Кіріспе
gini = 33.5 (2019, Data World Bank)
hdi =
еңбек = 791.647 (2023)
27.2% жастар арасындағы жұмыссыздық (2023)
орташа жалпы жалақы = MKD 54,177 / €880 / $961 айлық (сәуір, 2023)
орташа таза жалақы = MKD 36,134 / €587 / $641 айлық (сәуір, 2023)
өнеркәсіп = азық-түлік өңдеу, сусындар, тоқыма, химия, темір, болат, цемент, энергетика, фармацевтика, автомобиль бөлшектері
edbr = 17-ші (өте оңай, 2020)
экспорт = $8,996 млрд (2023)
экспорт тауарлары = азық-түлік, сусындар, темекі; тоқыма, түрлі өндіріс, темір, болат; автомобиль бөлшектері
экспорт серіктестері =
импорт = $12,053 млрд (2023)
ағымдағы шот = −$151 млн (2017 жылғы бағалау)
Тікелей шетелдік инвестициялар = $6.937 млрд (31 желтоқсан 2017 жылғы бағалау)
кіріс = 3.295 млрд (2017 жылғы бағалау) BB (ішкі) BB (сыртқы) BB (T&C бағалау) Көрерсіздік: тұрақты (2014) Fitch: және Грекияның экономикалық эмбаргосы 1996 жылға дейін экономикалық өсуге кедергі келтірді. Жұмысшылардың ақшалай аударымдары және шетелдік көмек кейінгі құлпыраған қалпына келтіру кезеңін жеңілдетті. Елдің ЖІӨ-сі 2001 жылдан басқа жыл сайын өсті, 2000 жылы 5%-ға өсті. Алайда, 1999 жылғы өсім Косово соғысынан туындаған аудандық экономикалық қиындықтарға байланысты төмендеді. 2000 жылы сәтті жекешелендіру елдің резервтерін 700 миллион доллардан асырды. Сондай-ақ, басшылық экономикалық реформаларға, еркін саудаға және аймақтық интеграцияға берілгендігін көрсетті. Экономика өзінің негізгі азық-түлік, көмір және гидроэлектр энергиясы қажеттіліктерін өтей алады, бірақ барлық мұнай мен табиғи газға, сондай-ақ қазіргі заманғы машиналар мен бөлшектерінің көп бөлігіне сыртқы көздерге тәуелді. 2000 жылы инфляция көбінесе мұнай бағасының өсуіне байланысты 11%-ға дейін өсті, бірақ 2004 жылы ЕО-мен тұрақтандыру және қауымдастық туралы келісім күшіне енгеннен кейін валюта бағамы қалыпқа келтірілгеннен кейін валюта тынышталды.
| gini = 33.5 (2019, Data World Bank)
| hdi =
| labor = 791.647 (2023)
27.2% youth unemployment (2023)
| average gross salary = MKD 54,177 / €880 / $961 monthly (April, 2023)
| average net salary = MKD 36,134 / €587 / $641 monthly (April, 2023)
| industries = food processing, beverages, textiles, chemicals, iron, steel, cement, energy, pharmaceuticals, automotive parts
| edbr = 17th (very easy, 2020)
| exports = $8,996 billion (2023)
| export goods = foodstuffs, beverages, tobacco; textiles, miscellaneous manufactures, iron, steel; automotive parts
| export partners =
| imports = $12,053 billion (2023)
| current account = −$151 million (2017 est.) | FDI = plainlist|
$6.937 billion (31 December 2017 est.) | revenue = 3.295 billion (2017 est. )BB (Domestic)BB (Foreign)BB(T&C Assessment)Outlook: Stable (2014)Fitch: and a Greek economic embargo hindered economic growth until 1996. Worker remittances and foreign aid have softened the subsequent volatile recovery period. The country's GDP has increased each year except in 2001, rising by 5% in 2000. However, growth in 1999 was held down by the severe regional economic dislocations caused by the Kosovo War. Successful privatization in 2000 boosted the country's reserves to over $700 million. Also, the leadership demonstrated a continuing commitment to economic reform, free trade, and regional integration. The economy can meet its basic food, coal and hydroelectric power needs but depends on outside sources for all of its petroleum and natural gas and most of its modern machinery and parts. Inflation jumped to 11% in 2000 largely due to higher oil prices, but the currency has calmed since the exchange rate was normalised when the EU Stabilisation and Association Agreement entered into force in 2004.
