Кіріспе

1910 жылғы Мексика революциясына дейін тәуелсіздік алғаннан кейінгі Мексикадағы жердің көпшілігі бай мексикалықтар мен шетелдіктерге тиесілі болды, шағын иелері мен жергілікті қауымдастықтар өнімді жерлерге ие болды. Колониалды дәуірде испан патшалығы енкомиендалар мен бөлшектеп бөлу жүйелеріне қарсы тұру үшін негізінен тіршілік ету үшін ауыл шаруашылығымен айналысатын жергілікті қауымдардың иеліктерін қорғады. XIX ғасырда Мексика элитасы елдің көптеген жерлерінде ірі жер иеліктерін (хасиендалар) біріктірді, ал шағын иелер, олардың көбі аралас нәсілді метизолар болды, коммерциялық экономикамен айналысты. Тәуелсіздік соғысынан кейін мексикалық либералдылар экономиканы жаңғыртуға ұмтылды, олардың көпшілігі католикалық шіркеу мен жергілікті қауымдардың меншігі болған жалпы жерлерді тарату арқылы коммерциялық ауыл шаруашылығын ілгерілетті. ХІХ ғасырдың ортасында либералды партиялар билікке келген кезде, олар осы корпоративтік жерлерді бөлуді және сатуды талап ететін заңдарды енгізді. 1877 жылы либералды генерал Порфирио Диас билікке келген кезде, ол жаңғырту мен экономикалық дамудың кең ауқымды бағдарламасын қолға алды. Оның жер саясаты шетелдік инвестицияларды Мексиканың тау-кен өндірісіне, ауыл шаруашылығына және мал шаруашылығына тартуға тырысты, нәтижесінде 1910 жылы Мексика революциясы басталғанда Мексиканың басым бөлігін Мексика мен шетелдік инвесторлар бақылады. Революция кезінде жер иелері элитасына қарсы шаруалардың жұмылдырылуы революциядан кейінгі кезеңде жер реформасын бастады және 1917 жылғы Мексика Конституциясында бекітілген ехидо жүйесінің құрылуына әкелді. Аграрлық реформаның алғашқы бес жылында өте аз гектар жер бөлінді. Бұрынғы басшылар мен үкіметтердің жер реформасын жүзеге асыруы түкке тұрғысыз болды, өйткені 1910 жылдан 1920 жылға дейінгі революция тәуелді еңбек, капитализм және өнеркәсіптік меншік арасындағы шайқас болды. Аграрлық проблеманы шешу білім беру, әдістер және жаңа әлеуметтік қатынастарды құру арқылы бірлесіп жұмыс істеу және мемлекеттік көмек көрсету мәселесі болды. Бастапқыда аграрлық реформа көп ежидолардың дамуына әкелді, ал кейінгі жылдары парцелденген ежидолар пайда болды. Мексикадағы жер реформасы 1991 жылы депутаттар палатасы Конституцияның 27-бабын өзгерткеннен кейін аяқталды.

Испандықтарға дейінгі дәуір

Орталық және оңтүстік Мексиканың бай жерлері тығыз, иерархиялық ұйымдастырылған, ауыл шаруашылығының артық өнімдерін өндіретін, топырақты тікелей өңдемейтін секторлардың дамуына мүмкіндік беретін тұрғындардың мекені болды. Бұл халықтар елді мекендерде өмір сүрді және жалпы жерді иеленді, бірақ әдетте олар жеке учаскелерде жұмыс істеді. Ацтектер дәуірінде, шамамен 1450-1521 жылдар аралығында, Мексиканың орталық бөлігіндегі Науалар жердің азаматтық санаттарына атаулар берген, олардың көбі отарлы дәуірге дейін сақталған. Билеуші (тлатоани) қызметіне байланысты арнайы жерлер болды, олар tlatocatlalli деп аталды; ғибадатханаларды қолдауға арналған жерлер, tecpantlalli, сонымен қатар дворяндардың жеке жерлері, pillalli. Калпуллидің, яғни жергілікті туыстық негіздегі әлеуметтік ұйымның меншігіндегі жерлер калпуллалли болды. Көптеген қарапайым адамдар жеке жер учаскелерін иеленді, көбінесе шашыраңқы жерлерде, оларды отбасы жұмыс істеді және кейінгі ұрпаққа құқық берілді. Егер ол жерді өңдемесе, онда ол осы жерді пайдалану құқығынан айырылып қалуы мүмкін. Адам құмар ойындар бойынша қарыздар болғандықтан, жерін жоғалтып алуы мүмкін, бұл жер жеке меншікке тиесілі деген тұжырым жасауға болатын шеттету түрі. Айта кетерлігі, "сатып алынған жер" (науаль тілінде, tlalcohualli) деп саналатын жерлер болған. Текскоко аймағында жер сатудың испандықтарға дейінгі заң ережелері болған, бұл сату арқылы берілетін жерлер жаулап алудан кейінгі жаңалық емес екенін көрсетеді. XVI ғасырдағы науаль тіліндегі жергілікті деңгейдегі жазбалар жеке адамдар мен қауым мүшелері осы санаттарды, соның ішінде сатып алынған жерлерді және көбінесе белгілі бір жер учаскелерінің бұрынғы иелерін қадағалап отырғанын көрсетеді.

