Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Католик шіркеуінің экуменикалық кеңесі (1431–1449 жж.)
Ecumenical Council of the Catholic Church (1431–1449)
Флоренция кеңесі – Католик шіркеуі мойындаған он жетінші экуменикалық кеңес, 1431 және 1449 жылдар аралығында өткен. Ол 1431 жылдың ақпанында қайтыс болғанға дейін Папа Мартин V-тің шақыруымен Базель кеңесі ретінде басталды. Кеңес Богемиядағы гусит соғыстары мен Осман империясының күшеуі аясында өтті. Салыстырылып отырған мәселе – кеңестік қозғалыс пен папалық биліктің үстемдігі қағидасы арасындағы күрестің өршуі болды. Император Сигизмундтың 1437 жылы қайтыс болуынан кейін Кеңес екінші кезеңге көшті. Папа Евгений IV 1438 жылдың 8 қаңтарында Кеңесті Феррараға көшірді, ол Феррара кеңесі аталып, Базельде болған Византия елшілерінің бір бөлігін Италияға әкелуге қол жеткізді. Кеңес мүшелерінің бір бөлігі Папаның жарлығын қабылдамай, Базельде қалды: олар Евгенийді қызметтен шеттетуге, оны еретик деп жариялауға және 1439 жылдың қарашасында Феликс V антипапасын сайлауға ұшырады.
The Council of Florence is the seventeenth ecumenical council recognized by the Catholic Church, held between 1431 and 1449. It was convoked as the Council of Basel by Pope Martin V shortly before his death in February 1431 and took place in the context of the Hussite Wars in Bohemia and the rise of the Ottoman Empire. At stake was the greater conflict between the conciliar movement and the principle of papal supremacy. The Council entered a second phase after Emperor Sigismund's death in 1437. Pope Eugene IV translated the Council to Ferrara on 8 January 1438, where it became the Council of Ferrara and succeeded in drawing some of the Byzantine ambassadors who were in attendance at Basel to Italy. Some Council members rejected the papal decree and remained at Basel: this rump Council suspended Eugene, declared him a heretic, and then in November 1439 elected an antipope, Felix V.
Феррарадағы обадан қашу үшін Флоренция кеңесі болып қайта аталғаннан кейін, Кеңес 1445 жылы түрлі шығыс шіркеулерімен одақ жасау бойынша келіссөздерді аяқтады. Бұл Ұлы Шіліспен келген келісім ұзаққа соқпады, бірақ Папалық үшін саяси жеңіс болды. 1447 жылы Сигизмундтың мұрагері Фредерик III Базель қаласына Базель кеңесін таратуға бұйрық берді; қалған кеңес мүшелері 1449 жылы тарап кеткенге дейін Лозаннада қайта жиналды.
After becoming the Council of Florence (having moved to avoid the plague in Ferrara), the Council concluded in 1445 after negotiating unions with the various eastern churches. This bridging of the Great Schism proved fleeting, but was a political coup for the papacy. In 1447, Sigismund's successor Frederick III commanded the city of Basel to expel the Council of Basel; the rump Council reconvened in Lausanne before dissolving itself in 1449.
Өмірбаян
Базель князьдік епископтығының бастапқы орналасуы, реформа іздеген тараптардың Папа, Император немесе Арагон мен Франция патшаларының тікелей бақылауындағы аумақтардан тыс жерде кездесу ниетін білдірді, себебі кеңес олардың ықпалынан қашыңқы болуды үміттенеді. Амброджио Траверсари Базель соборына Папа Евгений IV-нің легаты ретінде қатысты. Шіркеу реформасын жүзеге асыруға қысым көрсетілгендіктен, Папа Мартин V Констанс соборының (1417 жылдың 9 қазаны) жарлығын бекітті, ол паптық билікті мерзімді түрде жалпы кеңестерді шақыруға міндеттейді. Осы жарлықта белгіленген алғашқы мерзім аяқталған соң, Папа Мартин V Павия қаласында кеңес шақырып, осы қаулыға бағынды. Бірақ эпидемияға байланысты кеңес орны бірден Сиенаға (Сиена соборына қараңыз) көшірілді және реформа мәселесін талқылай бастаған сәтте, жағдайлары әлі толыққанды белгісіз күйде таратылды (1424). Келесі кеңес жеті жыл өткен соң, 1431 жылы өткізілуге тиіс болды; Мартин V оны осы күні Базель қаласына шақырды және оған төрағалық ету үшін беделді прелат – кардинал Джулиан Цезариниді таңдады. Дегенмен, Мартин синод ашылмас бұрын қайтыс болды.
