Кіріспе
1903 жылғы Жозеф Исраэльс суреті Еврейлік неке - еврейлік дәстүр мен заңға сай жасалған неке рәсімі. Некеге тұруға арналған рәсімдер әртүрлі болғанымен, яһудилердің үйлену тойындағы ортақ ерекшеліктерге екі куәгер қол қоятын кетуба (неке келісімшарты), хуппа (неке шатыры), күйеу жігіттің шатырының астында қалыңдыққа берілетін сақинасы және шыныны сындырып алу жатады. Яһудилердің неке рәсімінің екі кезеңі бар. Біріншісі, кидушин (иврит тілінде "келіншек", құлшылық ету немесе бағышталу, эрусин деп те аталады) және нисуин (неке), бұл ерлі-зайыптылар өмірлерін бірге бастаған кезде. Бұл бірінші кезеңде (кидушин) әйелдің басқа еркектерге тыйым салуы, оны жою үшін гетт (діни ажырасу) қажет, ал екінші кезеңде ерлі-зайыптыларға бір-біріне рұқсат беріледі. Нисуинді жүзеге асыратын рәсім "хуппа" деп те аталады. Бүгінде ерусин/кидушин күйеу жігіт қалыңдыққа неке құру ниетімен балдақ немесе басқа құнды заттарды берген кезде пайда болады. Салтанаттың қай бөлігі ниссуин / чуппаны құрайды, мысалы, шатырдың астында тұру және бөлмеде жалғыз болу (ихуд) туралы әртүрлі пікірлер бар. Олар қазір әдетте бір рәсімде біріктіріледі. Әдетте бұл куәгерлер ерлі-зайыптылардың туысы емес, бірақ отбасы мен достары қол қою рәсімінде болады. Кетубада күйеу жігіттің қалыңдыққа деген міндеттері, оның ішінде тамақ, киім және некелік қатынастар туралы егжей-тегжейлі айтылған. Бұл құжат заңды түрде міндетті келісімге айналады, алайда мұндай сомаларды сот арқылы өндіріп алу қиынға соғады. Бұл кітап көбінесе үйінде көрініп тұратын, аяқ астынан жарық көретін қолжазба түрінде жазылады. Хұппаның астында әдеттегідей қол қойылған кетубаны, әдетте арамей тіліндегі түпнұсқада, бірақ кейде аудармасында дауыстап оқу дәстүрге айналған. Дәстүр бойынша, бұл үйлену тойының негізгі екі бөлігін ажырату үшін жасалады. Православ емес яһуди жұптары екі тілде ketubah немесе қысқартылған нұсқаны оқып беруді таңдай алады.
Wedding ceremony that follows Jewish law and traditions
A Jewish wedding is a wedding ceremony that follows Jewish laws and traditions. While wedding ceremonies vary, common features of a Jewish wedding include a ketubah (marriage contract) which is signed by two witnesses, a chuppah or huppah (wedding canopy), a ring owned by the groom that is given to the bride under the canopy, and the breaking of a glass. Technically, the Jewish wedding process has two distinct stages. The first, kiddushin (Hebrew for "betrothal"; sanctification or dedication, also called erusin) and nissuin (marriage), is when the couple start their life together. It is at the first stage (kiddushin) when the woman becomes prohibited to all other men, requiring a get (religious divorce) to dissolve it, while the second stage permits the couple to each other. The ceremony that accomplishes nissuin is also known as chuppah. Today, erusin/kiddushin occurs when the groom gives the bride a ring or other object of value with the intent of creating a marriage. There are differing opinions as to which part of the ceremony constitutes nissuin/chuppah, such as standing under the canopy and being alone together in a room (yichud). they are now commonly combined into one ceremony. Usually these two witnesses are not closely related to the couple, but family and friends will be present for the signing. The ketubah details the obligations of the groom to the bride, among which are food, clothing, and marital relations. This document has the standing of a legally binding agreement, though it may be hard to collect these amounts in a secular court. It is often written as an illuminated manuscript that is framed and displayed in their home. Under the chuppah, it is traditional to read the signed ketubah aloud, usually in the Aramaic original, but sometimes in translation. Traditionally, this is done to separate the two basic parts of the wedding. Non Orthodox Jewish couples may opt for a bilingual ketubah, or for a shortened version to be read out.
