Кіріспе

Әйелдер және экономика Әйелдер мен ерлер арасындағы экономикалық қатынасты әлеуметтік эволюцияның факторы ретінде зерттеу - Шарлотта Перкинс Гилманның 1898 жылы жазған кітабы. Көптеген адамдар оны өзінің ең үздік еңбегі деп санайды, және Гилманның көптеген жазбаларында сияқты, кітап бірнеше басым тақырыптарға тоқталды: неке, отбасы және үйдің өзгеруі, оның негізгі аргументі: әйелдердің экономикалық тәуелсіздігі мен мамандануы неке, аналық, үй шаруашылығы мен нәсілдік жақсаруды жақсарту үшін маңызды. 1890-шы жылдар қызу саяси пікірталас пен экономикалық қиындықтар кезеңі болды, әйелдер қозғалысы дауыс беру және басқа да реформаларды іздеді. Әйелдер жұмыс күшін кеңейтіп, жаңа мүмкіндіктер іздеп, өздерін жаңаша анықтады. Осы дүрбелеңді онжылдықтың соңында Гилманның өте танымал кітабы жарық көрді.

Қорытынды және тақырыптар

Гилман әйелдер өздерінің мәдени ерекшеліктерін өзгертуі керек деп айтады. Алғашқы сөзінде ол адамзаттың тек қана бір ғана тіршілік түрі екенін айтады. Бұл тәуелділік әйелдерді қарызын үй шаруашылығы арқылы немесе "жыныстық қызметтер" арқылы төлеуге мәжбүр етеді. Гилман әйелдер ерлерге қарағанда ұзақ және ауыр жұмыс істейді деп айтады, тек аналық міндеттерде емес. Гилман әйелдердің іс-әрекеті ерлерге бағынатынын айтады. Гилманның пікірінше, бұл жыныстық айырмашылықтар биліктің біркелкі бөлінуіне әкеліп соқты және екі жынысқа да зиян келтірді. Жыныстық айырмашылық әйелдерді артта қалдырып, ерлерге адамзаттың жетістіктері үшін құрметке ие болуға мүмкіндік берді. Гилман әйелдер ана мен шейіт екі рөлін орындайды және бұл рөлдерді балаларына береді деп, әйелдердің ақы төленбеген жұмысшылар мен асыраушылар ретінде тұрақты имиджін жасайды. Бұл өз кезегінде әйелдердің шығармашылық және жеке дамуына кедергі келтіреді. Гилман әйелдер құқығы туралы қатты пікір білдірген, бірақ әйелдерге дауыс беру құқығы берілсе ғана алға басу болады деп сенбеді. Алға қарай әйелдерге дауыс беруге рұқсат берген мемлекеттер ғана емес, сонымен қатар "әлем анасының толық орнына жетуіне ықпал ететін құқықтық, әлеуметтік, психикалық және физикалық өзгерістер" де өлшенді. Гилман сондай-ақ кедей әйелдердің ең аз мүмкіндіктері бар әйелдердің көп балалы болуы, ал мүмкіндіктері бар бай әйелдердің аз балалы болуы туралы таңғажайып фактіні ойланады. Гилман ауыл шаруашылығының заманы туралы айтады, ол кезде ауыл шаруашылығына көмектесу үшін көп бала қажет болды. Алайда, индустриалды дәуірде балалардың көп болуы ананың жұмысының көбеюіне әкеледі. Гилман осы тұстардың барлығын дәлелдеді, бірақ ана болу "әйелдіктің жалпы міндеті және жалпы даңқы" деп сенді, ал әйелдер "ана болумен үйлесімді мамандықтарды" таңдайды. Гилман әйелдердің тәрбиеші болумен қатар, олардың білім беруші болуы керек деп айтады. Гилманның пікірінше, асыраушы және тәрбиеші болу үшін құрбандыққа барған әйелдер жақсы балаларды тудырады деген дәлел жоқ. Гилман басқалар осы жұмыстарға көмектесе алады немесе тіпті оларды тиімдірек орындай алады деп санайды. Гилман үй шаруасын кәсіпке айналдыруды ұсынған алғашқылардың бірі болды, әйелдерді үй шаруасынан босату үшін үй шаруасына және аспаздарға жұмысқа алуға шақырды. Гилман ас үйсіз үйлерді және қалалық пәтерлерде кооперативтік асханаларды ойлап тапты, бұл әйелдерге жұмысты және отбасын теңестіруге көмектеседі және әлі де үйде қалған әйелдерге әлеуметтік қолдау көрсетеді. Бұл әйелдерге жұмыс күшінде қатысуға және дүниелік өмір сүруге мүмкіндік береді. Гилман әйелдер үй мен отбасы өмірін қалайды, бірақ бұл салалар үшін толық жауапкершілікті ұстануға тиіс емес деп сенді. Гилман бұл өзгерістердің нәтижесінде "жақсы ана мен әке болу, жақсы нәрестелік және балалық шақ, жақсы тамақ, жақсы үйлер, жақсы қоғам" пайда болатынын айтты.

