Кіріспе
Жаңа Зеландия феминисткесі Мириам Бриделия Солжак (; 15 маусым 1879 28 наурыз 1971) - жаңа Зеландияның феминисткесі, коммунисі, жұмыссыздардың құқықтары жөніндегі белсенді және отбасылық жоспарлау күш-жігерін қолдаған. Жаңа Зеландияның Темза қаласында туған ол католик болып өсіп, мұғалім болу үшін оқыды. 1898 жылдан 1912 жылға дейін ол жергілікті мектептерде сабақ беріп, маори мәдениеті туралы біліп, тілге еркін ие болды. 1908 жылы ол Далмациядан көшіп келген Пётр Сольякқа тұрмысқа шықты, ол қазіргі Хорватияның бір бөлігі, бірақ ол кезде Австрия империясының бір бөлігі болды. 1919 жылы соғыс заңдары бойынша, ол некеге тұрғандықтан, азаматтығынан айырылды және жау шетелдік ретінде тіркелуге мәжбүр болды. 1939 жылы ажырасып кеткеніне қарамастан, Солжак британдық азаматтығын қайта ала алмады. Солжак бұл әрекетіне наразылық білдіріп, Жаңа Зеландияда әйелдердің жеке азаматтығына ие болу үшін отыз жылға жуық уақыт бойы жүргізілген науқанға жетекшілік етті. Ол денсаулық сақтау мәселелеріне қатысты балаларды қамқорлық, отбасылық жоспарлау және контрацепция, нәрестелер мен аналар өлімі және жыныстық тәрбие. Солжактың жұмысында аналардың сыйлықтары, қарттар мен мүгедектерге зейнетақы, әйелдерге жұмыссыздық өтемақысы, сондай-ақ үйсіз әйелдерге, жесірлерге және ажырасқан әйелдерге көмек көрсететін саясат сияқты экономикалық мәселелер де назарда болды. Ол сондай-ақ жергілікті қауымдастықтарды қолдауға тырысты, маори әйелдері мен қыздарын қорғау және Самоаның тәуелсіздік қозғалысына қатысты, бірақ ол пацифист болды. 1946 жылы Жаңа Зеландияда азаматтықты беру туралы заңға өзгерістер енгізілді.
Miriam Bridelia Soljak (; 15 June 1879 – 28 March 1971) was a pioneering New Zealand feminist, communist, unemployed rights activist and supporter of family planning efforts. Born in Thames, New Zealand, she was raised as a Catholic and studied to be a teacher. From 1898 to 1912, she taught in native schools, learning about Māori culture and becoming fluent in the language. In 1908, she married Peter Soljak, an immigrant from Dalmatia, now part of Croatia, but at the time part of the Austrian Empire. In 1919, because of war legislation, she was denaturalised and forced to register as an enemy alien, because of her marriage. Despite their divorce in 1939, Soljak was unable to recover her British nationality. In protest, Soljak led a campaign that lasted for nearly thirty years for women to have their own individual nationality in New Zealand. She was involved in health issues which included child welfare, family planning and contraception, infant and maternal mortality, and sex education. Economic concerns such as mother's endowments, pensions for elders and the infirm, unemployment compensation for women, as well as policies that assisted homeless women, widows, and separated women were also a focus of Soljak's work. She also strove to support indigenous communities, becoming involved in the protection of Māori women and girls and Samoan independence movement, though she was a pacifist. In 1946, New Zealand amended the nationality law, changing the policy that a woman automatically acquired her husband's nationality upon marriage.
Ерте өмір және білім
Мириам Бриделия Каммингс 1879 жылы 15 маусымда Темзада Энни мен Мэтью Каммингстің баласы болып дүниеге келген. Оның анасы шотландтық, ал әкесі ирландтық балташы болған. Отбасында сегіз бауыр бар еді. Ата-аналарының діні әр түрлі болғандықтан, ұлдар протестант, қыздар католик болып өсті. Каммингс орта мектепте білім алу үшін Темза және Нью-Плимут қалаларында оқыды. 1896 жылы ол Нью-Плимут орталық мектебінде оқушы мұғалімдер бағдарламасына түсіп, Темздегі Кауаеранга мектебінде оқуын аяқтады.