The initial location in the Prince Bishopric of Basel reflected the desire among parties seeking reform to meet outside territories directly controlled by the Pope, the Emperor or the kings of Aragon and France, whose influences the council hoped to avoid. Ambrogio Traversari attended the Council of Basel as legate of Pope Eugene IV. Under pressure for ecclesiastical reform, Pope Martin V sanctioned a decree of the Council of Constance (9 October 1417) obliging the papacy to summon general councils periodically. At the expiration of the first term fixed by this decree, Pope Martin V complied by calling a council at Pavia. Due to an epidemic the location transferred almost at once to Siena (see Council of Siena) and disbanded, in circumstances still imperfectly known, just as it had begun to discuss the subject of reform (1424). The next council fell due at the expiration of seven years in 1431; Martin V duly convoked it for this date to the town of Basel and selected to preside over it the cardinal Julian Cesarini, a well respected prelate. Martin himself, however, died before the opening of the synod.
Базель кеңесі
Кеңес 1431 жылғы 14 желтоқсанда, соборлық қозғалыстың күшті және папалық биліктің әлсіз болған кезеңінде отырысқа жиналды. Базельдегі кеңес аз ғана епископтар мен аббаттардың қатысуымен басталды, бірақ ол тез өсіп, мүшелерінің санын арттыру үшін төменгі рухтыларға епископтардан басымдық берді. Кеңес папаға қарсы көзқарас қабылдады, Пападан жоғары тұратындығын жариялады және әрбір жаңа папаның ант беруін міндеттеді. 18 желтоқсанда Мартиннің ізбасары, Папа Евгений IV оны таратып, Болоньяда, Италияда жаңа кеңес ашуға тырысты, бірақ оның әрекеті қабылданбады. Кеңес Базель соборында өтті, онда 400-ден астам мүшеге орындықтар қойылды, ал жалпы жиналыстар собордың өзінде немесе оның шаптер үйінде өткізілді. Салтанатты рәсімдердің клерктері Энеа Сильвио Пиколомини және Мишель Бруно болды.
The Council was seated on 14 December 1431, at a period when the conciliar movement was strong and the authority of the papacy weak. The Council at Basel opened with only a few bishops and abbots attending, but it grew rapidly and to make its numbers greater gave the lower orders a majority over the bishops. It adopted an anti papal attitude, proclaimed the superiority of the Council over the Pope, and prescribed an oath to be taken by each new Pope. On 18 December Martin's successor, Pope Eugene IV, tried to dissolve it and open a new council on Italian soil at Bologna, but he was overruled. The council was held in the Cathedral of Basel, where benches were placed for the 400 and more members, and general congregations were held either in the cathedral or in its chapter house. The clerks of ceremonies were Enea Silvio Piccolomini and Michel Brunout.
Базельдің ТМК кеңесі
1438 жылы Базельдегі кеңестің көп бөлігі Феррараға көшіп кетті. Бірақ кейбіреулері Базельде қалып, өздерін әлі де кеңес деп жариялады. Олар Савой герцогы Амадей VIII-ді Феликс V папа ретінде сайлады. Ол антипапа саналады және Базель антын қабылдаған жалғыз папалық таққа талапкер болды. 1448 жылы Базельден қуылғаннан кейін олар Лозаннаға көшті. 1449 жылы Феликс V тақтан бас тарды және қалған кеңес ресми түрде таратылды. Соңында, олар көптеген жеке істерді, дін қызметкерлері арасындағы дауларды, діни ордендердің мүшелері мен иеліктерінің иелері арасындағы соттарды қарап, өзі де Рим сотын сынаған ауыр бұзушылықтардың бірін жасады.
