Кіріспе

Исландиялық қойшы иті – Исландияның скандинавиялық шпиц типіндегі ит тұқымы. Ол 9-шы ғасырда викингтер Исландияға әкелген иттерден тараған; ол Норвегияның Бухундысы мен Швецияның Валлхундысына ұқсас және олармен тығыз байланысты, себебі олардың барлығы бір түбірден шыққан. Бұл Исландияның туған жерінен шыққан жалғыз ит тұқымы. Оның дәстүрлі қолданылуы қой мен жылқы шаруашылығында көмектесуді қамтиды.

Тарих

Исландиялық қойшы иті – өте сирек кездесетін, ежелгі тегі археологиялық және жазбаша деректермен нақты дәлелденген ит тұқымдарының бірі. Ол 874 жылдан бастап викингтер Исландияға әкелген иттерден тараған; олар қазіргі Норвегияның Бухунд және Швецияның Валлхунд тұқымдарын тудырған ортақ ата-тектің ұрпақтары деп саналады. Орта ғасырларда Исландиямен сауда байланысының нәтижесінде бұл ит Англия мен Франция сияқты Еуропаның басқа елдерінде де танымал болды; алғашқы сипаттамасы 1492 жылға жатады. Оны Джон Кайус 1570 жылы иттер туралы жазған еңбектерінде, ал Уильям Шекспир шамамен 1599 жылы жазылған Генрих V пьесасында атаған. Сэр Томас Браун 1662 жылы жарық көрген «Арал, яки Мұзды жер туралы есеп» атты өзінің еңбегінде былай деп жазды: «Олар тағы бір түрін әкеледі, басы түлкіге ұқсас, олардың айтуынша, бұл иттер мен түлкілердің араласуынан туған; оларды осы елдің малшылары іздейді». Исландия иті туралы әңгімелер мен суреттері 1755 жылы жарық көрген Жорж Луи Леклерк, Конте де Буффонның «Табиғат тарихы» атты кітабының бесінші томында келтірілген. 1788 жылы Иоганн Фридрих Гмелин оны Canis islandicus түріне жатқызды. 19 ғасырдың соңында оба және иттің жұқпалы аурулары тұқымның 75% астамын жойды, нәтижесінде Исландияға ит әкелуге тыйым салынды. 20 ғасырдың соңында исландиялық таза тұқымды қойшы иті қайтадан жойылу қаупіне тап болды. 1969 жылы ұлттық кеннел-клуб, яки Исландиялық кеннел-клуб құрылды; оның алғашқы ит көрмесінде, 1973 жылы Hveragerði қаласында көрсетілген алпыс иттің жиырма үш осы тұқымға жатты. 1979 жылы тұқымдық қоғам құрылды, ол – Исландиялық қойшы иті тұқымы клубы. 1994 жылы Альтинги (ұлттық парламент) исландиялық қойшы итін елдің мәдени мұрасының бір бөлігі деп сақтап, оны ұлттық тұқым ретінде қорғау қажет деп шешті. 1996 жылы халықаралық тұқымдық бірлестік, Исландиялық қойшы итінің халықаралық ынтымақтастығы құрылды; оның құрамында он еуропалық мүше-клуб (оның ішінде Исландия клубы) және Америкалық кеннел-клуб бар. Бұл тұқым 1972 жылы Халықаралық кинологиялық федерациясы (Fédération Cynologique Internationale) тарапынан толыққанды қабылданды, ал 2010 жылы Америкалық кеннел-клуб таныды. 2015 жылы Скандинавия елдерінде тіркелгендер саны: Исландияда – 137, Данияда – 100, Финляндияда – 44, Норвегияда – 35, Швецияда – 76. 2022 жылы бүкіл әлем бойынша тіркелгендердің жалпы саны шамамен 5000-ға жетті.

Сипаттамалары

Бұл бұлшық еттері дамыған, күшті ит, және ауылдық Исландияның қиын-қыстау жерлерінде оңай қозғалады. Салмағы әдетте 9 килограмға дейін, ал еркектердің құрсау биіктігі шамамен 45 сантиметр, ал аналықтары бірнеше сантиметр төмен болады. Жүні қалың және ауа райынан жақсы қорғайды; екі ерекше түрі бар: қысқа және ұзын жүнді. Түсі сары немесе күміс реңді болуы мүмкін, крем түстіден қызғылт қоңырға дейін; сондай-ақ қара, шоколадты қоңыр немесе сұр түсті де болуы мүмкін. Ақ дақтар барлық түстерде кең таралған, қоңыр және сұр түсті иттерде қара маска болуы мүмкін. Иттердің өмір сүру ұзақтығы шамамен 12-15 жылды құрайды.