Оқыту (18981919)
1898 жылы Каммингс Нортлендтегі Таумарере тумауындағы мектепте мұғалімдік қызмет атқарады. Кавакаваға жақын Пукаруға (сонымен қатар Пакару деп көрсетілген) көшіп, ол маори отбасында тұрып, жергілікті мектепте сабақ берді. Каммингс маори мәдениетінің және сол аймақтағы Маори қауымдастықтарының әл-ауқатына қатты қызығушылық танытты. Ол маори тілін еркін меңгерді. Ол сол аймақтан кетіп, 1905 жылы Оклендте Доротеа Грейс атты қызын дүниеге әкелді. Роторуаға көшіп келіп, ол 1908 жылдың 10 маусымына дейін жеке үйлерде үй шаруасында жұмыс істеді, содан кейін ол Питер Солжакка үйленді. Ол сол кезде Австрия империясының бір бөлігі болған Далмациядан келген иммигрант еді, ағылшын тілін жетік білмейтін, бірақ отбасын асырау үшін әртүрлі жұмыстарда жұмыс істеуге дайын еді. Ол Австрия әскеріне шақырудан қашу үшін отанын тастап кеткен еді. Бір кездері ол сым қиюшы болып жұмыс істеді, ал некелескен кезде ол мейрамхана иесі болды. 1910 жылы Пукаруда сабақ беруді жалғастырған Сольякқа маори оқушыларымен жұмыс істеу шеберлігі арқасында балаларына балабақша қарастырылды. Питер Кавакава қаласында көпір салумен айналысты. Солжак 1912 жылы төртінші баласын дүниеге әкелгенде, ол оқытушылықты тастап, отбасы Таурангаға көшіп барды, онда Питер әртүрлі құрылыс және көлік жобаларында жұмыс істеді. Олар қаржы жағынан қиындық көріп, жиі көшіп-қонып жүрді. Бірінші дүниежүзілік соғыс біткеннен кейін 1919 жылы оның жетінші баласы Пол дүниеге келгенде, Солякқа бала тудыру үйінде төсек беруге рұқсат берілмеді және оған жау шетелдік болғандықтан және шетелдікке үйленіп, өз ұлтынан айырылғандықтан деп айтты. Түрмеге қамалу немесе тіркеу мүмкіндігіне ие болған Соляк "назарынан тыс" шетелдік ретінде тіркелді. Сондай-ақ, бұл іс-әрекет оның дауыс беру құқығын алып тастады.
Ұлттығы туралы мәселелер және белсенділіктің басталуы
Жаңа Зеландияның алғашқы азаматтық туралы заңы, 1866 жылғы шетелдіктер туралы заң, жаңа Зеландиялықтарға үйленген шетелдік әйелдер күйеуінің азаматтығын автоматты түрде алады деп белгіледі. Ол тек британдық азаматтардың әйелдеріне қатысты. Британдық азаматтық заңдарының жасалуына байланысты адамдар әр юрисдикцияның жергілікті анықтамасы бойынша британдықтар ретінде азаматтығына ие болды немесе азаматтығына ие болды. Британдық азаматтың кім екендігіне қатысты императорлық анықтама болған жоқ. Бұл дегеніміз, біреу империяның бір бөлігінде британдық болып саналуы мүмкін, бірақ Британияның басқа бөлігінде британдық болып саналмайды. 1914 жылы бұл жағдай британдық азаматтық және шетелдіктердің мәртебесі туралы заңда британдық азаматтың азаматтығы патшалықтағы әр жерде бірдей болатыны туралы айтылғанда түзетілді. Жаңа Зеландия 1914 жылы британдық азаматтықтың ортақ кодексін қабылдау шарасын енгізді, бірақ соғыс басталғаннан кейін бұл шара кейінге қалдырылды. 1916 жылғы Соғыс ережелерін өзгерту туралы заң және 1917 жылғы натурализация туралы заңның күшін жою және шетелдіктерді тіркеу туралы заң сияқты соғыс шаралары әйелдерді денатурализациялау процедураларына қатысты. 