Колониялық дәуір

XVI ғасырдың басында Мексиканың орта бөлігін испандықтар жаулап алғаннан кейін, құдайларға арналған жерлерді жоғалтуды қоспағанда, жерлестердің жер иелену құқығы бастапқыда сақталған. XVI ғасырда Жаңа Испаниядағы испан судьясы Алонсо де Зорита Куаухтинчан аймағындағы науалар туралы, соның ішінде жер иелену туралы көп мәлімет жинады. Зоританың айтуынша, Мексиканың орталық бөлігінде жер иеленудің әртүрлілігі болды, сондықтан егер ол бір жерде берген ақпарат басқа жердегі ақпаратқа қайшы келсе, бұл дәл осы әртүрлілікке байланысты. Зорита, Фернандо де Альва Икстлильхокитльмен бірге, Текскоконы басқарған асыл отбасы мүшесі және францискандық Фрай Хуан де Торкемада - Мексиканың орталық бөлігіндегі испандықтарға дейінгі және ерте колониялық жер тектес жер иеленудің ең маңызды көздері. Жерлестердің жер иеленуі туралы, оның ішінде жерлестер иелері (caciques) иелік ететін жерлер туралы, кациказго деп аталатын, айтарлықтай құжаттама бар. Мүліктік құқықты даулау колониялық дәуірдің алғашқы кезеңдерінен басталады. Ең бастысы - 1539 жылы инквизиция жазасына кесілген Текскокодан Дон Карлос Ометокциннің жері туралы дау. Текскоконың Озтотипак жерлерінің картасы оның өліміне байланысты дау-дамайдың құжаттары болып табылады. Ерте колониялық Мексикада көптеген испан жаулап алушылары (және бірнеше жергілікті одақтастары) енкомиенда деп аталатын мекеме арқылы қызмет көрсету үшін сыйақы ретінде белгілі бір жергілікті қауымдастықтардан еңбек пен алым-салық гранттарын алды. Бұл гранттар жерді қамтымайды, ол жаулап алудан кейінгі дәуірде үндістердің испандықтарға дейінгі кезеңнің жалғасы ретінде бере алатын құрметті және еңбек қызметі сияқты маңызды емес еді. Испаниялықтар өздерінің гранттарынан өнімдер мен жұмыс күшін иеленуге қызығушылық танытты, бірақ олар жердің өзін сатып алудың қажеті жоқ деп тапты. Тақ энкомиендаларды 16 ғасырдың ортасында кезең-кезеңмен жоюды бастады, бұл гранттың мұрагерлік алу санын шектеді. Сонымен қатар, жергілікті халықтың азаюы мен Мексикаға испандықтардың көші-қоны оларға таныс тағамдарға деген сұранысты тудырды, мысалы жүгері емес, бидай, еуропалық жемістер, сондай-ақ ет және тері немесе жүн үшін ірі қара, қой және ешкі сияқты жануарлар. Испаниялықтар енкоменда грантынан бөлек жер сатып алып, жұмыс күшін қамтамасыз ете бастады. Бұл испандық жер иеліктерінің қалыптасуының алғашқы кезеңі болды. Испандықтар жеке индиандардан және индиандық қауымдастықтардан жер сатып алды; олар сонымен қатар индейлердің жерін тартып алды; және олар "бос" (теренос бальдиос) деп саналатын жерді басып алды және оған құқық алу үшін гранттар (мерседес) сұрады. Асыл тұтқындар жалпы жерді испандарға жеке меншігі ретінде сатып жібергендігі туралы деректер бар. Кейбір үндістер жерді беруден қорқып, испандарға жер сатуды тыйым салды. Испанияның патшасы өзінің жергілікті вассалдарының материалдық әл-ауқатына алаңдайтын, сондықтан 1567 жылы индей қалаларына жақын орналасқан жерлерді қоныстанды, олар заңды түрде қауымдастық иелігінде болды, бастапқыда 500 вара. Бұл жергілікті қоғамдастықтардың жерлеріне қатысты құқықтық база испан отаршылдық құқығындағы заңды тұлғалар ретінде елді мекендерді (пуэбло де индиос немесе жай ғана пуэбло деп аталады) құру болды, қала кеңесі (кабильдо) арқылы құрылған ережеге негізделген. Бұрын пуэблолар иеленген жерлер енді қоғамдық жерлерге айналды. Бұл жерлерді құрудың бірыңғай процесі болған жоқ, бірақ ежелгі уақыттан бері иемдену мен пайдалану, гранттар, сатып алу және жер атауларын реттеу процесі арқылы жер атауларын реттеу процесі. 1590 жылы испан патшалығы үндістердің заңды құқықтарын қорғау үшін жалпы үнді сотын құрды. Тіпті, Juzgado de Naturales-тің испандарға қарсы индейлер талап еткен істерге қатысты құзыреті жоқ деп саналса да, іс жүзіндегі істерді талдау соттың іс-әрекетінің жоғары пайызы осындай шағымдарды қамтитынын көрсетеді. Испанияның корольдік сарайы тек қана оның үнділік вассалдарының мүдделерін қорғаған жоқ, сонымен қатар корольдік сарайынан үлкен дербестікке ұмтылатын испандықтарды ұстап тұрудың жолы болды. Үндістандық қауымдар індетке байланысты халықтың құлдырауына ұшырады, яғни белгілі бір уақыт аралығында жеке үндістерге немесе үндістік қауымдарға қажет жердің санынан көп жер болды. Тақ қалған жергілікті халықты топтастыруға тырысты, оларды congregacion немесе reducción деп аталатын процесте жаңа қауымдарға көшірді, бұл аралас нәтижелерге әкелді. Б�...

