Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иерусалим патшасы (1177 – 1186) (т. 1185 – 1186)
King of Jerusalem (1177 1186) (r. 1185 1186)
Бальдуин V (1177 немесе 1178 – 1186) – Иерусалим патшасы, 1183 жылдан 1185 жылға дейін ағасы Бальдуин IV-пен бірге, ал ағасының қайтысынан кейін 1185 жылдан өліміне дейін жалғыз патша ретінде билік етті. Бальдуин IV мәйекті ауруға шалдыққандықтан баласы болмады, сондықтан ол билік құрған кезінде мұрагерлікке үміткер туыстарын дайындады. Ақырында оның жүрегі туысы таңдалды, ал Бальдуин IV баласының беделсіз әкесі Гуй Лузиньянды ығыстыру үшін оны серіктес патша етіп таққа отырғызды. Бальдуин IV қайтыс болғаннан кейін Триполи графы Раймонд III бала патшаның атынан үкімет жүргізді. Бальдуин V белгісіз себептермен қайтыс болды, ал оның орнын анасы Сибилла басты, ол кейін Гай Фульк V-ті патша етті.
Baldwin V (1177 or 11781186) was the king of Jerusalem who reigned together with his uncle Baldwin IV from 1183 to 1185 and, after his uncle's death, as the sole king from 1185 to his death. Baldwin IV's leprosy meant that he could not have children, and so he spent his reign grooming various relatives to succeed him. Finally his nephew was chosen, and Baldwin IV had him crowned as co king in order to sideline the child's unpopular stepfather, Guy of Lusignan. When Baldwin IV died, Count Raymond III of Tripoli assumed government on behalf of the child king. Baldwin V died of unknown causes and was succeeded by his mother, Sibylla, who then made Guy Fulk V, king.
Өмірбаян
Монферраттық Балдуин 1177 жылдың желтоқсанында немесе 1178 жылдың қаңтарында Иерусалим патшасы IV Балдуиннің әпкесі Сибилладан дүниеге келді, оның құрметіне оған осы ат қойылды. Оның әкесі Монферраттық Вильгельм 1177 жылдың маусым айында қайтыс болды. Патша он алты жаста болғанымен, көп өмір сүрмейді деп күтілді, себебі ол тері ауруына (алапеске) шалдыққан және дені нашарлап бара жатқандықтан, үйлене де, балалы бола да алмайтын еді. Сондықтан Вильгельм оның орнын басады деп ойылған. 1178 жылдың шілдесіне қарай патша әпкесін өзінің жаңа мұрагері деп мойындады. Оның ұлы Монферраттық Балдуин мұрагерлік тізімінде одан кейін келді. Иерусалим патшалығы – Левант аймағындағы католик франктар билеген крестшілер мемлекеті, оған көршілес мұсылман елдері жиі қауіп төндіріп отырды. Патшаның ауруына байланысты, жас Балдуиннің анасы Сибилланың мүмкіндігінше ерте қайтадан үйленуі қажет болды; ол 1180 жылдың басында Гуй Лузиньянға үйленді және одан төрт қызы дүниеге келді. Бальдуин IV бастапқыда Гайды келесі патша етіп тағайындауды жоспарлаған, бірақ Гайдың Иерусалим патшалығының барондары мен көршілес крестшілер мемлекеттерінің билеушілері, Антиохия князі Богемонд III және Триполи графы Рамон III арасында беделсіздігіне байланысты, ол жақсы кандидат емес екенін түсінді.
Baldwin of Montferrat was born in December 1177 or January 1178 to Sibylla, sister of King Baldwin IV of Jerusalem, after whom he was named. His father, William of Montferrat, had died in June 1177. Though only 16, the king was not expected to live long, nor could he marry and have children, because he had contracted leprosy and was growing weaker. William had thus been expected to succeed him. By July 1178, the king recognized his sister as his new heir presumptive. Her son, Baldwin of Montferrat, followed her in the line of succession. The Kingdom of Jerusalem, a Crusader state in the Levant ruled by Catholic Franks, was often threatened by the neighbouring Muslim powers. Because of the King's illness, it was imperative that the young Baldwin's mother, Sibylla, remarry soon; she married Guy of Lusignan in early 1180 and had four daughters with him. Baldwin IV initially intended Guy to become the next king, but soon realized that Guy was a poor candidate because of his unpopularity with the barons of the Kingdom of Jerusalem and rulers of the neighbouring Crusader states, Prince Bohemond III of Antioch and Count Raymond III of Tripoli.