1916 жылғы түзету бойынша, жау шетелдіктерінің әйелдері, тіпті британдық болып туылса да, жау шетелдіктері ретінде автоматты түрде дентурализацияланды. 1917 жылғы азаматтығын қайтару туралы заңның ережелері жау шетелдіктің азаматтығын қайтару оның әйелі мен кәмелетке толмаған балаларына әсер етпейтінін көрсетті. Тіркеу туралы заңда шетелдікке тек әйелі мен балаларының есімдері мен жастарын ғана жазу керек еді. Алайда 1920 жылы шетелдіктерді тіркеу туралы заңға енгізілген түзетулер Жаңа Зеландияда некеге тұрған әйелдер некеге тұрғаннан кейін азаматтығынан айырылған жағдайда шетелдік ретінде тіркелуі керектігін түсіндірді. Заңның қарама-қайшылықтарға қарамастан, Сольяк сияқты әйелдер соғыс кезінде өздерінің азаматтығынан айырылды. Бұл тәжірибе оның өмірін белсенділікке бағдарлады, оны ұлттық атаққа жеткізді.
Саяси белсенділік (1920-1946 жж.)
1920 жылы отбасы Оклендке көшіп келді және Соляк Окленд әйелдерінің саяси лигасына қосылды, ол бес жылдан кейін Жаңа Зеландияның Еңбек партиясының Окленд әйелдер бөлімшесі болды. Солжак Элизабет Маккомбспен бірге парламентте сөйлеп, жергілікті газеттерде заңның әділетсіздігі туралы мақалалар жариялап, азаматтық заңдарына қарсы қоғамдық күреске қатысты. Австрия империясы ыдыраған кезде, Петр өзінің ұлтын Сербтер, хорваттар және словендер патшалығымен, кейіннен Югославиямен 1922 жылы біріктіруді таңдады. 1923 жылы Жаңа Зеландия британдық азаматтықты алу жүйесін қабылдады, онда шетелдік ерлерге үйленген жаңа Зеландиялық әйелдер некеден кейін автоматты түрде азаматтығынан айырылды. Эмили Гибсон және Питер Фрейзер сияқты одақтастармен жұмыс істеп, Сольяк әйелдерге тәуелсіз азаматтықты беру туралы заң шығаруды талап етті. Фрейзер 1927 жылы заң жобасын ұсынды, бірақ ол сәтсіз болды. 1928 жылы Питер Солжак азаматтығын алды, ал оның әрекеті арқылы Солжак 1935 жылы қабылданған түзету бойынша өзінің британдық азаматтығын қайта алды, бірақ Жаңа Зеландияда болған кезде ғана. Шетелге шыққанда ол "Жаңа Зеландияда туған, шетелдіктің әйелі, қазір азаматтығы бар" деген белгісі бар паспортты қолдануы және полицияға үнемі тіркелуі керек болды. 1926 жылдан бастап Сольяк әйелдер мәселесімен айналысты. Ол әйелдердің жұмыссыздық жәрдемақысын алуы үшін күресті, өйткені саясаткерлер олардың баспанасыздығын және жұмыс істеу қажеттілігін елемеді. 1931 жылы ол Оклендтегі жұмыссыз әйелдердің төтенше комитетіне қатысты, бірақ әйелдерге көмектесуге қаражат жоқ екенін және олардың іс-әрекеті жұмыссыз әйелдердің тізілімін құрастыруға ғана бағытталатынын түсінгенде, қызметтен кетті. Көптеген маори әйелдері жезөкшелікке қатысады деген пікірге байланысты Сольяк олардың экономикалық қиындықтарымен және жұмыс орнында кездесетін әлеуметтік остракизммен күресу үшін оқытуды талап етті. Ол маори әйелдері мен қыздарының азаматтық құқықтары бар екенін және өздерінің жұмыс орнын таңдап, қанаушылықтан азат болуы керектігін атап өтті. Ол маори әйелдерінің