Тәуелсіздік үшін көтеріліс және аграрлық зорлық-зомбылық 181021

1810 жылдың қыркүйегінде Мигель Идальго и Костилья бастаған көтеріліске Бахионың коммерциялық ауыл шаруашылығы аймағында көптеген үндістер мен касталар қосылды. Бахиода испандықтардың келуінен бұрын, жердің құнарлы топырағы болғанымен, оралмандар тұрып жатқан жергілікті халық болмаған. Испандықтар солтүстіктегі жергілікті халықтарды жеңгеннен кейін, испандықтар жергілікті қоғамдастықтар арқылы жер иелену құқығына ие емес жұмысшылар өсіретін қалалар мен коммерциялық ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын құрды. Жұмысшылар жұмыс және тамақ үшін haciendas-қа тәуелді болды. Хидальго Долорес дауысы кезінде өзінің қауым мүшелеріне жаман үкіметті айыптап, тез арада ізбасарларын жинады, содан кейін он мыңға дейін өсті. Испанияның патшалығы 300 жылдай колониялық билік жүргізген кезінде төменгі жағынан мұндай сынға тап болған жоқ. Ауылдық наразылықтардың көпшілігі қысқа болды, жергілікті наразылық болды және колониялық соттарда тез шешілді. Идальгоның Наполеон әскерлері Иберия түбегін басқарған және Испанияның Бурбон монархы Жозеф Бонапарт пайдасына отставкаға кетуге мәжбүр болған кезеңде жаман үкіметке қарсы көтеріліс жасауға шақыруы испан империясында билік пен заңдылық дағдарысы туындап, испандық-америкалық тәуелсіздік соғыстарын бастады. Идальгоның көтерілісіне дейін Жаңа Испанияда үлкен жұмылдыру болған жоқ. 1810 жылы билік елитасы екіге бөлінгендігі туралы түсінік, жаман үкіметті айыптайтын испан діни қызметкерінің өкілетті тұлғасында көрініс тапқан, Бахиодағы көпшілікке күшті көтеріліс жағдайларын жақсы жаққа өзгертуге жетуі мүмкін деген ой берді. Идальгоның шақыруын орындағандар Бахиодағы қаладан қалаға барып, өз жолында болған haciendas-ты тонап, тонаған. Хацендадолар қарсылық білдірмеді, бірақ жойылуды бақылады, өйткені олардың оны тиімді түрде басудың жолы жоқ еді. Идальго тәуелсіздік жолы үшін креол элитасының қолдауына ие болуға үміттенген және ол әлеуетті қолдаушылар иелігіндегі хасиендаларға шабуыл жасауды болдырмауға тырысқан, бірақ бұзылғандар Иберияда туған испандықтар мен Америкада туған испандықтардың мүлкі арасында айырмашылық жасамады. Креальдік жер иелері өздерінің тәуелсіздікке деген қолдауынан қайтты, өйткені бұзылған жерлері жойылды. Бахионың негізінен жерсіз шаруалары үшін жер иелігінің теңсіздігі олардың зорлық-зомбылығын қоздырса да, Идальгоның өзі жер реформасының экономикалық бағдарламасына ие болған жоқ. Тек Мексика қаласына жорықта жеңілгеннен кейін ғана Хидальго ауылдар жалға алған жерлерді тұрғындарға қайтару туралы жарлық шығарды. Хидальго Мексиканың орталық бөлігіндегі жергілікті қауымдарға өзінің қозғалысына қосылуға шақырды, бірақ олар бұған келіспеді. Бұл жерде айтылғандай, корольдік қорғану жергілікті қауымдастықтардың құқықтары мен жерлерін оларды режимге адал етті және жергілікті қауымдастықтар мен хасиендалар арасындағы симбиозиялық қарым-қатынас қазіргі қарым-қатынастарды сақтау үшін күшті экономикалық ынталандыру туғызды. Орталық Мексикада жерді жоғалту бірте-бірте болды, сондықтан тәж немесе хасиендалар жергілікті халықтың қиындықтарының агенттері болды деген түсінік болмады. Идальго көтерілісі кейбір ауыл тұрғындарының арасында жаппай наразылықтың ауқымын көрсеткенмен, бұл Бахиодан тыс кеңеймеген қысқа мерзімді аймақтық көтеріліс болды. Аграрлық зорлық-зомбылық шаруалар үшін пайда әкелуі мүмкін екенін көрсетуде Хидальго көтерілісінің сәтсіздігінен және оның басшыларын өлтіргеннен кейін жалғасқан партизандық соғыс сәтті болды. Патшаның шағын, бірақ тиімді әскеріне қарсы тез әрі шешуші жеңіске жетуге тырысқан үлкен топтың орнына, уақыт өте келе жүргізілген партизандық соғыс отаршылдық режимнің қауіпсіздігі мен тұрақтылығын әлсіретті. Партизандық қозғалыстардың тіршілігі айналадағы ауылдардың қолдауына байланысты болды және соғыс соғыс жергілікті экономиканы құртты, алайда олар аграрлық реформа идеологиясын жасақтамады. Идальго жер реформасы бағдарламасын жасамаған, бірақ жер иелігінің теңсіздігі Бахио шаруаларының экономикалық жағдайының өзегі болды. Жозе Мария Морелос сектасының саяси жоспары да, Агустин де Итурбидтің Игуала жоспары да жер реформасына байланысты емес. Бірақ бұрынғы роялистік офицер Итурбиде партизан көшбасшысы Висенте Герреромен 1821 жылдың қыркүйегінде Мексика тәуелсіздігін сатып алған Үш кепілдіктің армиясын құруға байланысты аграрлық партизандардың саяси күшін пайдаланд�...

