Кіріспе

Теннесси v. Garner, 471 U.S. 1 (1985), АҚШ Жоғарғы Сотының азаматтық ісі. Төртінші түзету бойынша, құқық қорғау органы қызметкері қашып бара жатқан күдіктіні қуып бара жатқанда, егер "қызметкердің күдіктінің өлім немесе басқаларға ауыр жарақат алу қаупі бар деп ойлауға негіз бар болса, қашып кетуді болдырмау үшін өлімге әкелетін күш қолдануға болмайды" деп шешті. Құтылуды болдырмау үшін өлімге әкелетін күш қолдану, төртінші түзету бойынша, қашып бара жатқан күдіктіге қауіп төндіретін дәлел болмаса, негізсіз тұтқынға алу болып табылады. Заңгерлер бұл шешімді қолдап, бұл шешімнің "полицияның мінез-құлқына әсер еткенін" және әсіресе "полицияның өлімге әкелетін күш қолдануына әсер етуі мүмкін" деп мәлімдеді.

Фактілер мен іс жүргізу тарихы

1974 жылдың 3 қазанында сағат 22.45-те Мемфис полициясының офицерлері Лесли Райт пен Элтон Хаймон ұрлық туралы хабарға жауап беру үшін жіберілді. Полицей Хаймон үйдің артына барды, оның серіктесі радио арқылы станцияға хабарласты. Хаймон біреудің ауладан жүгіріп келе жатқанын көрді. Қашып бара жатқан күдікті Эдвард Гарнер тізбекті қоршаудың алдында тоқтады. Геймон фонарь арқылы Гарнердің бет-әлпетін және қолын көре алады және Гарнер қарусыз екеніне сенімді. Полиция Гарнердің 17 немесе 18 жаста болғанын сендірді, бірақ ол шын мәнінде 15 жаста еді. Хаймон Гарнерге тоқтауға бұйрық бергеннен кейін, Гарнер қоршауға көтеріле бастады. Егер Гарнер қоршаудан өтіп кетсе, ол қашып кетеді деп сенген Хаймон оған оқ атқан. Ол бірден көз жұмған еді. Оның жанынан 10 доллар мен ұрланған үйден алынған әмиян табылды. Хаймон Теннесси штатының заңына және Мемфис полициясының ресми саясатына сәйкес әрекет етті. Заңда "егер сотталушыны тұтқындау туралы хабарланғаннан кейін ол қашып кетсе немесе күшпен қарсылық көрсетер болса, офицер оны тұтқындау үшін барлық қажетті құралдарды қолдана алады" деп көрсетілген. Гарнердің әкесі кейіннен 1871 жылғы Азаматтық құқық туралы заңға сәйкес Теннессидің Батыс округінің АҚШ округтік сотында іс қозғады, Мемфис қаласы, оның мэрі, Мемфис полиция департаменті, оның директоры және офицер Хаймонды айыпталушылар деп атады. Аудандық сот бұл заңның және Хаймонның әрекеттерінің конституциялық екендігін анықтады. Апелляциялық шағымда АҚШ-тың алтыншы округтік апелляциялық соты шешімін өзгертті. Апелляциялық сот қашып бара жатқан күдіктілерді өлтіру Төртінші түзету мақсатында "қамауға алу" болып табылады және сондықтан ол ақылға қонымды болған кезде ғана конституциялық болып табылады деп тапты. Сот бұл істің мән-жайына сүйене отырып, Теннеси штатының заңына сәйкес, қылмыстың ауырлығына қарай, адам өлтіруші күш қолдануды шектеу мүмкін емес деп тапты. Теннесси штаты Жоғарғы Сотқа шағымданды, ол Апелляциялық соттың шешімін бекітті.