Тарих
Солтүстік Македонияның экономикасы Осман империясының бастапқы кезінен, ол Үскүп және Салоника вилайетінің Санжағының құрамында болған тұстан бастап, көбінесе ауыл шаруашылығымен байланысты болды. Онда жайылымдық мал шаруашылығы мен жүзім өсіруге баса назар аударылды. 1835 жылы аймаққа енгізілген опиумдық мак 19 ғасырдың соңында маңызды өнімге айналды және 1930 жылдарға дейін солай болды. Индустриалды дәуірде аймақтың экономикасында өнеркәсіптің рөлі артты. Македонияның географиялық аймағы Осман империясында мата және басқа да көптеген тауарларды өндіруге жауапты болды. Дегенмен, тауар өндірісінде көне технологиялар қолданыла берді. Аймақтық экономиканың тоқырауы Сербия Корольдігінің билігі тұсында басталды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, жергілікті экономика Федералдық Белградтан түскен субсидиялардың арқасында қайта жандана бастады. Бұл субсидиялар Солтүстік Македонияға "жоғалған" өнеркәсібін қайта дамытуға және ауыл шаруашылығына бағытталған экономиканы өнеркәсіпке бағытталған экономикаға өзгертуге көмектесті. Велес, Битола, Штип және Куманово қалаларында жаңа өнеркәсіп орталықтары пайда болды. Бұрынғыда Скопье Солтүстік Македонияның жалғыз өнеркәсіптік орталығы болса, Социалистік Югославия кезеңінде бұл көрсеткіш бірнеше басқа қалаға да тарады. Социалистік Югославия құлағаннан кейін экономика бірқатар соққыларға ұшырады, бұл жергілікті экономикаға зиян келтірді. Бұл, Югославияның ортақ нарығына батыстың эмбаргосынан басталып, Македонияның атау дауына байланысты Грекияның Македонияға салған эмбаргосымен аяқталды. Экономика 1995 жылы қалпына келе бастады және 2001 жылы этникалық албандардың бүліктерінен кейін толыққанды жаңарып, дамыды. Македонияның ЖІӨ 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысына дейін жыл сайын орташа есеппен 6% өсті, бірақ дағдарыс кезінде экономикасы қысқарды. Алайда, дағдарыс елге көп әсер етпеді. Қазіргі таңда Солтүстік Македонияның ЖІӨ-ге шаққандағы қарызы төмен деңгейде сақталып тұр және Түркия, Алжир, Албания және басқа елдерден келген компаниялардың инвестициялық қызығушылығы артып келеді.
Экономикалық қызмет
Солтүстік Македония Еуропадағы экономикалық жағдайларға осал, себебі оның банк және сауда байланыстары тығыз, сондай-ақ экономикалық өсуі аймақтық интеграцияға және Еуроодаққа мүшелікке жетуге байланысты. 1991 жылдың қыркүйегінде тәуелсіздік алған кезде Солтүстік Македония Югославия республикаларының арасында ең кем дамыған республика болып саналды, ол жалпы федералдық тауарлар мен қызметтердің барлық көлемінің 5% ғана өндірілді. Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының құлауы орталық үкіметтен түсетін трансферттерді тоқтатты және де-факто еркін сауда аймағына қатысудан туындаған артықшылықтарды жойды. Инфрақұрылымның жетіспеуі, Югославияға қатысты БҰҰ санкциялары және елдің конституциялық атауы мен туына қатысты дауға байланысты Грекияның экономикалық эмбаргосы 1996 жылға дейін экономикалық өсуге кедергі келтірді. Осы уақыттан бері Солтүстік Македония төмен инфляция деңгейінде макроэкономикалық тұрақтылықты сақтап келеді, бірақ кең ауқымды фискалдық және бизнес-сектор реформаларына қарамастан, шетелдік инвестицияларды тарту және жұмыс орындарын құру бойынша аймақтан қалып қойды. Ресми жұмыссыздық деңгейі 24,6% (2015 жылғы 4-тоқсан) құрап тұр, бірақ ресми статистикаға енбеген кең ауқымды көлеңкелі нарықтың болуына байланысты бұл көрсеткіш жоғарылатылған болуы мүмкін. Әлемдік экономикалық төмендеуден кейін Солтүстік Македония тікелей шетелдік инвестициялардың азаюын, несиеге қолжетімділіктің төмендеуін және сауда дефицитінің өсуін бастан өткерді. Алайда, консервативті фискалдық саясат пен берік қаржы жүйесінің нәтижесінде 2010 жылы елдің кредиттік рейтингі BB+ деңгейіне дейін жақсартылды және 2011 жылы осы деңгейде сақталды. Макроэкономикалық тұрақтылық сақтықпен жүргізілген ақша-кредит саясаты арқылы қамтамасыз етілді, бұл ұлттық валютаны еуроға бекітеді. Осының нәтижесінде 2010 және 2011 жылдары ЖІӨ өсімі шамалы болғанымен, оң динамиканы көрсетті, ал инфляция бақылауда ұсталды. Солтүстік Македонияның Мемлекеттік статистика басқармасының соңғы деректеріне сәйкес, 2012 жылғы жалпы өнім 2011 жылмен салыстырғанда 6,6 пайызға төмендеді. 2020 жылға қарай ел Орталық Еуропа еркін сауда аймағымен (CEFTA), Еуропалық Одақпен тұрақтандыру және қауымдастық туралы келісіммен, Еуропалық еркін сауда қауымдастығымен (EFTA) – Швейцария, Норвегия, Исландия және Лихтенштейнмен, сондай-ақ Түркия және Украинамен екіжақты келісімдерге қол қойды.
