Кіріспе

Американдық киноредактор (1898–2002)

Маргарет Бут (16 қаңтар 1898 – 28 қазан 2002) – американдық киноредактор. Жеті онжылдыққа созылған карьерасында Бут ең көп Metro Goldwyn Mayer (MGM) студиясымен байланысты болды.

Ерте өмір

Маргарет Бут 1898 жылғы 16 қаңтарда Лос-Анджелесте Эдвард Дж. Бут аға мен Маргарет А. Боланд отбасында дүниеге келді. Оның үлкен ағасы Элмер Бут, Д.У. Гриффит үшін актер болды және отбасының күнкөрісін қамтамасыз ететін адам еді. 1915 жылғы 16 маусымда Элмер актер Джордж Зигманмен бірге Тод Браунинг басқарған көлікте отырғанда, сол күні қатты тұман болғандықтан Браунинг қарсы келе жатқан пойыздың артқы жарығын көрмеді. Солтүстік-Лейк темір жолының пойзы Браунингтің көлігіне шағылысып, Элмер сол жерде қаза тапты. Браунинг пен Зигман аман қалды, бірақ ауыр жарақат алды. Элмердің қосылуында Гриффит ақтық сөз сөйлеп, Маргаретқа киномонтаждаушы (негативті кесуші деп те аталады) болып жұмыс ұсынды, отбасына табыс табу үшін. Маргарет Браунингті ағасының өлімі үшін ешқашан кешірген жоқ.

19151921: Д. В. Гриффит үшін редакциялау

Бұл кезде Бут Лос-Анджелес орта мектебін бітірген еді. Гриффит Бутты аптасына он доллар жалақымен студиясының бірнеше әйел редакторларының бірі ретінде жұмысқа алды. Жылдар өткен соң Бут: "Ескі кезде біз негативті көзбен кесуге мәжбүр едік. Біз негативті шеттік нөмірлерсіз басып шығарылған нұсқамен сәйкестендіретінбіз. Бізге кадрларды дұрыс келуіне назар аудару қажет еді. Кейде негативте кішкентай нүкте ғана болатын, сонда сіз дұрыс екеніңізді білетін едіңіз, бірақ бұл өте шаршатарлық жұмыс еді" деп есіне алды. Ол жұмыс істеген фильмдердің бірі - Лилиан Гиштің басты рөлде ойнаған "Жетімдер даулымы" (1921) фильмі болды. Бірнеше айдан кейін Бут Paramount Pictures студиясының монтаж бөлімінде жұмыс істеді, ол көрсетілімге шығарылатын түс қойылған бөлімдерді жинады.

1921-1938: MGM-де монтаждау

1921 жылы Бут Луис Б. Майердің киностудиясында жұмыс істей бастады. Майер Джон М. Сталды жұмысқа алды, алғаш Эдвард Смолл, Сталдың жарнамалық агенті, еврей режиссерлері неге жұмысқа алынбайды деп сұрағанда осылай болды. Бут Сталды монтаждау бөлмесінде бақылады. Стал перфекционист болғандықтан, бірнеше сахнаны бірнеше рет түсіріп, түсірілмеген кадрларды монтаждау бөлмесінде қалдыратын. Күннің соңында Бут осы түсірілмеген кадрларды жинап, кешкі уақытта монтаждау техникасын жаттықтыратын. Бір күні Стал бір сахнаны орындай алмағандықтан ашуланды. Ол кеткеннен кейін Бут өзінің тәсілін қолданды; Стал оның жұмысын көргенде, әсерленіп, оны дереу монтаждауға көмектесетін қызметке алды. Стал үшін ол «Қайтпас алдамшы» (1926), «Махаббат па?» (1927) және «Ескі Кентукки» (1927) фильмдерін монтаждады. Стал Бутке фильмді монтаждау өнері бойынша жеке кеңес берді, оның монтаждау шешімдерінің нақты мақсатын түсіндірді. Бут: «Ол сахнаның құндылығын үйретті. Сахна қашан сәтті болады, қашан болмайды және қашан жалғасады. Мұны өз жұмысыңда сезіну керек», – деп еске алды. 1924 жылы Майер Metro Pictures және Goldwyn Pictures компанияларымен бірігіп, Metro Goldwyn Mayer (MGM) деп аталатын жаңа, ірі киностудиясын құрды. Стал бірнеше жыл MGM-де жұмыс істеді, бірақ 1927 жылы студиядан кеткен кезде Бутты өзімен бірге жұмысқа шақырды, бірақ ол бас тартты. Бут: «Мен MGM-де жұмыс істедім, көбінесе [Ирвинг] Тальбергпен – кинодағы ең ұлы адаммен. MGM мен үшін үйім сияқты болды», – деді. Тальберг, MGM-нің өндіріс жетекшісі, оның монтаждау шеберлігін бағалап, режиссерлік қызметке баруға батылды. Бірақ ол қызығушылық танытпады. Дегенмен, кино тарихшысы Кари Бошамптың айтуынша, Тальберг «кадр кесушілерді» алғаш рет «фильм редакторы» деп атады, бұл Бутпен басталды. Оның алғашқы ресми монтаждау жұмысы 1929 жылы шыққан «Сан-Луис-Рей көпірі» фильмі болды. MGM-де Бут Грета Гарбоның қатысуымен бірнеше фильмді монтаждады, соның ішінде «Камилла» (1936). Ол сондай-ақ «Дана қыздар» (1929), «Вимпол көшесіндегі Барреттер» (1934) және «Ромео мен Джульетта» (1936) фильмдерін монтаждады. Бут «Баунтидегі бүлік» (1935) фильмі үшін «Үздік монтаж» номинациясындағы жалғыз «Оскар» сыйлығына ие болды.