Қарулы шаруалар жерді қайтару үшін күреседі

Жерді жоғалтудан кейін бірқатар жергілікті қауымдар тәуелсіздік алғаннан кейін Мексикада көтеріліс арқылы жерді қайта алуға тырысты. XIX ғасырда Техуантепек аралы, Мексиканың орталық бөлігі, Юкатан, Яки мен Майоның солтүстік-батыс аймақтары қатты көтерілістерге ұшырады. Юкатанның касталық соғысы мен Яки соғыстары жиырмасыншы ғасырға дейін созылған ұзаққа созылған қақтығыстар болды. Мексика революциясы кезінде көптеген шаруалар, әсіресе Эмилиано Запатаның басшылығымен Морелос штатында, қауымдық жерлерді қайтару үшін күресті. Қарулы күрес немесе оның қаупі революциядан кейінгі Мексика үкіметінің жер реформасына деген көзқарасының басты бөлігі болды. Жер реформасы "ауыл шаруаларының көтерілістерін басуға көмектесті, жер иелену қатынастарын өзгертуге қол жеткізді және жаңа режимді институционализациялауда аса маңызды болды".

Либералды реформа және 1856 жылғы Лердо заңы

Реформа соғысына дейінгі жылдары 1854 жылы Антонио Лопес де Санта-Аннаның биліктен шығарылуынан кейін билікке келген либералды реформалар сериясы жүргізілді. Бұл заңдар Реформа заңдары (испан тілінде Leyes de Reforma) деп аталды. Бұл заңдардың бірі жер иеленумен байланысты барлық ұғымдарды қарастырды және ол Қаржы министрі Мигель Лердо де Техаданың есімімен аталды. Лердо заңы (испан тілінде Лей Лердо деп аталады) Мексика мемлекетіне корпоративтік меншікті, атап айтқанда Мексикадағы Рим католик шіркеуінің және жергілікті қауымдардың иелігіндегі жерлерді сатуға мәжбүрлеуге құқық берді. Лердо заңы шіркеулердің немесе шаруалардың меншігін тікелей иемденген жоқ, бірақ оларды жалға алушыларға сатуға және 20 жыл ішінде амортизацияланатын бағаға беруге тиіс еді. Жалға берілмеген немесе талап етілмеген мүліктер аукционға шығарылуы мүмкін. Бұл келісімге сәйкес, шіркеу мен жергілікті қауымдар сатудан түскен ақшаны және мемлекет салық төлегенін алады. Алайда, діни мақсаттар үшін пайдаланылмаған жерлер жеке адамдарға сатылды. Бұл заң жер иелігінің сипатын өзгертіп, мекемелерге емес, көбірек жеке тұлғаларға жер иелігіне ие болуға мүмкіндік берді. Реформалық үкіметтің мақсаттарының бірі - шіркеудің және муниципалдық қауымдастықтардың (индіондар ортақ) аз пайдаланылған жерлерін өнімді өсіруге қайтару арқылы экономиканы дамыту болды. Бұл жерлерді шағын иелерге бөлуді талап етті. Бұл мақсатқа Лей Лердоның жерді шіркеу мен муниципалитеттерге иеленуге тыйым салған ережелері арқылы қол жеткізілді. Реформа үкіметі соғыс күшін шіркеудің меншігін және басқа да ірі жерлерді тартып алып, сату арқылы қаржыландырады. Лердо заңына сәйкес, жерді корпоративтік иелікке беру мақсаты - тіршілік ету үшін ауыл шаруашылығымен айналысатын үнді шаруаларын мексикалық шаруаларға айналдыру. Бұл болған жоқ. Үнді жерлерінің көпшілігін ірі иеліктер сатып алды, олар оны сатып алуға мүмкіндік алды және үндістерді жер иелігіне одан әрі тәуелді етті.