Most of the original Council moved from Basel to Ferrara in 1438. Some remained at Basel, still claiming to be the Council. They elected Amadeus VIII, Duke of Savoy, as Pope Felix V. He is considered an antipope, and was the only claimant to the papal throne who ever took the Basel oath. Driven out of Basel in 1448, they moved to Lausanne. In 1449, Felix V resigned and the rump Council formally closed. Finally, they investigated and judged numbers of private cases, lawsuits between prelates, members of religious orders and holders of benefices, thus themselves committing one of the serious abuses for which they had criticized the court of Rome.
Евгений IV-тің шығыс стратегиясы
Евгений IV Базельдің әкелерімен жақсы қарым-қатынаста болуға ниеттенгенімен, олардың барлық қаулыларын қабылдауға немесе орындауға шамасы келмеді де, ықыласы да болмады. Әсіресе Византия шіркеуімен бірігу мәселесі олардың арасында түсініспеушілік тудырып, осыдан кейін жақында ғана ажырасып кетті. Осман түркілері тарапынан қатты қысымға ұшыраған Византия императоры Иоанн VIII Палеолог католиктермен одақтасуға қызығушылық танытты. Ол Византия шіркеуінің маңызды өкілдерімен бірге папа мен латын кеңесінің қатысуымен одақ жасауға болатын Батысқа бір жерге келуге келісті. Осы мәселе бойынша Евгений IV пен Базель әкелері арасында екі жақты келіссөздер жүрді. Кеңес кездесу орнын папаның ықпалына ұшырамаған қашық жерде белгілеуді қалап, Базель, Авиньон немесе Савойды ұсынды. Ал византиялықтар кемемен келуге ыңғайлы болу үшін Италиядағы теңіз жағалауындағы жерді қалаған.
Eugene IV, however much he may have wished to keep on good terms with the fathers of Basel, found himself neither able nor willing to accept or observe all their decrees. The question of the union with the Byzantine church, especially, gave rise to a misunderstanding between them which soon led to a rupture. The Byzantine emperor John VIII Palaiologos, pressed hard by the Ottoman Turks, was keen to ally himself with the Catholics. He consented to come with the principal representatives of the Byzantine Church to some place in the West where the union could be concluded in the presence of the pope and of the Latin council. There arose a double negotiation between him and Eugene IV on the one hand and the fathers of Basel on the other. The council wished to fix the meeting place at a place remote from the influence of the pope, and they persisted in suggesting Basel, Avignon or Savoy. On the other hand, the Byzantines wanted a coastal location in Italy for their ease of access by ship.
Кеңес Феррараға көшіріліп, Шығыс православие шіркеулерімен қайта қосылуға тырысты
Шығыспен келіссөздер нәтижесінде император Иоанн VIII Палеолог папа Евгений IV-нің ұсынысын қабылдады. 1437 жылдың 18 қыркүйегінде папа Евгений тағы да Базель кеңесін таратып, әулетті По аңғарындағы Феррара қаласына шақырды. Феррарадағы алғашқы қоғамдық сессия 1438 жылдың 10 қаңтарында басталды. Оның алғашқы актісі Базель кеңесін Феррараға көшіріп, Базельдегі барлық келесі шараларды жойды деп жариялады. Екінші қоғамдық сессияда (1438 жылдың 15 ақпаны) папа Евгений IV Базельде жиналатын барлық адамдарды қауымнан шығарды. 1438 жылдың сәуір айының басында 700-ден астам византиялық контингент Феррараға келді. 1438 жылдың 9 сәуірінде Феррарада алғашқы салтанатты сессия басталды, онда Шығыс Рим императоры, Константинополь патриархы және Антиохия, Александрия және Иерусалим патриархалдықтарының өкілдері қатысты, ал папа Евгений IV төрағалық етті. Алғашқы сессиялар 1438 жылдың 17 шілдесіне дейін жалғасты, Шығыс-Батыс айырылысының (1054 жыл) әрбір теологиялық мәселесі қызу талқыланды, соның ішінде Киелі Рухтың шығуы, Никеялық сенімдегі Filioque ережесі, тазарту орны және папалық үстемдік. 