Соттың пікірі

Сотталушы Уайт көпшіліктің атынан жазды, алдымен, Алтыншы округтің қатаң күш қолдану арқылы ұстап алуды тұтқын деп тануымен келісіп, содан кейін заңды мәселені тұтқынға алуды барлық жағдайдың толықтығы ақтады ма деп қарастырды. Берекетін ұстап алудың конституциялық заңдылығын анықтау үшін, Уайт, сот күдіктілердің Төртінші түзетудегі құқықтарын бұзудың сипатын, оны негіздеген үкіметтік мүдделерге қарсы салмақтауы керек деп түсіндірді. Адамға қарсы өлімге әкелетін күш қолдану - бұл мүмкін болатын тұтқындаудың ең үзілісші түрі, өйткені ол күдікті өмірінен айырады, ал Уайт мемлекет қарусыз қашып бара жатқан күдіктілерді атудағы мүддесі күдіктілердің өз тіршілігіне деген қызығушылығынан асатынын дәлелдемеді деп мәлімдеді. Уайт осы мәселе бойынша жалпы құқық нормасын және оның негізін зерттеді. Жалпы заң бойынша қашып жүрген қылмыскерді өлтіру заңды. Бұл ереже алғаш рет құрылған кезде, көптеген қылмыстар өлім жазасына кесілген, ал қылмыстар мен құқық бұзушылықтар арасындағы айырмашылық салыстырмалы түрде үлкен болды. Қазіргі заманғы американдық заң бойынша бұл жағдайлардың ешқайсысы да жоқ. Сонымен қатар, жалпы құқық ережелері заманауи атыс қаруларынан бұрын дамыған, ал құқық қорғау органдарының көпшілігі қол қаруын қолданған жоқ. Жалпы құқық нормасының қалыптасқан контексі бұдан былай жарамсыз болды. Уайт сонымен қатар көптеген юрисдикциялар оны жоюға тырысқанын және қазіргі зерттеулер қылмысты болдырмауға немесе жұртшылықты қорғауға аз үлес қосатынын көрсетті. Аудандық соттың анықтаған фактілеріне сүйенсек, Хаймон Гарнердің қарулы немесе қауіпті екеніне сенуге негіз жоқ. Сот басқа да сотталушылардың жауапкершілігін анықтау үшін істі қайта қарауға бұйырды.

Келіспеушіліктер

Өзінің пікірінен бас тартқан О'Коннор полиция қызметкерлері патрульдік рейд кезінде тез шешім қабылдауы керектігін атап өтті және үйде орын алатын тонау мен шабуылдар бұған дейін де ауыр қылмыс болған ұрлықпен байланысты деп дәлелдеді. Теннесси штатының заңына сәйкес, мұндай қылмыстар үшін халықты осындай қылмыстардан қорғау үшін өлімге әкелетін күш қолдану қажет. Ол сондай-ақ күдіктілердің өз өміріне қызығушылығы міндетті түрде қылмыс орныннан қашуға мүмкіндік береді деп келіспеді, осылайша тиісті процесстен қашып кетеді, дегенмен көпшілік "қашуға құқық" таба алмады және нақты айтпады.

Тиісті әсердің шектеулері

Гарнер өз ісіне 42 U.S.C. § 1983 бойынша жүгінді, бұл азаматтарды азаматтық құқықтарын бұзудан қорғауды қамтиды. Осыған сәйкес, осы бөлім бойынша Соттың шешімі мемлекеттік полиция бөлімдерінің орындауы тиіс стандартты белгілейді. Алайда іс жүзінде Гарнер ісі бастапқыда күтілгеннен гөрі мемлекеттік полиция практикасына аз әсер етті. Өйткені Гарнер және одан кейінгі Graham v. Connor ісі бойынша, полиция қызметкерінің қашып бара жатқан күдіктіге қарсы немесе басқа жағдайда күш қолдануы, сол кездегі жағдайларға байланысты, оның көзқарасынан анықталады. Грэм сотының түсіндіруінше, бұл құрмет нормасы күш қолдану туралы офицердің шешімін екінші рет болжауға жол бермейді. Гарнердің мұрасы полиция күшін қолдануды өзгерту емес, күш қолдану саясаты мен практикасын заңмен белгіленгеннен әдеттегіге ауыстырып, жою болып табылады. Тенненбаум полиция қызметкерлерінің адам өлтіру фактілерінің саны шешімге дейін және одан кейін айтарлықтай төмендеп кеткенін (16%) көрсетті. Бұл азайту Гарнер шешімінен кейін полицияның өлімге әкелетін күш қолдануына қатысты заңдарын конституцияға қайшы деп жариялаған штаттарда едәуір болды. Деректер бұл төмендеу қашқан қылмыскерлерді атудың төмендеуіне ғана емес, сонымен қатар полиция атуының жалпы төмендеуіне байланысты екенін көрсетеді. Бұл эмпирикалық зерттеулер жоғары соттың полицияның қалауын өзгертуге қабілеті туралы күдікке қарамастан, оның шешімдері полицияның мінез-құлқына елеулі әсер етуі мүмкін екенін дәлелдейді.