Қалыңдық шаты
Яһудилердің дәстүрлі неке рәсімі күйеу мен әйел болған кезде жұптың жаңа үйін бейнелейтін "хуппа" (түйе шатыры) астында өтеді. Ашкеназилердің рәсімдерінде қолданылатын хюпаның үстінде төрт арқалықпен көтеріп ұсталған матадан жасалған шатыр бар. Бұл құрылым жаңа жұптың үйін бейнелеуге арналған және дәстүр бойынша ашық аспан астында тұр. Кейбір сефардтық үйлену тойындарында матадан жасалған шатыр мен төрт арқалықтан тұратын хюпа болады, ал кейбіреулерінде күйеу жігіт киетін таллит хюпа ретінде қолданылады. Салтанатты рәсім аяқталғаннан кейін күйеу жігіт таллитті өзі мен жаңа әйеліне оралады, бұл олардың қосылуын білдіреді.
Қалыңдықты жамылу
Ашкенази еврейлерінің салты бойынша, күйеу жігіт келіннің бетін жауып алады (әдетте, пердемен), ал ол үшін Ребеккаға айтылған сөздерге негізделген дұға айтылады. Жамылғы мен рәсімнің әртүрлі себептері келтіріледі, бұл жамылғының жалпы қабылданған себебі - бұл яһуди халқына Жақыпты Лабанның Рахиладан бұрын Лияға үйленуге қалай алдағанын еске түсіреді, өйткені оның бетін жамылғы жауып тұрды (Vayetze қараңыз). Тағы бір дәлел - Ребеканың күйеуі Ысқақ келгенде бетін жамылғандығы. Сефардтық яһудилер бұл рәсімді орындамайды. Сонымен қатар, парда күйеу жігіттің тек қана уақыт өте келе әлсіреп кететін келіннің сыртқы сұлулығына емес, оның ешқашан жоғалтпайтын ішкі сұлулығына қызығушылық танытатынын көрсетеді. Егер ерлі-зайыптылар некеге тұруға дейін бір-бірінен бөлек уақыт өткізуді шешсе, онда бұл олардың сол уақыттан бері бір-бірін алғаш рет көруі.
Өрт сөндіруші
Көптеген православиелік яһуди қауымдастықтарында қалыңдықты екі анасы да, күйеу жігітті екі әкесі де ертіп барады, бұл Ашкенази яһудилері Unterfirers (идиш: "Астында жетекшілік ететіндер") деп атайды. Басқа бір дәстүр бойынша, қалыңдық пен күйеу жігітті ата-аналары ертіп жүреді. Алайда, егер ата-анасы қандай да бір себептермен қол жетімді болмаса немесе қажет болмаса, ертіп жүрушілер кез келген бақытты некелі жұп болуы мүмкін. Кейбір ашкенази қауымдастықтарында шұпар ұстап, шұпармен жүру әдет-ғұрыпқа айналған.
Айналма
Ашкенази дәстүрінде қыз күйеу жігітті үш-жеті рет айналып, шапаға жеткенде, оның алдына келеді. Бұл Еремия 31:22-ден алынған болса керек: "Әйел еркекті қоршап алады". Үш шеңбер некедегі үш ізгілікті бейнелеуі мүмкін: әділдік, әділдік және сүйіспеншілікке толы мейірімділік (Ошия 2:19 қараңыз). Жетілік жетілік деген сөзді жеті деген санның толықтығын білдіретін Киелі кітап түсінігінен алады. Либералды немесе прогрессивті еврей қауымдастықтарында (әсіресе реформа, қайта құру немесе гуманистік) осы әдет-ғұрыпты теңгерім үшін немесе бір жынысты жұп үшін өзгерту жиі кездеседі. Бұл дәстүрдің бір бейімделуі - қалыңдықтың күйеу жігітті үш рет айналдыруы, содан кейін күйеу жігіттің қалыңдығын үш рет айналдыруы, содан кейін әрқайсысының бір-бірін айналдыруы (до си до сияқты). Дөңгелектің символикасы бір жұбайдың екіншісіне деген орталықтығын немесе төрт имахотты (матриархтар) және үш авотты (патриархтар) білдіру үшін қайта түсіндірілді.