Порфириато - Жерді иемдену және шетелдік меншікке иелік ету (1876-1910)

Либералды генерал Порфирио Диас президент болған кезде режим шетелдік кәсіпкерлерді Мексиканың тау-кен өндірісіне, ауыл шаруашылығына, өнеркәсіп пен инфрақұрылымына инвестиция салуға шақырып, жаңғыртудың кең ауқымды жобасын қолға алды. Либералды реформа заңдары Рим-католик шіркеуі мен жергілікті қауымдардың жерлерге корпоративтік иелігін жоюдың негізін қалады. Диаздың либералды режимі жер саясатында мемлекеттің рөлін кеңейтті, "оңайлы жерлер" (теренос бальдиос) мексикалықтар мен шетелдік жеке тұлғалар мен корпоративтік субъектілер үшін зерттеулер жүргізіліп, дамуға ашылды. Үкімет бұрын зерттелмеген барлық жерлерді жеке зерттеу компанияларына жалдаған, содан кейін жерді сатуға болады, ал компания зерттелген жерлердің үштен бір бөлігін сақтайды. Сауалнамалар сатып алушыларға сатып алынған жердің меншік құқығын қамтамасыз етуді мақсат етіп, инвестицияларды ынталандыру құралы болды. Жерге меншік құқығын дәлелдей алмайтын немесе жайылымдар мен орманды жерлерге бейресми пайдалану құқығы бар мексикалықтар үшін зерттеулер мұндай жалпы пайдалануға тоқтап, жерді жеке қолға берді. Режимнің мақсаты - жерді тиімді пайдалану және өнімділігін арттыру. АҚШ-тан қаржы немесе басқа да бизнес кәсіпорындарына қатысқан көптеген инвесторлар болды, соның ішінде Уильям Рэндольф Херст және бидай магнаты Уильям Уоллес Каргилл бар, олар жерді зерттеу компанияларынан немесе жеке мексикалық иемденушілерден сатып алды. Диазға адал болған Матиас Ромеро, Хосе Ив Лимантур, Мануэль Ромеро Рубио және Диаз отбасы үлкен жер учаскелерін сатып алып, өздерінің байлығын көбейту мүмкіндіктерін пайдаланды. Өнімді жерге инвесторлар олардың бағасын одан әрі арттырды, себебі олар аймақтық және халықаралық нарықтарға байланысты темір жол желілеріне жақын орналасқан. Кейбір кәсіпкерлер негізгі желілермен байланысу үшін теміржол желілерін салды. АҚШ инвесторлары Мексиканың солтүстік шекарасында, әсіресе Баха-Калифорния, Сонора, Чиуауа, Коахуила және Тамаулипас, сонымен қатар екі жағалауда және Техуантепек аралығында жер алды. Жерсіз мексикалықтардың жағдайы барған сайын нашарлай түсті, сондықтан Порфириатоның соңына қарай барлық ауылдар (95%) жерлерін жоғалтты. Морелос штатында қант плантацияларының кеңейуі Диас режиміне қарсы шаруалар наразылығын туғызды және Мексика революциясының басталуы мен нәтижесіне әсер етті. Мичоаканда қарсылық болды. Порфириато кезінде жерді аз иеленушілер мен жергілікті қауымдастықтар тез жоғалтты. Шағын шаруашылық иелері өздерінің кәсіпорындарына банктік несие ала алмай, бұған қоса, мүлкіне баға беру үшін банктің шығындарына лайық емес сомаға ие бола алмады. Молина Энрикестің Мексика революциясы басталғанға дейін жарық көрген еңбегі 1917 жылғы Мексика Конституциясының 27-бабында бекітілген жер иелену туралы заңдық базаға үлкен әсер етті. Революция кезінде шаруалардың жұмылдырылуы мемлекет басшылығымен жүргізілген жер реформасын жүзеге асырды, бірақ оны жүзеге асырудың интеллектуалды және құқықтық базасы өте маңызды.

Жер реформасын жүргізуді талап ету

1906 жылы Мексиканың либералды партиясы нақты талаптарды қамтитын бағдарлама жазды, олардың көбі 1917 жылғы Конституцияға енгізілген. Солшыл Рикардо Флорес Магон ПЛМ президенті, ал оның ағасы Энрике Флорес Магон қазынашы болды. 34-тармақ бойынша жер иелері өздерінің жерлерін өнімді етіп, мемлекет тарапынан тәркіленуі мүмкін деп қабылдады. (35-тармақ) "Үкімет жерді ауыл шаруашылығы өндірісі үшін пайдалануға және сатуға тыйым салудан басқа ешқандай шартсыз, оны сұраған кез келген адамға жер береді. Үкімет бір адамға беретін жердің ең көп мөлшері белгіленеді". Революциялық Мексикадағы аграрлық жер реформасына негізгі ықпал жасаған Андрес Молина Энрикез, ол 1917 жылғы Конституцияның 27-бабының интеллектуалдық атасы болып саналады. 1909 жылы жазған "Los Grandes Problemas Nacionales" (Ұлы ұлттық проблемалар) кітабында Мексиканың тең емес жер иелену жүйесі мен оның жер реформасы туралы көзқарасы туралы талдау жасады. Анасының тарапынан Молина Энрикез көрнекті, саяси жағынан жақсы байланыстағы, жер иеленуші отбасынан шыққан, бірақ әкесінің тарапынан әлдеқайда қарапайым ортадан шыққан және өзі қарапайым жағдайға ие болған. XIX ғасырдың аяғында тоғыз жыл бойы Молина Энрикез Мексика штатында нотариус болды, онда ол Порфирий Мексикасындағы құқықтық жүйенің ірі иелер жағына қалай бұрылуын бірінші қолмен байқады, өйткені ол ірі иелер (хацендадолар), шағын иелер (ранчеролар) және сатып алған, берген немесе жерді атаған шаруалармен жұмыс істеді. Оның байқауы бойынша, аймақта жүгерідің ең көп мөлшерін өндірген ірі иеліктер немесе күнкөріс шаруалары емес, керісінше, ранчолар болды; ол хацендадо тобын "жеке жамандық" деп қарастырды. Мексикадағы жер реформасының қажеттілігі туралы пікірінде ол ранчо тобының өсуін жақтады. "Ұлы ұлттық проблемалар" кітабында Молина Энрикез Порфирио Диас режимі үлкен фермалардың өсуін көтермелеген, бірақ олар шағын шаруашылықтар сияқты өнімді емес еді деген қорытындыға келді. Оның он жылға жуық нотариус ретінде қызмет еткенін атап, оның haciendas салық мақсаттары үшін өте төмен бағаланған және шағын иелері ірі иелерінің байлығы мен саяси байланыстарына қарағанда қолайсыздыққа ұшыраған деген мәлімдемелері жақсы негізделген. Өйткені, меншік құқығының ауысуы үшін алым төлеу қажет болды және алым шағын иеленушілерге кері әсер ету үшін жеткілікті болды, бірақ үлкен емес. Сонымен қатар, меншік құқығының ауысуы бойынша жергілікті салық мүлк бағасына негізделген, сондықтан шағын иелер осындай салықтарды төлеуге жеткілікті қаражаты бар ірі иелерге қарағанда жоғары пайыз төледі. Үлкен иеліктер көбінесе өздерінің меншігіне ие болған жердің көлемін арттырып, өздерінің үлкендігі мен ықпалына сүйеніп, өздерінің иелігіне қол сұққандардың қарсылықтарынан аман қалады. Көптеген жеке шағын иелер өздерінің жерлеріне тек қана толық емес, кейбіреулері мүлдем жоқ, сондықтан Диаздың жерлерге тиісті түрде атау беру немесе "бос жерлер" заңы бойынша (теренос бальдиос) иелену талаптары олардың жерлерін жоғалту қаупі бар дегенді білдірді. Түпкүлді халықтар да жерлерін жоғалтты, бірақ жер жоғалтудың екі процесі бір-біріне ұқсамайды.

