Кіріспе
Албандықтардың дәстүрлі мәдениетінде Гьякмарджа (ағылшынша: "қан алу", яғни "қан қақтығысы") немесе хакмарджа ("аза") - адамның ар-намысын сақтау үшін қылмыскерді немесе оның отбасының мүшесін өлтірудің әлеуметтік міндеті. Бұл практика жалпы алғанда, Леке Дукаджинидің каноны (Kanuni i Lekë Dukagjinit) немесе жай ғана Канун (12 кітаптан және 1262 мақаладан тұрады) деп аталатын әлеуметтік кодекске сәйкес келеді. Алғашында бұл "мәдени кодекс емес, оны мұсылмандар да, мәсіхшілер де қолданған". Өз ар-намысыңды қорғау албан мәдениетінің маңызды бөлігі болып табылады, өйткені ол әлеуметтік құрметтің негізі болып табылады. Құрмет өте жоғары бағаланады, өйткені ол ұрпақтан-ұрпаққа жалғасады. Албандардың мұралары мен тарихы олардың отбасылық есімдерінде сақталады, тіпті өмірін қиып та, олар жоғары деңгейде ұсталуы керек. Сондықтан, егер бір отбасының мүшесіне аса ауыр шабуыл жасалса, онда Канон заңдары бойынша бірдей жаза күтіледі. Гьякмарджа бастау алатын әрекеттердің бірі - "үй иесінің қорғауында болған қонақты өлтіру, жеке үйді бұзу, қарызды төлемеу, адамды ұрлау немесе әйелді азғыру немесе зорлау". Егер қарыз төленбесе, бұл жағдай көптеген ұрпақтарға созылады. Отбасы мүшелерінің өмірін құрбан етпеуді таңдағандар өмірінің қалған бөлігінде өз үйлерінде тұтқындалып, ұятта және оқшау өмір сүреді.
In traditional Albanian culture, Gjakmarrja (English: "blood taking", i. e. "blood feud") or hakmarrja ("revenge") is the social obligation to kill an offender or a member of their family in order to salvage one's honor. This practice is generally seen as in line with the social code known as the Canon of Lekë Dukagjini (Kanuni i Lekë Dukagjinit) or simply the Kanun (consisting of 12 books and 1,262 articles). The code was originally a "a non religious code that was used by Muslims and Christians alike." Protecting one's honor is an essential component to Albanian culture because it is the core of social respectability. Honor is held in very high regard because it translates over generations. Legacies and history are carried in the family names of Albanians and must be held in high priority, even at the cost of one's life. Therefore, when a personal attack of a formidable magnitude is unleashed on a member of any family, an equal punishment is to be expected by the laws of the Kanun. Some of the actions that initiate gjakmarrja include "killing a guest while he was under the protection of the owner of the house, violation of private house, failure to pay a debt, kidnapping or the seduction or rape of a woman." This often extends many generations if the debt is not paid. Those who choose not to pay with the lives of their family members live in shame and seclusion for the rest of their lives, imprisoned in their homes.
Осман дәуірі
Османдықтардың бақылауы негізінен солтүстік Албанияның бірнеше қалалық орталықтарында және аңғарларында болды және Мальсорлар (албандық таулы аймақтар) Лек Дукаджинидің Канунына (тайпалық заңға) сәйкес автономды өмір сүрген тауларда аз және мүлдем жоқ еді. Ишкодра вилайетіндегі ер адамдардың өлімінің 19% -ы Осман империясының соңғы кезеңінде өш алу мен қандастыққа байланысты болған. Сонымен қатар, Батыс Косовода албан тайпалық жүйесі басым болды, онда Косоволық малшылар өздерінің тау заңдары арқылы өз ара дауларын шешті және жылына 600 албан қан қақтығыстан қайтыс болды. Сұлтан Абдул Хамид II, албандықтар мекендеген жерлерге жіберілген Османдық шенеуніктер және кейбір албандықтар қандастық қақтығысты қатаң қабылдамады, оны адамгершіліксіз, өркениетсіз және әлеуметтік бұзылу, заңсыздық пен экономикалық ығысуды туғызған өмірдің қажетсіз ысырапқа айналдырылуы деп қарады. 1881 жылы Дебар, Приштина, Эльбасан, Мати, Охрид және Тетово аймақтарының жергілікті беделділері мен лауазымды адамдары қанды қақтығыстардың алдын алу үшін мемлекетке өтініш жасады. Дауларды шешу және практиканы қысқарту үшін Осман мемлекеті проблеманы тікелей қарастырды. 1908 жылы жас түрік төңкерісінен кейін жас түрік үкіметі Іпек (Пеже), Призрен және Тепеделен (Тепелене) аймақтарына бағытталған қан қақтығыстарын татуластыру жөніндегі комиссия құрды. Жас түрік төңкерісінен кейін Осман конституциясы қалпына келтірілді. Шала, Кастрати, Шоши және Хоти тайпалары құжатты қолдауға және 1908 жылдың 6 қарашасына дейін басқа тайпалармен қанды қақтығысты тоқтатуға бел байлады.