Сақинаны ұсыну (қалысу)
Дәстүрлі некелерде екі бата айтылады: шарапқа бата беру және Талмудта көрсетілген бата. Содан соң жұп шараптың дәмін татып көреді. Шынында да, сақиналар қажет емес; олар кәләш бағасының талабын орындаудың ең кең таралған тәсілі (орта ғасырдан бері). Қалыңдықтың бағасы (немесе сақина) ақшалай құны бір путтадан кем болмауы керек (Талмуд дәуірінде қолданылатын ең кіші валюта). Төмен бағасы - некеге тұру үшін қаржылық кедергілердің жоқтығын қамтамасыз ету. Яһуди заңына сәйкес, сақина қатты металдан (алтын немесе күміс артық; қорытпалар ұсынылмайды) жасалуы керек, зергерлік инкрустациялар немесе асыл тастар орнатылмауы керек, сондықтан сақинаның құнын анықтау оңай. Басқалары бұған көбірек символикалық мән береді, сөйтіп, сақина қарым-қатынастағы тазалық пен адалдық идеалын білдіреді. Алайда, еврей жұптарының (әсіресе православиелік еместердің) оюлы, металл әшекейленген шакектерін қолдануы немесе одан әрі барып, асыл тастар орнатуы өте жиі кездеседі. Кейбір православиелік жұптар халахикалық міндеттерді орындау үшін рәсім кезінде қарапайым алтын немесе күміс бауды қолданады, ал үйленуден кейін қалыңдық қалаған сәнмен сақина кие алады. Күйеу жігіт қалыңдығына дәстүр бойынша қарапайым шағалақ шағалақ етіп, "Мұсаның және Исраилдің заңы бойынша, осы шағалақпен маған бағышталдың" деген жарлықты айтады. Күйеу жігіт қыздың оң жақ меңзеріне сақина қояды. Яһудилердің дәстүрлі заңына сәйкес, балдақты қою кезінде екі куәгер куә болуға тиіс. жиі әндер жырының үзіндісімен: "Ani l'dodi, ve dodi li" (Мен сүйіктімнің, сүйіктім менің), ол сақинаның өзіне де жазылуы мүмкін. Бұл сақинаны кейде яһуди заңына қайшы келмеу үшін хұппаның сыртына қояды.
Жеті бата
Той ресми түрде "Шева Брахот" оқылып біткеннен кейін басталады. Шева Брахот немесе жеті батаны хазан немесе раввин немесе жеке шақырылған таңдалған қонақтар оқиды. Жеті батаның бірін айту үшін шақыру құрмет деп саналады. Күйеу жігітке жеті рет бата бергеннен кейін шарап құйылған тостаған беріледі. Қалыңдық та шарап ішеді. Кейбір дәстүрлерде тостағанды күйеу жігіттің иығына оның жаңа қайнағасы, ал қалыңдықтың иығына оның жаңа қайнағасы ұстайды. Жеті батадан бұрын қосымша әндер айтыла ма, жоқ па, бұл туралы дәстүрлер әртүрлі.