1939-1968: MGM редакторының бақылаушысы

1936 жылы Тальберг күтпеген жерден қайтыс болды, ал Майер өндіріс жетекшісі лауазымын иеленді. Үш жыл өткен соң, 1939 жылы Майер Бутты студияның бас киномонтажшысы етіп тағайындады. Бут: «Олар мені жылдамдығым үшін жақсы көретін. Мен жасаған әр нәрсені өте жылдам монтаждайтынмын. Қаншалықты қатал болғанымды айтсамшы», – деді. Бас монтажшы ретінде ол өзі фильмдерді монтаждамады, бірақ персоналды жұмысқа алды және әр фильмнің күнделікті түсірілімдерін қарап, «Оз ғипасы» (1939) және «Бен-Хур» (1959) сияқты классикалық туындыларды бақылады. 1995 жылы жарық көрген «Фильмдер жасау» кітабында режиссер Сидни Люмет Бутты «ерекше тұлға» деп атады. Ол ақылды, еңбексүйгіш және киноны жақсы көретін. «Оның басқа өмірі болды ма, жоқ па, мен білмеймін», – деді ол. 1965 жылы Англияда «The Hill» фильмін түсіріп жатқандағы бір оқиғаны айтты. Ол түсірілім алаңына келіп, ертеңгі сағат сегізде фильмнің шинасынан өткен нұсқасын көрсетуді сұрады. Ол үшін Люмет пен «The Hill» фильмінің монтажшысы Тельма Коннеллдің қатысуымен көрсетілім ұйымдастырылды. Көрсетілім аяқталғаннан кейін ол фильмді екі сағаттан кем етіп, екі минутты қысқартуды сұрады. Люмет қарсылық танытты, ал тағы екі рет көрсеткеннен кейін Бут мойынсұнды. Үшінші көрсетілімнен кейін Люмет көңілсіз Бутты жұбатты, ол жаңа студия басшыларының ешқайсысы кино өнерін білмейтінін немесе оған қызығушылық танытпайтынын сезінді. Ол 1968 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1982 жылы Village Voice журналы Буттың ұзақ жылғы қызметі туралы жариялаған мақаласында оны «студия 30 жыл бойы түсірген әр фильмнің соңғы шешім шығарушысы» деп сипаттады.

1969-1985: Рэй Старк үшін монтаждау

MGM-ден кеткеннен кейін Бутты Рей Старк өзінің Rastar Productions компаниясының бас редакторы ретінде жұмысқа алды. Ол бірнеше фильмнің монтаждауын бақылады, оның ішінде «The Way We Were» (1973), «The Sunshine Boys» (1975), «The Goodbye Girl» (1977), «California Suite» (1978) және «Annie» (1982) фильмдері бар. 1990 жылы Бут Америка кино редакторының өмірлік жетістіктері сыйлығымен де марапатталды. 1998 жылы, 100 жылдық мерейтойында Буттың кино индустриясына жеті он жылдық бойы қосқан үлесін еске алуға арналған гала-кеш Шератон Универсал қонақ үйінде Кино редакторлары гильдиясының ұйымдастыруымен өтті.

Өлім және мұра

2002 жылдың 28 қазанында 104 жасында Бут инсульт салдарынан туындаған асқынулардан көз жұмды. Ол Калифорния штатындағы Инглвуд паркі зиратында жерленген. Британдық "Гардиан" газеті Буттың өміріне арналған некрологында: "Дыбыс пен бейнеге соңғы түзетулерді мақұлдату үшін барлық кинорежиссерлер оның келісімін алуға тиіс болды" деп жазды, сондай-ақ оның жұмыс жолын былай сипаттады: