Кіріспе

Германия мен Нидерландыдағы өзен

Эмс (Ems; Eems) – Германия мен Нидерландының солтүстік-батысындағы өзен. Ол Солтүстік Рейн-Вестфалия және Төменгі Саксония штаттары арқылы ағып, Вадден теңізінің бөлігі болып табылатын Долларт шығанағына құяды. Оның жалпы ұзындығы – ...

1914 жылдың шілде айының соңында бұл өзен мәселесі белсенді талқылауға түсті, осы кезде Германия үкіметі Ұлы соғысқа дайындық ретінде өздерінің талап еткен сағасын миналауды жоспарлады. Берлиндегі голланд елшісі Вилем Александр Фредерик барон Геверс шекараның нақты еместігін және даудың "opgeschort" екенін, яғни мағынасы контекстке қарай "тоқтап тұр" немесе "шешілген" дегенді білдіретінін дипломаттық түрде мәлімдеді. Нидерланд үкіметі бұл екіұшты мәлімдемені мақұлдап, Германияның бейтараптығын бұзғаны үшін соғыс жариялау міндетінен босады. Соғыстан кейін дау қайта жанданды. Delfzijl қаласынан кейін Эмс Вадден теңізіне құяды, ол Солтүстік теңізінің бір бөлігі. Германияның Боркум аралын көршілес Роттумэрог (Нидерланды) және Меммерт (Германия) аралынан бөліп тұратын екі бұғаз "Эмс" деп аталады, олар Батыс Эмс (Westere(e)ms) және Шығыс Эмс (Osterems) деп белгіленеді.

Тарих

Эмс бірнеше ежелгі авторларға белгілі болды: Плиний Егдерейді «Табиғи тарихында» (4.14), Тацит «Жылнамаларында» (1-кітап), Помпоний Мела (3.3), Страбон және Птолемей, «Географияда» (2.10). Птолемей оны Amisios potamos деп атады, ал латын тілінде Amisius fluvius. Басқалары да осы атты немесе Amisia, немесе Amasia, немесе Amasios аттарын қолданды. Оның сәйкестігі нақты, себебі ол әрқашан Рейн мен Везердің арасында тізілген және Тейтобург орманына апаратын жалғыз өзен болды. Амизиус Тевтобург орманынан бастау алып, онда черусктер, бруктер және басқа тайпалар қоныстанды. Осы тайпалар алғашқы франктардың қатарына жатты. Римдіктер оларды империя құрамына қосуға қызығушылық танытты және осы мақсатта Эмс өзенінің сағасында Amisia атты бекініс салды. Өзен кемелері үшін қауіпсіз болғандықтан, олар оны өзеннің жоғарғы ағысындағы тайпаларға жеткізу үшін пайдалануды жоспарлады. Алайда, өзеннің көп бөлігін батпақтар, сортаңдар және құрғақ жерлер алып жатты. Римдіктер тұруға қолайлы жер таппады, ең қолайлы жерді таңдай алмады, себебі мұндай жер болған жоқ, және Рим әскерінің әдеттегі стратегиялары мен тактикасын қолдана алмады. Олар 9 жылы Тейтобург орманы шайқасында тоқтатылып, 6 жылдан кейін қайтадан жеңіліске ұшырады. Эмс олар үшін ешқайда жеткізбейтін жолға айналды, және олар батпақтарды көпірлермен тиімді түрде байланыстыра алмады. Эмденге жақын Долларт шығанағы 1277 жылға дейін болған жоқ, сол кезде қатты дауыл 43 қауымды су басып, шамамен 80 000 адамның өміне қиындық тудырды. 16-шы ғасырдан 20-шы ғасырдың басына дейінгі кезеңде су тасқынынан жоғалған жердің көп бөлігі қайта қалпына келтірілді. 1277 жылы өзен Эмден портының қазіргі орналасқан жеріне дейін солтүстікке қарай иіліп өтті. Жаңа заманда каналдардың салынуы Эмсті басқа су жолдарымен байланыстырып, оны өнеркәсіптік тасымалдау магистралі ретінде ашты.