Туризм
Туризм экономиканың маңызды бір бөлігі.
Макроэкономикалық
2011 жылдың бірінші жартыжылдығында нақты ЖІӨ 5,2%-ға өсті. Бұл өсім негізінен құрылыс секторындағы 23,6%-дық өсімге, тау-кен өндірісі, кен оқу және өңдеу өнеркәсібіндегі 13,2%-ға, көтерме және бөлшек саудадағы 12,4%-ға, көлік және байланыс қызметтеріндегі 4,2%-ға байланысты болды. 2011 жылдың алғашқы 8 айында өнеркәсіптік өнім 2010 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 7,5%-ға жоғары болды. Мемлекеттік және сыртқы қарыздың төмендігі және валюталық резервтердің қолайлы деңгейі ақша-кредит саясатын одан әрі жеңілдетуге мүмкіндік берді, Орталық банктің референттік пайыздық мөлшерлемесі 4%-ға дейін төмендеді. Халықаралық нарықтарда энергия, отын және азық-түлік бағасының өсуіне байланысты инфляция 2011 жылдың бірінші жартысында өсті, бірақ кейіннен қыркүйек айының соңында жылдық 3,4%-ға дейін төмендеді. 2015 жылдың төртінші тоқсанында ресми жұмыссыздық деңгейі 24,6%-ға дейін төмендеді, бірақ Еуропадағы ең жоғары деңгейлердің бірі болып қалды. Көптеген адамдар көлеңкелі экономикада жұмыс істейді, ал көптеген сарапшылар Солтүстік Македонияның нақты жұмыссыздығы төмен деп санайды. Мемлекеттік бюджет жалпы алғанда болжамдар шегінде сақталды. 2011 жылдың тамызының соңында бюджет тапшылығы ЖІӨ-нің шамамен 2%-ға жетті, ал фискалдық органдар оны жыл соңына дейін ЖІӨ-нің 2,5%-ы деңгейінде ұстауға бел буған көрінеді. Сонымен қатар, 220 миллион еуро (шамамен 298 миллион доллар) қаржыны наурыз айында ХВҚ-ның сақтандыру несие желісінен (PCL) алынған. Алайда, жылдың соңына қарай қаржыландыру тапшылығы 50-60 миллион еуро (шамамен 67 миллионнан 81 миллион долларға дейін) құрады, оны үкімет халықаралық капитал нарықтарынан қарыз алу арқылы жабуды жоспарлап отыр, оны Дүниежүзілік банк саясатына негізделген кепілдікпен қамтамасыз етеді. Орталық үкіметтің мемлекеттік қарызы төмен деңгейде қалды, ол ЖІӨ-нің 26% құрады, бірақ бұрынғы жылдарға қарағанда біртіндеп өсті. Банк вексельдер ставкасын төмендеткеніне қарамастан, Орталық банк 2009 жылдан бері банктердің өтімділік көрсеткіштері мен резервтік талапты өзгертпейді, 2011 жылдың алғашқы үш тоқсанында несие өсуін 7,5%-ға дейін қысқартты. Никола Груевский экономиканың жалпы өтімділігін арттыру үшін үкімет жеке секторға қарызын 2013 жылдың ақпанына дейін толық төлейтінін айтты. Солтүстік Македонияның сыртқы саудасы 2010 жылы оның негізгі сауда серіктестерінің, әсіресе Еуропалық Одақтың мүшелерінің экономикалық дағдарыстан баяу қалпына келуіне байланысты қиындықтарға тап болды. Өте төмен базадан бастап, 2011 жылдың алғашқы 8 айында экспорттың өсуі 41,7%-ға жетті, импорттың өсуі 36,8%-ға жетті. Сауда тапшылығы ЖІӨ-нің 18,3%-ына дейін ұлғайып, жыл аяғында ЖІӨ-нің 21,9%-ын құрайды. Сонымен қатар, ағымдағы шоттардағы теңгерімнің тапшылығы