Кіріспе

La Modification - Мишель Бутордың француз тілінде алғаш рет 1957 жылы жарық көрген романы. Бұл автордың ең танымал шығармасы. Оны ағылшын тіліне Жан Стюарт аударды Екінші ойлар (Faber and Faber, 1958) және А Change of Heart (Simon & Schuster, 1959) және Changing Track (Calder, 2017; қайта қаралған аударма).

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Сюжеттің мазмұны өте қарапайым: орта жастағы Леон Делмонт өзінің сүйіктісі Сесильге бару үшін Парижден Римге пойызға мініп барады. Олар соңғы екі жылда айына бір рет жасырын кездесіп тұрады: әр жолы оның іскерлік сапарлары оны Италияның астанасына алып барады. Енді ол оған әйелімен ажырасуға шешім қабылдағанын, оған (Сесилге) Парижден жұмыс тауып, оны сол жаққа алып барып, бірге тұруға дайын екенін айтуды жоспарлап отыр. Роман оның санасының біртіндеп өзгергенін сипаттайды. Бастапқы құлшынысы мен жас кешуге үміттенгені, күмән, қорқыныш пен қорқынышқа айналады. Ақырында ол демалыс күндерін Римде жалғыз өткізуге, келесі дүйсенбіде Сесилге ештеңе айтпастан Парижге қайтуға және олардың қарым-қатынасы ақыры аяқталғанға дейін жағдайды бұрынғыдай қалдыруға шешім қабылдайды. Ол бұл сәтсіздік туралы "Өзгерту" деп аталатын кітапта жазады.

Негізгі тақырыптар

Кітаптың ең таңғажайып ерекшеліктерінің бірі - негізгі кейіпкерге сілтеме жасау үшін ресми екінші тұлғаны ("Сіз" "Сіз") қолдану, бұл екінші тұлғалық баяндау деп аталатын баяндау техникасы. "Сіз", екінші тұлға көпше, - бұл көбірек құрметпен сөйлейтін түр, ал екінші тұлға жекеше "Сіз" - бұл жақын. Бұл оқиға уақыт пен кеңістік жағынан өте тығыз орналасқан. Бүкіл оқиға 24 сағаттан аз уақыт ішінде өтеді және негізгі кейіпкердің саяхаттап жатқан пойызынан ешқашан кетпейді, тек кері қайту кезінде ғана. Ла Модификация реалистік және фантастикалық элементтерді қамтиды. Бір жағынан, әртүрлі пейзаждар, жолаушылар, вагондардың ішкі бөлігі соңғы егжей-тегжейіне дейін сипатталған. Екінші жағынан, көптеген қорқынышты оқиғалар бар. Мысалы, пойыз Фонтенбло орманын аралап өткенде, басты кейіпкер "Ұлы Венерді" көреді, ол оны қорлап, кездескен адамдарға сұрақтар қояды. Ол кітапта бірнеше рет қайтадан пайда болады (осылайша лейтмотивке айналады). Оның сұрақтары әрқашан басты кейіпкердің ой-өрісін білдіреді: "Сен мені естисің бе? "Сен мені көре аласың ба? "Сен кімсің? "Сен не қалайсың? "Сен қайда барасың? "Сен не іздеп жүрсің?" деп сұрады. Осы сюрреалистік оқиғалардың барлығы басты кейіпкерді ескі Рим императорларының шіріп кеткен денелері мен оны лайықсыз деп санайтын және қалаға кіруден бас тартқан пұтқа табынушылар соттап, айыптаған қасіретке ұшыратады. Сондай-ақ, кітапта Римнің (Сесил) және христианның (ерінің) арасындағы қарама-қайшылық басты орын алады. Бұл орайда, оқиғаның бірнеше флешбектерінде басты кейіпкер христиан дінін қабылдамай, дәстүрлі политеизмді қалпына келтіруге тырысқан император Юлиан Апаттанған хаттарын оқып жатқаны маңызды. Шын мәнінде, ол Сесилге деген махаббатының Римнің құпиясына деген қызығушылығынан туындағанын біледі, ол ешқашан түсінбейді. Парижде бірге тұру бәрін бүлдіреді, оның өзіне деген қызығушылығын жояды, өйткені ол тек қана оның қала сырларымен таныстырғандықтан маңызды. Романды психологиялық жағдайды зерттеу ретінде де қарастыруға болады. Кітаптың басында басты кейіпкердің шешімі мен құлшынысы берік көрінеді. Алайда, Бутордың баяу, механикалық күмән мен қорқынышқа қатысты өте егжей-тегжейлі және мұқият талдауы оның ой-пікірін өзгертуін мүлдем болғызбайды.

Қабылдау

Роман 1957 жылы Prix Renaudot сыйлығын жеңіп алды. Оны Мишель Лерис мақтаған. Kirkus Reviews журналының бір сыншысы оны "біршама виртуоздықтың эксперименталды романы" деп атады, бірақ ол "өзімнен ажырасып қалғандай" деп санады.