Патшалық
1183 жылы патша Бальдуин IV өзінің қайын інісі Гайдың орнына кім патша болатынын талқылау үшін кеңес шақырды. Патшаның қарындасы Сибилланың жақтастары қатыспады, ал оның кіші жарты қарындасы Изабелла мен Изабелланың күйеуі Торонның Хамфри IV-і египет билеушісі Саладинмен қоршауда болғандықтан, таққа таласуға лайық емес еді. Сибилла мен Бальдуин IV-тің анасы Куртенэйлік Агнес, Сибилланың ұлы, жас Бальдуинды Бальдуин IV-пен бірге таққа отыртуды ұсынды. Агнес Триполилік Раймондтың таққа таласу ниетін жоққа шығаруға тырысқан болуы мүмкін. Бала анасынан кейін мұрагерлік құқығы бойынша екінші орында болғандықтан, оның әжесінің ұсынысы кеңінен қабылданды. Бальдуин V 1183 жылғы 20 қарашада Киелі қабір шіркеуінде жарияланды, тәж кигізіліп, майланды және өгей әкесі Гайдан басқа барлық барондар оған адалдық серт берді. Кереметтер орденінің және Темплерлер орденінің ұлы магистрлері Роджер де Мулинс және Арнольд Торрожа, сондай-ақ Иерусалимнің латын патриархы Гераклий 1184 жылдың ортасында Батыс Еуропаға сапар шегіп, патшалықты мұсылман шабуылдарынан қорғау үшін әскери көмек сұрады. 1184 жылдың соңында немесе 1185 жылдың басында Бальдуин IV-тің өліп бара жатқаны белгілі болды. Ол Жоғарғы сотты шақырып, өзінің немере інісіне регент таңдауды тапсырды. Патша да, барондар да Гайдың баланың атынан билік жүргізуіне қарсы болды. Олар Раймондты тағайындады, бірақ баланың қамқоршысы ретінде Куртенэйлік Жоселинге сеніп тапсырды. Бальдуин V денсаулығының нашарлығына байланысты ауыр сырқатқа шалдықты, және замандас хронист Эрнуль Раймондтың бала өлсе кінәланбау үшін корольді күзету құқығынан бас тартуын талап еткенін айтады; тарихшы Бернард Гамильтон бұл күзету шарасы Раймондтың идеясы емес деп күмәнданады. Жоселин Бальдуин V-тің таққа ешқандай құқығы жоқ әкесінің ағасы болды және баланың өмірін сақтауға мүдделі болды. Екінші жағынан, Жоғарғы сот Раймонд өзін патша етіп жариялауға тырысуы мүмкін деп күдіктенді және оның патшалық құқығын қолға алуына жол бермеу үшін оның билігін шектеді. Регенттік мәселесі шешілгеннен кейін, Бальдуин V және Раймонд тиісінше патша және регент ретінде құрметке бөленді. Содан кейін жас патша өзінің ағасының бұйрығымен Киелі қабір шіркеуінде салтанатты түрде тәж кию рәсіміне қатысты. Одан кейін бала Ибелиннің Балианының иығында тасымалданды, "өйткені ол қатысқан ұлы иелердің ішіндегі ең биік бойлысы" болды; шындығында Балиан жас патшаны тасымалдауға таңдалды, өйткені ол Гайдың қатал қарсыласы және Бальдуин IV мен Сибилланың жарты қарындасы Изабелланың күйеуі болды, ол да таққа таласушы болатын. Балианның бұл әрекеті Изабелланың отбасының жас патшаны қолдағанын көрсетті. Бальдуин IV 1185 жылғы 16 мамырда қайтыс болды, соның салдарынан Бальдуин V жалғыз монарх атанды. Бальдуин V билік құрған кезде патшалық сыртқы қауіп-қатерге тап болмады, өйткені Раймонд Саладинмен бітімгершілікке қол жеткізді. Батыс князьдары көмекке келмей қойды, мүмкін, оларға патшалық тәж ұсынылмады, ең көп дегенде, кәмелетке толмаған баланың атынан уақытша билік ету мүмкіндігі ұсынылды. Тек патшаның әкесі, тәжірибелі крестші Монферраттың маркграфы Вильгельм V ғана шығысқа көшіп, баланың құқықтары сақталатынына көз жеткізді. Еуропаға сапарының сәтсіздігі оның регенттігін қамтамасыз еткенмен, Раймонд көп билік жүргізе алмады; маңызды үкіметтік лауазымдарды Гайдың жақтастары иеленді, олар өзінің асыл ұлы үшін регент болмауларына наразылық білдірді.