Жер реформасы, 1911-1946 жылдар

Мексика революциясы жер концентрациясына қатысты Порфириандық үрдісті теріске шығарды және революциядан кейінгі мемлекет бақылауға және одан әрі егістік көтерілістерін болдырмауға тырысқан аграрлық жұмылдырудың ұзақ процесін іске қосты. Порфирийдің билігін қолдаған дәстүрлі жер иелері класының билігі мен заңдылығы ешқашан қалпына келмеді. Революция тудырған радикалды және теңгерімдік сезімдер ескі түрдегі жер иелерінің билігін мүмкін емес етті, бірақ Мексика мемлекеті шаруалардың жұмылдыруын және жергілікті қоғамдастық билігін қалпына келтіруді тоқтатуға көшті.

Революциялық шаруа қозғалыстары

Мексика революциясы кезінде екі көшбасшы мемлекеттік араласусыз жер реформасын дереу жүзеге асырды, олар Морелос штатындағы Эмилиано Сапата және Мексиканың солтүстігіндегі Панчо Вилла болды. Сан-Луис-Потоси жоспары деп аталатын солтүстіктегі бай жер иесі Франсиско I. Мадероның саяси бағдарламасы үлкен иеліктер заңсыз тәркіленген ауыл жерлерін қайтаруға уәде бергенімен, Диас режимі құлап, Мадеро Мексика президенті болып сайланғанда, ол жер реформасына аз әрекет жасады. Запата орталық Морелос штатында ірі қант фермаларын күнкөріс шаруашылығы үшін жер учаскелеріне бөлген шаруаларды басқарды; Мексиканың солтүстігінде Запата және Морелостағы басқалар Аяла жоспарын жасады, ол жер реформасын талап етті және аймақты үкіметке қарсы көтеріліске ұшыратты. Көптеген басқа революциялық жоспарлардан айырмашылығы, Запатаның жоспары іс жүзінде жүзеге асырылды, оның күштерінің бақылауындағы ауыл тұрғындары ауыл жерлерін қайтарып алды, сонымен қатар қант плантацияларының жерлерін басып алып, оларды бөліп алды. Шағын көлемде егін егу үшін қант плантацияларын тартып алу және шаруаларға бөлу Революция кезінде жалғыз маңызды жер реформасы болды. Олар реакциялық генерал Викториано Хуерта мен конституционалист көшбасшы Венестиано Карранцаның басшылығымен үкіметке қарсы болды. Шаруалар коммерциялық қант өсіруді жалғастыру үшін емес, өзіндік ауыл шаруашылығын жүргізу үшін өз жерлерін іздеді. Карранса үкіметі 1915 жылдан кейін zapatista күштеріне қарсы қанды соғыс жүргізген және 1919 жылы Каррансаның агенті Zapata-ны өлтіргенімен, жер реформасы кері қайтарыла алмады. Алваро Обрегон 1920 жылы президент болғанда, ол Морелос жер реформасын мойындады және Морелос жерін сапатистерге берді. Солтүстік Мексикадағы жағдай Мексиканың орталық бөлігіндегі сапатист аймағынан ерекшеленді, онда аздап шаруалар болды, апачилер сияқты жергілікті топтармен күресу үшін әскери отарлар дәстүрі, ірі ірі қара мал шаруашылығы мен шағын ранчолар дамыды. Порфириато кезінде орталық мексикалық мемлекет аймаққа көбірек бақылау жасады, ал бұрын шағын иелердің жерлеріне қол сұқпаған немесе көп көлемді мемлекеттік жерлерге қол жеткізуді шектемеген hacienda иелері шағын иелердің есебінен өз иеліктерін біріктіре бастады. Мексика үкіметі "бос жерлерді" (tierras baldíos) зерттеу үшін жеке компаниялармен келісімшарт жасады және бұл компаниялар зерттеген барлық жерлердің үштен бір бөлігін алды. Ал қалған жерлерді бай жер иелері сатып алған. Ең маңыздысы - үлкен жерлерге ие болған және саяси және экономикалық күш-қуатқа ие болған Террасас Криль отбасы. Олардың ықпалымен Чиуауа әскери колонияларды өздері немесе олардың одақтастары сатып алған жерлерін сатуға мәжбүрлейтін заң шығарды. 1907 жылғы АҚШ-тағы экономикалық дүрбелең Чиуауа шекаралық штатына әсер етті, онда жаңа жұмыссыз қалған кеншілер, ашуланған бұрынғы әскери отаршылар және шағын шаруашылықтар Франсиско I. Мадероның Диасты құлату қозғалысын қолдауға қосылды. Алайда билікке келгеннен кейін президент Мадероның жер реформасы туралы уәделері орындалмай, бұрынғы наразылық білдірген қолдаушыларының көтерілісіне себепші болды. 