1438 жылдың 8 қазанында кеңес жұмысын қайта бастады, ол тек Filioque мәселесіне назар аударды. Византия шіркеуі Filioque ережесіне келіспейтіні анық болған кезде де Византия императоры келісуге ұмтылды. Бастапқыда, орындықтар папаның ортада, латындықтар бір жағында, гректер екінші жағында орналасуы тиіс болған, бірақ гректер наразылық білдірді. Бөлменің бір шетінде ашық Киелі кітаппен құрбандық тақтасын орнатуға шешім қабылдалды, ал екі жоғары деңгейдегі делегациялар құрбандық тақтасының екі жағында бір-біріне қарама-қарсы отырды, ал қалған делегациялар бөлмеде төмен орналасты. Византия императорының тағы Киелі Рим императорының (қатыспаған) тағына қарсы қойылды, Константинополь патриархы кардиналға қарсы, ал басқа жоғары дәрежелі кардиналдар мен епископтар грек митрополиттеріне қарсы отырды. Рим папасының тағы аздап бөлек және жоғарырақ орналастырылды. 1439 жылдың қаңтарында Флоренцияда жалғасқан кеңес "ex filio" деген келісімдік формула бойынша тұрақты прогресс жасады. Келесі айларда Батыс доктринасы бойынша тазарту орны және папалық құқықтарға оралу туралы келісімге қол жеткізілді. 1439 жылдың 6 шілдесінде Шығыс епископтарының барлығы, Александрия патриархының өкілі Ефес Маркінен басқа, (басқалардың пікіріне қарсы, Римнің әлі де ересі мен айырылыста екенін айтқан) келісімге (Laetentur Caeli) қол қойды. Бұл жағдайды одан бетер қиындатып, Константинополь патриархы Иосиф II өткен айда қайтыс болды. Византия патриархтары Шығыс шіркеуінің ратификациясын бүкіл шіркеудің келісімісіз жүзеге асыру мүмкін емес екенін мәлімдеді. Отанына оралғаннан кейін Шығыс епископтарының Батыспен келісуге жасаған әрекеттері монахтар, халық және азаматтық билік өкілдері тарапынан кеңінен қабылданбады (Византия империясының құлауына дейін одаққа берілген Шығыс императорларын қоспағанда). Жақын қауіпке тап болғандықтан, одақ 1452 жылдың 12 желтоқсанында Киевтік Исидор Агия-Софияда ресми түрде жарияланды. Император, епископтар және Константинополь халқы бұл актіні Османдық қауіп сейілгенге дейін уақытша шара ретінде қабылдады. Бірақ бәрі тым кеш болды: 1453 жылдың 29 мамырында Константинополь құлады. Флоренцияда қол қойылған одақ православие шіркеулері тарапынан қазірге дейін іске асырылмады.
As a result of negotiations with the East, Emperor John VIII Palaiologos accepted Pope Eugene IV's offer. By a bull dated 18 September 1437, Pope Eugene again pronounced the dissolution of the Council of Basel and summoned the fathers to Ferrara in the Po Valley. The first public session at Ferrara began on 10 January 1438. Its first act declared the Council of Basel transferred to Ferrara and nullified all further proceedings at Basel. In the second public session (15 February 1438), Pope Eugene IV excommunicated all who continued to assemble at Basel. In early April 1438, the Byzantine contingent, over 700 strong, arrived at Ferrara. On 9 April 1438, the first solemn session at Ferrara began, with the Eastern Roman Emperor, the Patriarch of Constantinople and representatives of the Patriarchal Sees of Antioch, Alexandria and Jerusalem in attendance and Pope Eugene IV presiding. The early sessions lasted until 17 July 1438 with each theological issue of the East–West Schism (1054) hotly debated, including the Processions of the Holy Spirit, the Filioque clause in the Nicene Creed, purgatory, and papal primacy. Resuming proceedings on 8 October 1438, the Council focused exclusively on the Filioque matter. Even as it became clear that the Byzantine Church would not consent to the Filioque clause, the Byzantine Emperor continued to press for a reconciliation. Initially, the seating arrangements were meant to feature the pope in the middle with the Latins on one side and Greeks on the other, but the Greeks protested. It was decided to have the altar with the open Bible in the center of the one end of the chamber, and the two high ranking delegations facing each other on the sides of the altar, while the rest of the delegations were below further in chamber. The Byzantine Emperor's throne was opposite that of the Holy Roman Emperor (who never attended), while the Patriarch of Constantinople faced opposite a cardinal, and the other high ranking cardinals and bishops faced the Greek metropolitans. The throne of the pope was set slightly apart and higher. Continuing