айтарлықтай жақсарды және жыл аяғындағы болжамы ЖІӨ-нің 5,5%-ына дейін жоғарылатылды. Бұл негізінен ағымдағы трансферттердің 4,4% жоғары ағынына байланысты болды, негізінен жаз айында, және 2011 жылдың шілде айының соңында 237,2 миллион долларға жуық тікелей шетелдік инвестициялардың төмен деңгейіне қарамастан болды. Шетел валютасының қоры шамамен 2,6 миллиард долларды құрады, бұл деңгей 4 айлық импортты және елдің қысқа мерзімді борышының шамамен 110% -ын қамтамасыз етеді. 2010 жылдың қазан айында Дүниежүзілік банк Директорлар кеңесі 2011-2014 жылдарға арналған Солтүстік Македониямен жаңа елдік әріптестік стратегиясын (CPS) мақұлдады. Бұл CPS бәсекеге қабілеттілікті жақсарту, жұмыспен қамтуды және әлеуметтік қорғауды нығайту және тұрақты энергияны пайдалануды арттыру үшін алғашқы 2 жыл ішінде 100 миллионға жуық қаржылай көмек көрсетеді. Бұл көмек сондай-ақ 2011 жылдың қарашасында басталған халықаралық капитал нарықтарынан қаржыландыруға қол жеткізуді жеңілдету үшін Дүниежүзілік банктің үкіметке саясатты негіздеген кепілдігі түрінде тікелей бюджеттік қолдау ретінде 30 миллион доллар міндеттемесін қамтиды. Солтүстік Македония 2011 жылдың қаңтар айында ХВҚ-ның сақтандыру несие желісіне ие болатын алғашқы ел болды. Бұл бағдарлама Солтүстік Македонияға 2 жылға 475 миллион евро (шамамен 675 миллион доллар) несие желісін береді, ол сыртқы шоктардан туындаған жағдайда ғана қол жетімді болады. Кредиттік желі 2010 жылдың қазан мен желтоқсанында ХВҚ-мен кең ауқымды консультациялардан кейін бекітілді. ХВҚ-ның болжамы бойынша, ПКЛ-дан қосымша ақша шығарылмайды. Солтүстік Македонияда 2012 жылдың қаңтар айында консервативті АҚШ-тың ой-сана қоры Heritage Foundation және Wall Street Journal шығарған Экономикалық еркіндіктің 2012 индексі бойынша аймақтағы ең жақсы экономикалық еркіндікке ие.
Макроэкономикалық үрдістер
Жылдық ЖІӨ (млрд. АҚШ доллары, ТҚБ бойынша) ЖІӨ жан басына шаққанда (АҚШ доллары, ТҚБ) ЖІӨ (млрд. АҚШ доллары, номиналды) ЖІӨ жан басына шаққанда (АҚШ доллары, номиналды) ЖІӨ өсу қарқыны
1991 10.7 5617 15.5 8115 -
1992 10.3 5341 2.3 1201 6.6%
1993 9.7 5025 2.5 1315 7.5%
1994 9.7 5013 3.3 1734 1.8%
1995 9.8 5031 4.4 2269 1.1%
1996 10.1 5153 4.4 2232 1.2%
1997 10.5 5298 3.7 1883 1.3%
1998 10.9 5512 3.5 1795 3.3%
1999 11.6 5811 3.6 1837 4.3%
2000 12.4 6182 3.5 1785 4.5%
2001 12.1 6016 3.4 1704 4.5%
2002 12.4 6149 3.7 1861 0.8%
2003 13.0 6443 5.0 2489 2.8%
2004 14.3 7049 5.9 2930 4.6%
2005 15.4 7599 5.7 2801 4.3%
2006 16.7 8225 6.9 3387 4.9%
2007 18.3 8962 8.6 4252 6.1%
2008 19.6 9600 9.1 4468 5.0%
2009 19.6 9584 9.7 4749 0.9%
2010 19.9 9727 9.1 4431 0.7%
2011 20.8 10112 10.1 4911 2.9%
2012 21.8 10608 10.7 5228 3.6%
2013 23.0 11176 11.4 5525 4.1%
2014 24.3 12176 12.2 5908 4.0%
2015 25.7 12430 13.0 6290 3.9%
2016 27.2 13135 13.8 6654 3.9%