Шыныны сындырып алу
Қалыңдыққа сақина берілгеннен кейін немесе рәсімнің соңында (жергілікті әдет-ғұрыпқа байланысты) күйеу жігіт әйнекті сындырып, оң аяғымен талқандайды. Бұл дәстүрдің пайда болуына әр түрлі себептер бар. Кейбіреулер шыныны сындырып, екі яһуди ғибадатханасының жойылуы туралы ой жүгірту үшін қараңғы оқиға деп санайды. Бұрынғы Израильдің Сефард бас раввині Овадия Йосеф бұл дәстүрдің кейде Израильде қалай жүзеге асырылатынын қатты сынға алды. Ол: "Көптеген бейтаныс адамдар шыныны сындырып, "мазель тов" деп айқайлап, өздерінің әдемі дәстүрін Иерусалимнің жойылуына "кене қайғымызды білдіру" үшін "баяғы ақылсыздыққа" айналдырады" деп дәлелдеді. Бұл дәстүрдің шығу тегі белгісіз, бірақ көптеген себептері айтылған. Ең бастысы, қуаныш әрқашанда қалыпты болуы керек. Бұл Талмудтағы екі раввиннің баяндауына негізделген, олар ұлының үйлену тойының бақылаудан шығып жатқанын көріп, жағдайды тыныштандыру үшін ыдысты - екінші жағдайда шыныны - сындырып тастады. Басқа бір түсінік бойынша, бұл қуанышқа қарамастан, яһудилер әлі де Иерусалимдегі ғибадатхананың қирауы туралы қайғырып жатқанын еске түсіреді. Сондықтан да кейбір адамдар "Егер сені ұмытсам, Иерусалим" (Зәб. 137:5). Ихудтың себебі, бірнеше сарапшылардың пікірінше, шатырдың астында тұру ғана хұпа болып табылмайды және неке рәсімін аяқтау үшін оқшаулану қажет. Бүгінде "ихуд" некеге тұруға қолданылмайды. Оның орнына, ерлі-зайыптылар көбінесе би мен нисуин мерекелерін бастамас бұрын осы қысқа уақыт ішінде бірге тамақтанады және демалады. Неке күні қалыңдық пен күйеу жігіттің жеке Йом Кипур күні болып саналатындықтан, олар тойға дейін ораза ұстауға шешім қабылдауы мүмкін. Ичуд - ерлі-зайыптылар оразасын бұзатын және алғашқы дастарқанын бірге жейтін уақыт. Тіпті олар ораза ұстамаса да, бұл - жұпқа некелік өмірін жалғастырмас бұрын, бір-бірімен уақыт өткізуге мүмкіндік беретін ерекше уақыт. Йеменде яһудилер дәстүрі бойынша күйеу жігіт пен оның қалыңдығы бүгінде яһудилердің үйлену тойындарында кеңінен қолданылатын шатырда (хуппа) емес, күйеу жігіттің үйіндегі сәнді бөлмеде тұратын. Бұл бөлме әдетте түрлі-түсті, өрнекті матадан жасалған, қабырғаға жазғышпен және қысқа ұзындықтағы төсектерге толы үлкен аспалы табақтармен безендірілетін. Олардың некелері осы бөлмеде жалғыз қалған кезде жүзеге асады. Хуппа Сефер Хальтурда (XII ғасыр) және Иерусалим Талмудында да осылай сипатталған.
Үйлену тойы
Той рәсімінен кейін, күйеу мен қыз қонақтарға толы бөлмеге кіріп, салтанатты тойды бастайды. Неке қию рәсімі діни маңызды оқиға болып саналады, ал той тойлау - жұп үшін қызықты, жан-жақты мереке. Қалыңдықтар тойға келген қонақтардың қуанышын көрулері керек. Тойда би билеу, ән айту, тамақтану, ішу сияқты шаралар болады. Бұл екі мерекеге бөлінеді. Тойдың басында би мен мерекелер болады, бірақ ерлер мен әйелдер бөлек болады. Бірнеше сағаттан кейін, тойдың қызығы көбейеді. Әдетте, бұл үлкен қонақтар кеткеннен кейін болады, ал ерлер мен әйелдер араласқан (ортодоксальдық үйлену тойында емес), және би әдетте қатысады.