Қабылдау

"Әйелдер және экономика" әдетте оң пікірлерге ие болды, ал Гилман бірден "әйелдер қозғалысының жетекші зиялысы" болды. Кітап жеті түрлі тілге аударылды және оны Джон Стюарт Миллдің "Әйелдердің бағындырылуы" кітабымен салыстырған. Бұл кітап академиялық стипендияның жоқтығына қарамастан, ғалымдар арасында жақсы қабылданды. Тіпті консервативті сыншылар да кітабын құрметтеген, бірақ аздап ренжіген. The Independent журналының бір сыншысы былай деп жазды: "Бұл автордың идеялары бізге ұнамайтын болса да, оның сын-пікірлерінде біраз күш бар екенін және оның ұсыныстарында біраз себеп бар екенін мойындауымыз керек". Гилманның феминист достары мен әріптестері кітапты жарық көрген кезде мақтады, Джейн Аддамс оны "шедевр" деп атады, Флоренс Келли оны "Экономика ғылымына әйелдің алғашқы нақты, елеулі үлесі" деп жазды. Мириам Шнайр бұл мәтінді өзінің феминизм: маңызды тарихи жазбалары антологиясына енгізді, оны феминизмнің маңызды еңбектерінің бірі деп атады. Алайда, барлық пікірлер бірдей оң болған жоқ. "Чикаго трибьюн" газетінде кітаптың "қожайып көрінісі жоқ, өте ақылды, жан дүниесін терең ойландырмайды, бірақ сіз оны келтіре аласыз және оның тұстарын есте ұстай аласыз" деп жазылған.

Түсіндіру және талдау

Гилманның болашақ шығармаларының көбісі, көркем және көркем емес, "Әйелдер және экономика" кітабында енгізілген идеялар мен тұжырымдамаларға қатысты. Гилман ұсынған көптеген реформалар, мысалы, бала тәрбиесін және үй жұмысын кәсібилендіру, ол жазған кезде радикалды деп саналды. Гилман кітапта ол дене жазасына қарсы екенін, оның орнына ата-аналар балаларына өздерінің ойларын түсіндіруі керек деп санайтынын айтады. Гилман жыныстық қатынас туралы ашық әңгімелесуді кеңес берді (бұл тақырыпқа қатысты оның алаңдаушылығына және жалпы жыныстық ләззат туралы айыптауына қарамастан). Ғалымдар Гилман өзінің синтезін жасау үшін бірнеше түрлі көздерден пайдаланғанын атап өтті. Ол өндіріс саласы адам өмірінің орталығы екендігі және жұмыс орны қанау мен азаттық саласы екендігі туралы түсінікті Карл Маркстан алып, оны тек сыныпқа емес, гендерге қатысты қолданды. Чарльз Дарвиннің эволюция теориясын және ақыр соңында кітаптың көп бөлігін қамтитын әлеуметтік дарвинизмді қолданды. Ол әйелдер ерлер арасындағы алмасу объектісі деген идеяны Торштейн Вебленнен алды; және социолог Лестер Уордтан әйелдер ерлерге қарағанда эволюция мен түрлерді пайда етті деген идеяны алды. Гилман осы ойшылдарға өз тұжырымдамаларын ұсынғанмен, олар шабыттандырған қозғалыстардың бір бөлігі болмады. Гилманға Эдвард Беллами мен оның "Кереге қарап" еңбегі де қатты әсер етті, бұл оның ас үйсіз үйінде және үй жұмыстарына көмектесу үшін ұсынған басқа да техникалық жетістіктерінде көрінеді. Гилман "АҚШ-тың ең түпнұсқа феминист" деп аталды, бірақ ол "феминист" терминін қабылдамады, өйткені ол феминисттік ойдың маңызды бөлігіне айналған жыныстық бостандық мантрасымен өте ыңғайсыз болды. Барбара Эренрайх пен Дейрдре Инглиш, екі феминист ғалым, "Әйелдер мен экономика" - бұл феминисттердің бүкіл ұрпағы үшін теориялық жетістік, [ өйткені ол] құқық немесе моральға емес, эволюциялық теорияға жүгінді. Керісінше, бір ғалым "Гилманның эволюциялық феминизмі қазіргі заманғы феминизмге үлгі беруді қамтамасыз етпейді" деп мәлімдеді, университет сыныптарында жиі қолданылуына қарамастан, әйелдер кезіккен әлеуметтік проблемаларға баламалы көзқарас ұсынады. "Әйелдер және экономика" кітабында Гилман жынысы мен таптың қиылысуына назар аударған, бірақ нәсілге мүлдем мән бермеген. Ол "жарыс" деп атағанда тек қана ақ нәсілді білдіретінін анық көрінеді. Басқа да түрлі еңбектерінде ол басқа нәсілдерді төмен және эволюциялық сатының төменгі бөлігіне жататын деп атайды, "ол гендерге қатысты қолданылғанда жек көретін әлеуметтік дарвинистік сезімдерді еске салады".