at Florence in January 1439, the Council made steady progress on a compromise formula, "ex filio". In the following months, agreement was reached on the Western doctrine of Purgatory and a return to the pre schism prerogatives of the papacy. On 6 July 1439 an agreement (Laetentur Caeli) was signed by all the Eastern bishops but one, Mark of Ephesus, delegate for the Patriarch of Alexandria, who, contrary to the views of all others, held that Rome continued in both heresy and schism. To complicate matters, Patriarch Joseph II of Constantinople had died the previous month. The Byzantine Patriarchs were unable to assert that ratification by the Eastern Church could be achieved without a clear agreement of the whole Church. Upon their return, the Eastern bishops found their attempts toward agreement with the West broadly rejected by the monks, the populace, and by civil authorities (with the notable exception of the Emperors of the East who remained committed to union until the fall of the Byzantine Empire to the Turkish Ottoman Empire two decades later). Facing the imminent threat, the Union was officially proclaimed by Isidore of Kiev in Hagia Sophia on 12 December 1452. The Emperor, bishops, and people of Constantinople accepted this act as a temporary provision until the removal of the Ottoman threat. Yet, it was too late: on 29 May 1453 Constantinople fell. The union signed at Florence, down to the present, has not been implemented by the Orthodox Churches.
Копттар мен эфиопиялықтар
Көп ұзамай Кеңес одан да халықаралық бола түсті. Латын мен Византияның бірігуі туралы келісімге қол қойылғаннан кейін Рим папасы Евгений копт христиандарына қуанышты жаңалықты жеткізіп, оларды Флоренцияға делегация жіберуге шақырды. Ол 1439 жылдың 7 шілдесінде хат жазып, оны жеткізу үшін Альберто да Сартеаноны апостолдық делегат ретінде жіберді. 1441 жылдың 26 тамызында Сартеано император Зара Якоб пен копттардан келген төрт эфиопиялықпен оралды. Сол замандағы бір бақылаушы эфиопиялықтарды былай деп сипаттады: "Олар қара терілі, құрғақ және қимыл-қозғалыста өте жаңғырықсыз адамдар еді". Ол кезде Римде Армениядан Ресейге, Грекияға және Африканың солтүстік және шығыс бөліктерінен көптеген елдердің делегаттары болды.
The Council soon became even more international. The signature of this agreement for the union of the Latins and the Byzantines encouraged Pope Eugenius to announce the good news to the Coptic Christians, and invite them to send a delegation to Florence. He wrote a letter on 7 July 1439, and to deliver it, sent Alberto da Sarteano as an apostolic delegate. On 26 August 1441, Sarteano returned with four Ethiopians from Emperor Zara Yaqob and Copts. A contemporary observer described the Ethiopians saying "They were black men and dry and very awkward in their bearing. At that time, Rome had delegates from a multitude of nations, from Armenia to Russia, Greece and various parts of north and east Africa.
Евгений IV-тің орнынан түсуі және Базельдегі схизма
Осы кезеңде Базель соборы, Феррарада күшін жойып, Цезаррини мен көптеген мүшелері тарап кеткеніне қарамастан, кардинал Алеман төрағалығымен өз жұмысын жалғастырды. 1438 жылғы 24 қаңтарда экуменикалық мәртебесін бекітіп, Евгений IV-ті қызметтен шеттетуге шешім қабылдады. Собор (көптеген державалардың араласуына қарамастан) Евгений IV-ті тақтан түсірді (1439 жылғы 25 маусымда), осылайша жаңа ағымға (schism) бастап, 1439 жылғы 4 қарашада Савой герцогы Амадей VIII-ді Феликс V есімімен (анти)папа сайлады.
During this time the council of Basel, though nullified at Ferrara and abandoned by Cesarini and most of its members, persisted nonetheless, under the presidency of Cardinal Aleman. Affirming its ecumenical character on 24 January 1438, it suspended Eugene IV. The council went on (in spite of the intervention of most of the powers) to pronounce Eugene IV deposed (25 June 1439), giving rise to a new schism by electing (4 November 1439) duke Amadeus VIII of Savoy, as (anti)pope, who took the name of Felix V.