Тәуелсіз Албания
1940 жылы албандықтардың патшасы I Зогқа қарсы 600-ге жуық қанды қастық болған. Албенияның шалғай аймақтарында (мысалы, солтүстікте) және Косовода коммунизм құлағаннан бері мемлекеттік бақылаудың жоқтығына байланысты gjakmarrja жағдайлары қайта жанданды. Ал, Хелсинкидегі адам құқықтары жөніндегі албан комитеті қанды қақтығыстардың кең таралуының бір себебін елдің сот жүйесінің дұрыс жұмыс істемеуі деп санайды. Көптеген албандар соттарды сыбайлас жемқор немесе тиімсіз деп санайды және мемлекеттік заңмен қатар Канунға мойынсұну арқылы ұсынылатын өзін-өзі басқаруды артық көреді. Тирана университетінің заң профессоры Измет Элези Канун қанды кек алуды мақұлдағанына қарамастан, бұл іс-әрекеттің қалай жүзеге асырылуы туралы қатаң ережелер бар деп санайды. Мысалы, әйелдерді (соның ішінде ант еткен пәк қыздарды) өлтіру, балаларды және қарттарды өш алуға тыйым салынады. Бұл оқиға Сербия мен Югославиядан тәуелсіздікке ұмтылған албандықтардың бірлігін орнатуға тырысқан саяси көшбасшылар кезінде орын алды. Ең үлкен татуласу жиыны 1990 жылдың 1 мамырында Веррат-э-Люкесте өтті, оған 100 000 мен 500 000 қатысушылар қатысты. 1992 жылға қарай татуласу науқаны кем дегенде 1200 өлімге әкелген қанды қақтығысты тоқтатты, ал 1993 жылы Косовода бірде-бір адам өлтірілмеді.
Мәдени сілтемелер
Албан жазушысы Исмаил Кадаре гякмарджаны тек албандық құбылыс емес, сонымен қатар бүкіл Балқанға тән тарихи сипаттама деп санайды. 1980 жылы жазған "Сынған сәуір" романы 1930 жылдары Солтүстік Албанияның биік жерлерінде екі жер иелері отбасы арасындағы ата-бабалар арасындағы қанды қақтығыстың әлеуметтік әсерін зерттейді. "Нью-Йорк таймс" газетінде бұл кітапқа қатысты былай деп жазылды: "Брокен Апрель" бауырлас: "Ауыздарыңды жауып, мен өз елімде қанды қақтығыс және атыспен өлімнің болмай қалғаны туралы қорқынышты оқиғаны айтып берейін. Бұл міндетті түрде болуы керек, өйткені бұл тауларда өмір сүру осылай. Ақырғы уақытта, 2001 жылы Бразилияда "Айдың артында" романының бейімделуі (1910 жылы Бразилияның шөл даласына) көшті, бірақ тақырыптар басқаша қозғалмаған. Оны режиссер Уолтер Саллес түсірді, Родриго Санторо басты рөлді сомдады және BAFTA сыйлығына ағылшын тілінде емес ең жақсы фильм және ең жақсы шетел тілі фильмінің "Алтын глобус" сыйлығына ұсынылды. Америкалық албан тілінде түсірілген "Қанның кешірілуі" фильмі де қазіргі Албанияның шалғай аймағындағы бір отбасында қанды қақтығыстың салдарын көрсетеді.
A 2001 Brazilian film adaptation of the novel titled Behind the Sun (Abril Despedaçado) transferred the action from rural Albania to the 1910 Brazilian badlands, but left the themes otherwise untouched. It was made by filmmaker Walter Salles, starred Rodrigo Santoro, and was nominated for a BAFTA Award for Best Film Not in the English Language and a Golden Globe Award for Best Foreign Language Film. The American Albanian film The Forgiveness of Blood also deals with the consequences of a blood feud on a family in a remote area of modern day Albania.