Арнайы билер
Яһудилердің үйлену тойындарында би билеудің басты ерекшелігі болып табылады. Қонақтар ерлі-зайыптылардың алдында би билеп, көңіл көтереді. Ашкеназилердің дәстүрлі билері: Кренцль, онда қалыңдықтың анасы гүл шоғымен тәжге киіледі, ал қыздары оның айналасында билейді (дәстүр бойынша ананың соңғы тұрмысқа шықпаған қызының үйлену тойында). Мизинке - соңғы баласының некелі болуына байланысты қалыңдықтың немесе күйеу жігіттің ата-анасы билейді. Хора - шеңбердегі би. Бишілер қолдарымен бір-біріне қосылып, бір-бірінен ұстасып, бір қадаммен жүреді. Үлкен топтарда концентрикалық шеңберлер пайда болуы мүмкін. Қалыңдықты қуанту, онда қонақтар қалыңдықтың айналасында би билейді және "штик" ақымақ заттар, мысалы, белгілер, баннерлер, костюмдер, конфетилер және үстел салфеткаларынан жасалған секіру арқандарын қолдануға болады. Мицва танц, онда отбасы мүшелері мен құрметті раввиндер қалыңдықтың алдында (немесе кейде әке немесе баба жағдайында қалыңдықпен бірге) билеуге шақырылады, көбінесе гартель ұстап, содан кейін күйеу жігітпен билейді. Соңында қалыңдық пен күйеу жігіт бірге билейді.
The Krenzl, in which the bride's mother is crowned with a wreath of flowers as her daughters dance around her (traditionally at the wedding of the mother's last unwed daughter). The Mizinke, a dance for the parents of the bride or groom when their last child is wed. The Horah, a circle dance. Dancers link arms or hold hands, and move with a grapevine step. In large groups, concentric circles may be formed. The gladdening of the bride, in which guests dance around the bride, and can include the use of "shtick"—silly items such as signs, banners, costumes, confetti, and jump ropes made of table napkins. The Mitzvah tantz, in which family members and honored rabbis are invited to dance in front of the bride (or sometimes with the bride in the case of a father or grandfather), often holding a gartel, and then dancing with the groom. At the end the bride and groom dance together themselves.
Біркат хамазон және шева брахот
Тамақтан кейін Бүрқат Хамазон (Тамақтан кейінгі рақым) айтылады, содан кейін шейва брахот. Той-тойында, Біркат Хамазонға шақырудың жетілдірілген нұсқасы қолданылады, соның ішінде (Ашкеназдық қауымдастықтарда) Девай Хасердің бірінші аяты. Қонақтарға "Беншер" деп аталатын дұға кітапшалары беріледі. Дұғалардан кейін шарапқа бата беріледі, екі стакан шарап бірге үшіншіге құйылады, бұл бірге жаңа өмірдің жаратылуын бейнелейді. Консервативті иудаизм күйеулердің әйелдеріне гетт беруден бас тартуына жол бермеу үшін Либерман шартын жасады. Бұл үшін Кетүбаның арнайы ережелері бар, сондықтан алдын ала белгіленген жағдайлар туындаса, ажырасу дереу күшіне енеді.
Уақыт
Некелер Шаббат немесе еврей мерекелерінде, соның ішінде Холь ХаМоедте өткізілмеуі керек. Шаббат күні үйлену тойларын өткізуге болмайды, себебі үйлену тойының мақсаты - қалыңдықтың күйеу жігітті табуы және керісінше. Шаббат ережелері кез келген мәмілелер мен сатып алуларға тыйым салады, сондықтан үйлену тойларына рұқсат етілмейді. Сонымен қатар, қонақтардың үйлену тойына көлікпен келуіне немесе тойдың сәтті өтуіне байланысты сол күні жұмыс істеуі керек, бұл рұқсат етілмейді. Омерді және үш аптаны санау мерзіміне де тыйым салынған, бірақ бұл мерзімдердің бір бөлігі бойынша әдет-ғұрыптар әртүрлі. Кейбір айлар мен күндер аз-көп қолайлы деп саналады.