кез келген жұмысқа орналасуы керектігін айтты. Бұл туралы еңбек департаментінің Акарана маори қауымдастығының талабы бойынша жүргізілген тергеуінде айтылды, онда маори қыздары мен әйелдерінің арасында аздап азғындық жағдайлары байқалды, бірақ олардың өздерін және отбасыларын қамтамасыз етуге жеткілікті табыс табуы қиын екенін атап өтті. Ол маори әйелдерін бала күтімі, үй шаруасы және мейірбикелік қызмет бойынша оқыту үшін жатақханалар құруды ұсынды. Солжак пацифистік қозғалысқа қатысып, жыныстық тәрбие мен ана мен бала өлім-жітімін, балаларды асырау және аналарға балаларды тәрбиелеу арқылы ұлтқа қосқан үлесін мойындау үшін төлемдерді қамтамасыз ету бағдарламаларын қолдады. Ол еркін журналист ретінде жұмыс істей бастады және оның стилі қатты соққы және жанжалға ұшыраған болса да, көпшілік алдында сөйлеуші болды. 1928 жылы Солжак лейборист партиясының Оклендтегі әйелдер бөлімшесінің президенті болып сайланды және 1929 жылы бұл лауазымға қайта сайланды. Солжактар 1929 жылы ажырасып кетті, себебі Питер оның радикалды саясатымен және ол араласатын адамдармен келіспеді. Келесі жылы ол заңды түрде ажырасуды сұрады, бірақ Питер келісуден бас тартты, Солжакқа алимент немесе бала асырауды бермеді. 1930-1931 жылдары Бейбітшілік пен бостандық үшін әйелдер халықаралық лигасында жұмыс істеп, ол Самоада әйелдерге көмек көрсету бастамасын қолға алды. Ол 1930 жылы Самоаның тәуелсіздікке ұмтылушы Мау қозғалысын басуды айыптап, бұл мәселе бойынша Еңбек партиясының иерархиясымен келіспейді. Ол май айында "Самоа Гардиан" газетінде жарияланған, тәуелсіздікті қорғаушы көшбасшылардың үйлерін іздестіруге наразылық білдірген мақаласын жазғаннан кейін, оны Еңбек партиясының әйелдер бөлімінен шығарып салды. Содан кейін ол Жаңа Зеландияның Коммунистік партиясына қосылып, басқа радикалды ұйымдарға қосылды. Бір діни қызметкердің кеңесінен кейін, отбасы көлемін ұстану арқылы бақылауға болады, Солжак католик шіркеуінен шығып, әйелдерге контрацепция мен отбасылық жоспарлауға қол жеткізу үшін науқан жүргізе бастады. "Zealandia" деген псевдонимді пайдаланып, ол бұл тақырыпта The New Zealand Herald газетіне бірқатар мақалалар жазды және 1934 жылы Веллингтон конференциясына қатысып, тууды бақылауға қолдау білдірді. Конференциядан кейін ол 1940 жылы Жаңа Зеландияның отбасылық жоспарлау қауымдастығы деп аталатын...
Өлім және мұра
Солжак 1971 жылы 28 наурызда Оклендте қайтыс болды. Ол жұмысшы әйелдер мен маори халқының мүддесін қорғау үшін, сондай-ақ ұлттылық заңдарында жыныстық кемсітушілікке қарсы онжылдықтар бойы күш салғандығы үшін есте қалады. Солжак отбасылық құжаттары Окленд Кеңесі кітапханаларының Далматин мұрағатында сақталған. Оның ұлы Филип автор болды, ал қызы Конни Пердью Жаңа Зеландиядағы абортқа қарсы қозғалыстың жетекші тұлғасына айналды. 2020 жылы Солжак аралас акрил суреттер сериясының тақырыбы болды, ол Вайхеке қауымдастық өнер галереясында "Протестке қол қойылған" ретінде көрсетілді және оны немересі Кэти Солжак жасаған.