КСРО әйелдерінің жағдайы: «Женотдел» 1919-30ж. аралығында әйелдердің білімі, құқықтары мен жұмысқа орналасуына көмектесті. Орталық Азияда ислам әйелдеріне қолдау көрсетті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Женотдел – Бүкілресейлік коммунистік партиясының (большевиктер) Орталық комитетінің әйелдер бөлімі, 1920 жылдары Ресей коммунистік партиясында әйелдер ісіне арналған бөлімша болды. Ол 1930 жылы таратылғанға дейін Ресей революциясындағы әйелдерге жаңа мүмкіндіктер ұсынды.
Women's department in the Bolsheviks' communist party
The Zhenotdel (Женотдел), the women's department of the Central Committee of the All Russian Communist Party (Bolsheviks), was the section of the Russian Communist party devoted to women's affairs in the 1920s. It gave women in the Russian Revolution new opportunities until it was dissolved in 1930.
Тарих
Женодел 1919 жылы екі ресейлік феминист революционер, Александра Коллонтай және Инесса Армандтар құрған. Ол Кеңес Одағының барлық айманындағы әйелдердің өмір жағдайын жақсартуға, сауатсыздықпен күресуге және Кеңес Одағы Коммунистік партиясы қабылдаған жаңа неке, білім беру және еңбек заңдары туралы әйелдерді хабардар етуге бағытталған. Кеңес Орталық Азиясында Женодел мұсылман әйелдерінің өмірін сауат ашу және білім беру арқылы, сондай-ақ хиджапты шешу науқандары арқылы жақсартуға ұйытқы болды. Женодел 1920 жылғы қарашада большевиктерді Ресейде аборт жасауды заңдастыруға көндірді, бұл әлемде алғашқы рет болды. Бұл тарихта әйелдердің мемлекеттік ауруханаларда тегін аборт жасатуға құқық алған тұңғыш жағдай еді.
The Zhenotdel was established by two Russian feminist revolutionaries, Alexandra Kollontai and Inessa Armand, in 1919. It was devoted to improving the conditions of women's lives throughout the Soviet Union, fighting illiteracy, and educating women about the new marriage, education, and working laws put in place by the Communist Party of the Soviet Union. In Soviet Central Asia, the Zhenotdel also spearheaded efforts to improve the lives of Muslim women through literacy and educational campaigns, and through "de veiling" campaigns. The Zhenotdel persuaded the Bolsheviks to legalise abortion in Russia, the first country to do so, in November 1920. This was the first time in history that women had the right to free abortions in state hospitals.
Ерте дамуы
1906 жылы Коллонтай әйелдерді үйде және жұмыс орнында кездесетін мәселелерді талқылау үшін Ресейдің Социал-демократиялық партиясы ішінде жеке ұйымға біріктіруге тырысты. Бұл бастама көптеген жұмыс берушілердің әйелдерді «жетілмеген» санап, оларды жұмыс орнында арзан жұмыс күші ретінде, өз қалауынша зорлық-зомбылыққа салуына байланысты қарсылыққа ұшырады. Коллонтай осы жұмысшы әйелдерді Ресейдегі феминистік дауыс беру қозғалысынан алшақтырғысы келді, себебі ол оны беткей және революцияның мәнінен мүлдем айырылған деп есептеді. Ол Санкт-Петербургтегі фабрика әйелдеріне социализм арқылы ғана және өз күйелері мен бауырларымен бірге пролетариат революциясына қосылу арқылы толық азаттыққа жете алатындарын үйретті. Сол кездегі радикалдық көзқарастарына байланысты Коллонтай қашуға мәжбүр болды, ал ол құруға тырысқан әйелдер қозғалысының бастамасы күйреп қалды. 1913 жылы большевиктер әйелдер мәселелерін егжей-тегжейлі баяндаған «Работница» журналын шығарғанда, қозғалыс қайта жанданды. Журналды Инесса Арманд және Лениннің қарындасы Анна Елизарова басқарды. Журнал редакторының барлығы патшалық Ресей билігінің сақталуына байланысты тұтқындалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы 1915 және 1916 жылдары әйелдер жұмысшыларын және сарбаздардың әйелдерін соғысқа және азық-түлік қарақшылығына қарсы белсенді ереуілдерге шығарды. Соғыс кезіндегі ауыр тұрмыс жағдайлары мен ашаршылық әйелдер қозғалысының екінші кезеңін жалғастыруды мүмкінсіз етті. 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Коллонтай, Арманд және Крупская Ресейге оралғаннан кейін, соғыс кезінде жоғалтқан қарқынын қайтару үшін қозғалысты жаңғыртуға кірісті. Олар «Работница» журналын қайта басып шығарды және оны қалалардағы жұмысшы әйелдерді және көршілес Ресей қалаларындағы тоқымашы әйелдерді ұйымдастыру және науқан жүргізу үшін пайдаланды. Коллонтай Петроградта жақсырақ еңбек жағдайлары үшін кір жуушылардың ереуілін де ұйымдастырды. Журнал әйелдерге өздерін ұйымдастыруға, білім тарату және «үгіт-насихат» жұмыстарын жүргізу үшін жиналыстар өткізуге көмектесті. Қазан революциясына дейін бұл ұйым жұмылдырудың барлық қажетті аспектілеріне ие болды. Совет Одағының ішінде әйелдер бөлімін заңдастыру ғана қалды. 1918 жылдың жазында Орталық Комитет делегаттарды сайлау үшін сайлау өткізілетін Бірінші Бүкілресейлік әйелдер съезін құруға келісті. Олар жергілікті делегаттар негізінде жеке әйелдер ұйымын құру жоспарын жасады. Бұл бағдарламаға мыналар кірді: үй шаруашылығындағы құлдықты жою, әйелдерді үй жұмысынан босату үшін үй шаруашылықтарын коммуналдық ету, проституцияны тоқтату, әйелдердің еңбегі мен аналықты қорғау және Кеңес Одағының әйелдеріне кластық сананы сіңіру. Бұл әйелдердің саяси аренаға қатысуының алғашқы қадамы болды.