In 1183, King Baldwin IV summoned a council to discuss who could succeed him as king instead of his brother in law, Guy. The supporters of the King's sister, Sibylla, were not present, while his younger half sister, Isabella, and Isabella's husband, Humphrey IV of Toron, were not viable candidates as they were besieged in Kerak by the Egyptian ruler Saladin. Agnes of Courtenay, mother of Sibylla and Baldwin IV, suggested that the young Baldwin, son of Sibylla, should be made co king with Baldwin IV. Agnes may have acted to foil the ambitions of Raymond of Tripoli, who also had a claim to the throne. As the boy had the next best claim after his mother, his grandmother's proposal was widely accepted. Baldwin V was acclaimed, crowned and anointed in the Church of the Holy Sepulchre on 20 November 1183, and he received homage from all the barons except his stepfather, Guy. Roger de Moulins and Arnold of Torroja, grand masters of the Knights Hospitaller and Knights Templar respectively, and the Latin patriarch of Jerusalem, Heraclius, travelled to Western Europe in mid 1184 to seek military aid in defense of the kingdom against potential Muslim attacks. It became apparent in late 1184 or early 1185 that Baldwin IV was dying. He summoned the High Court to select a regent for his nephew. Both the King and the barons wanted to prevent Guy from ruling in the boy's name. They appointed Raymond, but made Joscelin of Courtenay the child's guardian. Baldwin V suffered from ill health, and the contemporary chronicler Ernoul states that Raymond insisted on not having custody of the King so that he would not be blamed if the child died; the historian Bernard Hamilton doubts that the custody arrangement was Raymond's idea. Joscelin was Baldwin V's granduncle with no claim to the throne and had a vested interest in keeping the boy alive. On the other hand, the High Court suspected that Raymond might seek to make himself king and imposed limits on his power to ensure that he could not usurp the royal dignity. After the question of regency was settled, Baldwin V and Raymond received homage as king and regent, respectively. The young king then took part in a solemn crown wearing ceremony in the Church of the Holy Sepulchre at his uncle's command. From there the boy was carried to banquet on the shoulders of Balian of Ibelin "because he was the tallest of the great lords present"; in reality, Balian was chosen to carry the young king because he was a staunch opponent of Guy and the stepfather of Baldwin IV and Sibylla's half sister, Isabella, the only other possible contender for the throne. Balian's gesture thus signified Isabella's family's support of the boy king. Baldwin IV had died by 16 May 1185, leaving Baldwin V as the sole monarch. The kingdom faced no external threats during Baldwin V's reign, as Raymond succeeded in procuring a truce from Saladin. Western princes refused to come to aid, likely because they could not be offered the crown but, at most, the prospect of a temporary rule on behalf of a minor. Only the king's paternal grandfather, experienced crusader Marquess William V of Montferrat, moved to the East, ensuring that the child's rights would be upheld. Though the failure of the mission to Europe secured his regency, Raymond could not exercise much power; key government posts were occupied by the supporters of Guy, who continued to resent not being regent for his stepson.
Өлім және соңынан
Балдуин V 1186 жылдың мамыр мен қыркүйек айының ортасында Аккрада себебі белгісіз жағдайда қайтыс болды. Нақты күні белгісіз; тарихшы Стивен Рансиман тамыз айының соңы деп санайды. Сол замандағы шежіреші Уильям Ньюбургтік Балдуинге оның регенті Триполилік Реймонд у бергенін жазды, бірақ Уильям графқа көбінесе жаулық қарым-қатынас жасаған. Реймондтың кінәлі болуы ықтимал емес, себебі король өзінің інісі Жоселин Куртенең қамқорлығында болған. Темплиерлер Балдуиннің денесін Иерусалимге жеткізіп, Латын патшаларының жетіншісі әрі соңғысы ретінде Киелі Қабір шіркеуіне жерледі. Балдуиннің анасы Сибилла ұлының орнына өзін дереу жариялап, күйеуі Гайды патшалыққа бекітті. 1187 жылы Саладин Иерусалимді басып алды. Балдуиннің анасы мен жарты әпкесі 1190 жылы қайтыс болды, соның салдарынан оның жарты әпкесі Изабелла I патшалықтың қалған бөлігінің мұрагері атанды. Балдуин V-нің әсем мазары, Сібилланың тапсырысымен салынған болуы мүмкін, 1808 жылға дейін сақталды, бірақ өртте жойылды.
Baldwin V died of unknown causes in Acre between May and mid September 1186. The exact date is not known; the historian Steven Runciman proposes late August. The contemporary chronicler William of Newburgh wrote that Baldwin was poisoned by his regent, Raymond of Tripoli, but William was generally hostile to the count. Foul play by Raymond is unlikely because the king was in the care of his granduncle Joscelin of Courtenay. The Templars took Baldwin's body to Jerusalem, becoming the seventh and last of the Latin kings to be buried in the Church of the Holy Sepulchre. Baldwin's mother, Sibylla, promptly established herself as the successor to her son and then invested her husband, Guy, with kingship. Jerusalem was conquered by Saladin in 1187. Baldwin's mother and half sisters died in 1190, leaving his half aunt, Isabella I, as the heir to what remained of the kingdom. Baldwin V's elaborate tomb, likely commissioned by Sibylla, survived until 1808 when it was destroyed in a fire.