1913 жылы Мадероның өлтірілуінен кейін Панчо Вилла Викториано Хуертаны құлату қозғалысына қосылды және оның әскери басшылығымен Чиуауа оның бақылауына түсті. Вилла мемлекет губернаторы ретінде ірі иеліктерді мемлекет бақылауына алған жарлықтар шығарды. Олар әлі де Хасиенда ретінде жұмыс істеді, ал табысы революциялық әскерилерді қаржыландыруға және Вилланың жауынгерлерінің жесірлері мен жетімдерін қолдауға жұмсалды. Вилламен күрескен қарулы адамдар өздерінің сыйлықтарының бірі жерге қол жеткізу деп қарады, бірақ Вилла олардың қазіргі уақытта өмір сүрген жерінен алыста күресуін күтті, Запатаның соңынан ерген адамдардан айырмашылығы, олар өмір сүрген жерде соғысты және басқа жерде соғысуға аз ынталанды. Вилланың адамдары революциядан кейін сыйлық алады. Вилла белгілі бір мөлшерден жоғары барлық иеліктер шаруалар арасында бөлінетінін, ал иелеріне белгілі бір өтемақы берілетінін мәлімдеген жарлық шығарды. Солтүстік тұрғындар тек қана ауыл шаруашылығы үшін жердің шағын жер учаскесін ғана емес, сонымен қатар олар өз бетімен мал өсіретін және/немесе мал бағуға болатын ранчо деп аталатын жеткілікті үлкен жер учаскесін іздеді. Вилла 1915 жылы Венестиано Каррансаның ең жақсы генералы Альваро Обрегоннан жеңілгенімен және оның кең ауқымды жер реформасы жүзеге а...

Каррансаның жер реформасы, 1915-1920 жылдар

Жер реформасы Мексика революциясында маңызды мәселе болды, бірақ жеңімпаз фракцияның басшысы, бай жер иесі Венустиано Карранса жер реформасын жүргізуге бейім болмады. Бірақ 1914 жылы екі маңызды конституционалист генералдар, Альваро Обрегон мен Панчо Вилла, оны жер бөлу саясатын айтуға шақырды. Каррансаның басты көмекшілерінің бірі, Андрес Молина Энрикестің заңгер серіктесі Луис Кабрера, 6 қаңтар 1915 жылғы аграрлық Жарлықтың жобасын жасады, ол мұқтаж адамдарға жер беруді уәде етті. Викториано Хуертаның жеңілісімен конституционалистер фракциясы бөлініп, Вилла мен Запата Карранса мен Обрегонға қарсы шығып, радикалды аграрлық саясатты жақтады. Карранса оларды әскери және әлеуметтік-саяси жағынан жеңу үшін олардың шаруаларға деген ықыласына қарсы тұру керек болды. Конституционалистік әскери бөлімдер кейбір хасиендаларды жерлерді радикалды шешімдерді қолдауға мүмкіндік беретін ауылдарға беру үшін иеліктен шығарды, бірақ Аграрлық Жарлық жалпы иеліктен шығаруды талап етпеді. Қамтылған жерлер ежидо деп аталса да, олар ауылдарға қайтару ретінде емес, мемлекет берген жаңа гранттар ретінде құрылды, көбінесе сапасы төмен және ауылдар бұрын иеленгеннен кішірек. Карранса үкіметі жер реформасымен айналысу үшін бюрократия құрды, бұл іс жүзінде шаруаларға қолайлы кез келген өзгерістерді жүзеге асыруды шектеуге тырысты. Карранса дәуірінде жерлері иелiктен алынған көптеген жер иелері өздеріне қайтарылды. Ауылдар жерді мемлекет тарапынан сатып алуға келісуі керек. Ауылдардың жер иелену құқығына қатысты колониялық дәуірдегі құжаттар жарамсыз деп танылды. 1920 жылы Карранса президенті болған кезде үкімет жер реформасын немесе оның барысын бақылауға алуды болдырмау үшін билікті нығайта бастады. Карранса стратегия ретінде жер реформасын шектеулі түрде ғана қолдады, бірақ билікке келгеннен кейін ол ипотека иелеріне жерлері қайтарылатынына сендірді. Жер реформасына қарсылық танытса да, ол 1917 жылғы революциялық конституцияның ауылдардың жерге және жер қойнауы құқығына мемлекеттің билігіне құқықты мойындаған 27-бабын қабылдауға кедергі келтіре алмады.