In 1906, Kollontai attempted to organize women into a separate organization within the Russian Social Democratic Party, to discuss the issues they faced at home and in the workplace. This was met with hostility as most employers viewed female workers as "backward", and were only utilized as cheap labor to be abused at will in the workplace. Kollontai wanted to stray these working women away from the Russian feminist suffrage movements that she felt were superficial and lacked the essence of revolution. She began to teach factory women in St. Petersburg that only through socialism and joining their husbands and brothers in the proletariat revolution, would bring about their liberation. Because of her radical beliefs at the time, she was forced to flee and the beginning of a women's movement she was attempting to create, dissolved. In 1913, the movement reappeared when the Bolshevik's founded a journal called Rabotnitsa, which detailed issues regarding women. The journal was edited by Inessa Armand and Lenin’s sister, Anna Elizarova. The editors were all arrested as czarist Russia continued to reign. The introduction of World War I brought women workers and soldiers wives together to actively strike against the war and the food pogroms in 1915 and 1916. The harsh living conditions and famines that erupted during the war made the second stage of the women’s movement impossible to maintain. In 1917, when Kollontai, Armand, and Krupskaia returned to Russia after World War I, they went to work on re establishing the movement that lost momentum during the war. They republished the journal Rabotnitsa, and used it to organize and start a campaign of women workers in the cities and female textile workers in the neighboring Russian towns. Kollontai also organized a strike of laundresses in Petrograd for better working conditions. The journal was instrumental in instructing women to organize themselves and arrange meetings to spread knowledge and "agitation". Before the October Revolution, this organization already had every aspect of mobilization necessary. All that was left was to legitimize a separate women’s department within the Soviet Union. In the summer of 1918, the Central Committee agreed to establish the First All Russian Congress of Women where there would be an election to select delegates. They developed a plan to create a separate women's organization based upon local delegates. This program would include: ending domestic slavery, communalize households to free women from domestic work, end prostitution, protect women's labor and maternity, and bring about a class consciousness to the women of the Soviet Union. This was the first time these women were involved in anything resembling a political space.
Эволюция
1920 жылдардың басында Жаңа экономикалық саясаттың (НЭП) құрылуы партияның назарын индустрияландыруға және Кеңес Одағына адал, жоғары білікті жұмысшыларды даярлауға бұрды. Ерлер басшылығы үй шаруасының өнеркәсіпке пайдасы жоқ деп есептегендіктен, әйелдер мәселелері екінші планға түсірілді. Азамат соғысы салдарынан елде жаппай ашаршылық пен кедейлік, сондай-ақ әйелдер арасында кең таралған жұмыссыздық туып, партия әлеуметтік шығындарды күрт қысқартты. "Женодел" бөлімі әйелдердің нақты мәселелерімен айналысудан партияның саясатын ілгерілетуге қолданылатын құралға айнала бастады.
The creation of the NEP in the early 1920s created a shift in party concern towards industrialization and to create highly skilled workers that were loyal to the Soviet Union. They made women’s issues a secondary priority because the male leadership felt domestic work did not benefit industry. The party made drastic cuts on social spending because the Civil War created mass famine and poverty in the countryside and severe unemployment among women. The Zhenotdel began to evolve away from working towards specific women’s issues, into a tool the party utilized to forward its policies.