Скизманың әсері
Бұл алауыздық толық он жылға созылды, бірақ антипапа өзінің мұрагерлік иеліктерінен, Арагонның Альфонсо V-нен, Швейцария конфедерациясынан және кейбір университеттерден басқа жерде аз ғана жақтастар тапты. Германия бейтарап қалды; Франция королі Карл VII өзінің мемлекетіне (13 шілдеде заң күшіне енген Бурж прагматикалық санкциясы арқылы) Базельде қабылданған көптеген реформалардың артықшылықтарын қамтамасыз етумен шектелді; Англия мен Италия Евгений IV-ке адал болды. Соңында, 1447 жылы Киелі Рим императоры Фридрих III, Евгениймен келіссөздер жүргізгеннен кейін, Базельдің бургомистріне кеңеске императорлық қалада әрі қарай болуға рұхсат бермеуді бұйырды.
This schism lasted fully ten years, although the antipope found few adherents outside of his own hereditary states, those of Alfonso V of Aragon, of the Swiss confederation and of certain universities. Germany remained neutral; Charles VII of France confined himself to securing to his kingdom (by the Pragmatic Sanction of Bourges, which became law on 13 July 1438) the benefit of a great number of the reforms decreed at Basel; England and Italy remained faithful to Eugene IV. Finally, in 1447, Frederick III, Holy Roman Emperor, after negotiations with Eugene, commanded the burgomaster of Basel not to allow the presence of the council any longer in the imperial city.
Лозаннада келісілген схизма
1448 жылдың маусым айында кеңестің қалдықтары Лозаннаға көшті. Францияның қысымымен антипапа тақтан бас тарды (1449 жылдың 7 сәуірінде). Евгений IV 1447 жылдың 23 ақпанында қайтыс болды, ал Лозанна кеңесі, сыртқы түрін сақтау үшін, оның ізбасары Папа Николай V-ге қолдау көрсетті, ол бұған дейін екі жыл бойы шіркеуді басқарып келген еді. Олардың сөзінше, сенімді дәлелдер бұл папаның Констанц және Базельде белгіленгендей, кеңестің басымдығы туралы догманы қабылдағанын көрсетті.
In June 1448 the rump of the council migrated to Lausanne. The antipope, at the insistence of France, ended by abdicating (7 April 1449). Eugene IV died on 23 February 1447, and the council at Lausanne, to save appearances, gave their support to his successor, Pope Nicholas V, who had already been governing the Church for two years. Trustworthy evidence, they said, proved to them that this pontiff accepted the dogma of the superiority of the council as defined at Constance and at Basel.
Салдары
Феррара мен Флоренциядағы Шығыс-Батыс бірігуі үшін күрес, үміттерді болғанымен, нәтижесіз аяқталды. Келесі онжылдықтарда Шығыста бірігуге қатысты прогресс жалғасса да, 1453 жылы Константинопольдің құлауымен бірден татуласу мүмкіндігінен айырылды. Константинопольді басып алғаннан кейін, Османдықтар еуропалық христиандарды бөлу мақсатымен, қатаң түрде бірігуге қарсы православие дін қызметкерлерін қолдады. Бұл кеңестің ең маңызды тарихи салдары, Константинопольден келген көптеген делегаттардың, оның ішінде белгілі неоплатонист Гемист Плетонның Флоренцияда грек классикалық әдебиеті бойынша берген лекциялары болды. Бұл Ренессанс гуманизмінің дамуына зор үлес қосты.
The struggle for East West union at Ferrara and Florence, while promising, never bore fruit. While progress toward union in the East continued to be made in the following decades, all hopes for a proximate reconciliation were dashed with the fall of Constantinople in 1453. Following their conquest, the Ottomans encouraged hardline anti unionist Orthodox clerics in order to divide European Christians. Perhaps the council's most important historical legacy was the lectures on Greek classical literature given in Florence by many of the delegates from Constantinople, including the renowned Neoplatonist Gemistus Pletho. These greatly helped the progress of Renaissance humanism.