Обрегонның тұсында, 1920-1924 жылдар

Бай жер иегері және революцияның жарқын генералы Альваро Обрегон Каррансаға қарсы төңкеріс жасап билікке келді. Сапатистер оның билікке деген үмітін қолдағандықтан, ол оларды басып алынған жерлерді қайтарып алу және оларды үлкен қант иесі иелеріне қайтару әрекеттерін тоқтату арқылы тыныштандырды. Алайда, оның жоспары - ондағы шаруаларды Мексика мемлекетінен тәуелді ету және аграрлық реформаны революциялық мемлекетті нығайтудың жолы ретінде қарастыру еді. Оның президент болған кезінде Мексикада жер реформасын жүргізу қажет екені анық болды. Аграрлық реформа жерді қайта бөлудің революциялық мақсаты болды, ол ұлттандыру және "мексикаландыру" процесінің бөлігі болды. Жер үлестіру дереу басталды және шетелдіктер мен ірі отандық жер иелеріне (hacendados) әсер етті. Процесс әдейі баяу болды, өйткені жалпы алғанда, Обрегон оны басты басымдық деп санамады. Алайда шаруалар арасындағы әлеуметтік бейбітшілікті сақтау үшін ол жер реформасын шынайы түрде бастады. Президент болған кезде Обрегон 1,7 млн гектар жерді бөлді, бұл ауыл шаруашылығының 1,3%-ын құрады. Таратылған жердің көп бөлігі орман, жайылым, таулы жер және басқа да егіс жүргізілмейтін жерлерден (51% -дан 64,6% -ға дейін) тұратын егіс жүргізілмейтін жерлер болды. Жаңбырлы жерлер келесі ірі санатты құрады (31,2% -дан 41,4% -ға дейін). Ең аз жер көлемі суармалы жер болып табылады, ол 1920 жылы 8,2% -дан 1924 жылы 4,2% -ға дейін. Обрегон өзінің сонорлық революционер генерал Плутарко Элиас Каллестің өз мұрагері болуын қамтамасыз етуге тырысқанда, Обрегон мен Каллестің жер реформасын жүзеге асыруды, олардың бәсекелес Адольфо де ла Хуертаға қарсы шаруаларды жұмылдыруды уәде етті. Олардың фракциясы басым болды және Каллес 1924 жылы президент болғанда, ол жер үлестіруді арттырды.

Кальль және Максимато, 1924-1934 жылдар

Плутарко Элиас Каллес 1924 жылғы сайлауда Обрегонның мұрагері болды, 1928 жылы Обрегон президент болып қайта сайланғаннан кейін қаза тапқанда, Каллес 1928-1934 жылдары Максимато деп аталатын кезеңде jefe máximo (максималды бас) ретінде билікте қалды. Каллес, Соноралық Обрегонмен бірге, жер реформасының жақтаушысы емес еді және Мексикада маңызды өнеркәсіптік сектор құруға тырысты. Жалпы алғанда, Кальес жер реформасын болдырмады және жер иелеріне қолдау көрсетті. Оның президент болған кезінде АҚШ үкіметі Мексикадағы жер реформасына қарсы болды, өйткені оның кейбір азаматтарының жері мен мұнай кәсіпорындары болды. Обрегонның президентшілігі кезінде ехидолар құрылған болса да, Кальес оларды жеке холдингтерге айналдыруды көздеді. Каллес әкімшілігі бұрын егілмеген немесе тиімді пайдаланылмайтындай болып саналған жерлерді отарлау арқылы ауыл шаруашылығы секторын кеңейтуге тырысты. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына несие беру шаруаларға емес, ірі жер иелеріне пайда әкелді. Өнімді арттыру мақсатында мемлекеттік ирригациялық жобалар да пайдасын тигізді. Көптеген революциялық көшбасшылар, соның ішінде Обрегон мен Каллес, үлкен жер учаскелерін алғандықтан, олар мемлекеттік бағыттағы ауыл шаруашылығы инфрақұрылымы мен несиеден тікелей пайдаланған. Кальестің президентлігі кезінде (1924-1928), 3,2 млн гектар ауыл шаруашылығы жерлері бөлінді, бұл барлық ауыл шаруашылығы жерлерінің 2,4% -ы. Таратылған жердің ең үлкен санаты 1928 жылы 60% -дан 80% -ға дейін орман, жайылым, таулы және басқа да егіс жүргізілмейтін жерлерден бастап ауыл шаруашылығына жатпайтын жерлер болды. Жаңбырлы жерлер 35% -дан 20% -ға дейін. Ең аз мөлшер суармалы жерлерге тиесілі, ол 34%-ды құрайды.