Идеология
Революцияға дейін большевиктер жеке әйелдер ұйымын құрудың феминистік идеяларды таратуға және жеткіліксіз ресурстар жұмсауға алып келетініне сенді. Бұл, бірнеше ескі большевик әйелдерінің Женотдел құрылысына келіспеуіне себеп болды, себебі олар мұның пролетариат революциясының біртұтастығына кедергі келтіретінін ойлады. Алайда, бұл әйелдер орталықтандырылмаған, кішкентай ауқымдағы бағдарламалардың коммунистік мемлекет құруға көмектесетініне сенді. Женотдел әйелдерді үй шаруасы мен өнеркәсіптік еңбектің қос ауыртпалығынан босату үшін балалар бақшаларын, асханаларды және кір жуатын орындарды ашуды жоспарлады. Халықты қайта тәрбиелеу үшін Женотделдегі әйелдер өз жағдайларын өзгерткен жағдайда ғана бұл мүмкін болатынына сенді. Капиталистік мемлекетті және пролетариатты пайдалануды жою үшін Женотдел әйелдердің еркектермен тең болуының маңызды екенін түсінді. Кеңес Одағының жұмысшы табының санасын қалыптастыру және әлемдік әлеуметтік революцияға жету арманы үшін, олар осы "артта қалған" әйелдерді босатып, оларды белсенді саяси қатысушыларға айналдыру қажеттігіне сенеді. 1926 жылға дейін Женотдел үшін орамалды шешу маңызды емес еді, тіпті бұл Орталық Азия әйелдерінің экономикалық және саяси тәуелсіздігіне қол жеткізу үшін атқарып жатқан маңызды жұмыстан алаңдату деп саналды. Орталық Азияның көптеген әйелдері орамалын шешкен жоқ. Егер шешсе, онда бұл үйден алыс жердегі үлкен демонстрацияларда болды, ал үйге қайтқанда қайта киеді. Олар бұл әйелдердің өмір сүру жағдайларын өзгерту арқылы, Совет революциясының алдын алған әлеуметтік және мәдени тәртіпті түбегейлі өзгерте алады деп сенді. Содан кейін бұл әйелдер Совет Одағының орамалсыз бейнесі ретінде кең таралды, социалистік мемлекеттің уәдесін көрсету үшін пайдаланылды. Женотделдің бұрынғы қызметкерлері Женотделдің таратылуын ең жақсы қолдады. Жергілікті партия мүшелері әйелдердің әлеуметтік қызметтермен байланысты салаларға жауапкершілік тартуы керек деп ойлай бастады. Бірнеше әйелдер оның орнына жалпы партиялық жұмыстарға қатысқысы келді және бұл үйдегі еңбектің бөлінуімен бірдей екенін сезінді. 1928 жылы өткен VIII кәсіподақ съезі әйелдер Женотдел қызметкерлерін кәсіподақтардың жұмысына ауыстыруды бекітті. Жұмыс орындарындағы кемсітушілікке қарсы күресуге және оны қолдауға әйелдер енді жоқ, өйткені тез индустрияланудың нәтижесінде жүздеген мың әйел жұмыс күшіне еніп жатыр. 1930 жылы Сталин билікті орнатып жатқанда Женотделді жапты, ол Совет Одағындағы әйелдер мәселесі жеке меншікті жою және өндіріс құралдарын ұлттандыру арқылы "шешілгеніне" сенді. Женотдел таратылғаннан кейін, қарсы күрескен гендерлік әлеуметтік ережелердің көпшілігі қайта оралды.
Before the revolution, Bolsheviks believed that forming a separate women’s organization would promote feminist ideas and spend insufficient resources. This hindered several old Bolshevik women from agreeing with the formation of the Zhenotdel because they thought it would prevent a unified proletariat Revolution. These women, on the other hand, believed that more decentralized and small scale programs would create a communist state. The Zhenotdel wanted to build daycare centers, cafeterias, and laundries in order to liberate women from the double burden of domestic and industrial work. In order to reeducate the population, these women in the Zhenotdel believed that it was up to them to change their circumstances or else it would never happen. In order to eliminate the capitalist state and the exploitation of the proletariat, the Zhenotdel felt that it was essential for women to be liberated and equal to their male comrades. In order for the Soviet Union to reach its dream of instilling a class consciousness among the working classes and reach a world social revolution, they had to liberate these ‘backward’ women and transform them into free individuals who will be active political participants. Before 1926, de veiling was not a priority for the Zhenotdel and even believed it was a distraction from the important work that they were doing to bring economic and political independence to Central Asian women. Most Central Asian women did not de veil. If they did it would have been in large demonstrations far away from home, and would put on their veil again on the way home. They believed that by transforming the oppressive conditions under which these women lived, it would completely change the social and cultural order that prevented a Soviet revolution from happening. These women would then become the face of propaganda as the Soviet Union spread their de veiled faces to showcase the world the promise of the Socialist state. Former Zhenotdel workers ended up being the strongest advocates for the collapse of the Zhenotdel. Local party members began to assume that women should take responsibility for areas associated with social services. Several women wanted, instead to be involved in general party work and felt that this was merely the same division of labor that was practiced in the home. The VIII Trade Union Congress met in 1928 voted to transfer women Zhenotdel workers to join the work of unions. There were now no women to support and address workplace discrimination as the hundreds of thousands of women workers are now infiltrating the workforce because of the rapid industrialization taking place. The Zhenotdel was shut down by Stalin as he was establishing his power in 1930, he believed that women's issues in the Soviet Union had been "solved" by the eradication of private property and the nationalization of the means of production. After the Zhenotdel was disbanded many of the gendered social rules that had been fought against returned.