Кіріспе

Маймыл түрлері Шығыс горилла (Gorilla beringei) - гориллалар тұқымдасына жататын, құрып кету қаупі төнген түр, қазіргі кездегі ең ірі примат. Қазіргі уақытта түр екі түрге бөлінеді. Бұл жерде 6,8 мың шығыс жазық гориласы немесе Грауер гориласы (G. b. graueri) және 1000 тау гориласы (G. b. beringei) бар. Заңсыз аң аулау түрлерге қауіп төндіреді.

Таксономия және филогенезия

Шығыс горилланың екі танылған түрін: Руанда, Уганда және Конго Демократиялық Республикасының шығысындағы жанартаулық беткейлердегі тау горилласы (Gorilla beringei beringei) және Конго Демократиялық Республикасының шығысындағы шығыс жазық горилласы немесе Грауер горилласы (Gorilla beringei graueri). Бұрын шығыс жазық жерлердегі гориллалар мен тау гориллалары гориллалардың үш түрінің бірі деп саналған. Алайда генетикалық зерттеулер екі шығыс түрінің батыс түрлеріне қарағанда әлдеқайда жақын екенін көрсетті: батыс жазық горилла (G. gorilla gorilla), бұл бөлек жіктелуді негіздеді. Екі шығыс түрін қазір G. beringei деп атайды.

Сипаттама

Шығыс горилла - үлкен бас, кең кеуде және ұзын қолдары бар үлкен гоминид. Оның тұмсығы жазық, мұрын тесіктері үлкен. Бет, қол, аяқ және кеудесі тоқалған. Оның көбісі қара түсті, бірақ ересектерінің арқасында күміс түсті "саяқ" бар. Горилла қартайған сайын, қарт адамдардың шашындай ақ түске айналады. Сондықтан да үлкен еркектер күмісбақ деп аталады. Грауер горилласының терісі қысқа, қалың, қара түсті, ал тау горилласының түсі көкшіл түсті. Тау горилласы Грауер горилласынан сәл кішірек және жеңіл, бірақ батыс жазық горилласы мен Крос-Ривер горилласынан үлкен және ауыр. Аталықтары аналықтарынан әлдеқайда үлкен. Толық жетілген еркек шығыс горилла әдетте салмағы және тік тұрады, ал әйелдер әдетте салмағы мен биіктігі. Ең биік күміс арқалы адам 1938 жылдың мамыр айында Солтүстік Кивудегі Алимбонгода жеке атқыланды.

Тарату және экология

Тау гориллалары Конго Демократиялық Республикасының (КДР) шығысындағы, Уганда мен Руанданың оңтүстік-батысындағы жаңбырлы орман мен субальпій орманды мекендейді. Грауер горилласы Конгоның шығысындағы Альбертин рифті ормандарында кездеседі. Шығыс гориллалар өсімдіктермен қоректенетін, олардың тіршілік ортасында жеміс-жидек жетіспеушілігіне байланысты көбінесе жапыраққа негізделген тамақтанады. Олардың мекендеу аймағы батыс гориллаларға қарағанда кішірек, өйткені жапырақтары жемістерден гөрі көп. Олар күндізгі тіршілік етеді, бірақ азық іздеудің басым бөлігі таңертең және кешке дейін жүреді. Түнде олар көбінесе жерге жамылып, өсімдіктер үстінде ұя салады.

Мінез-құлық

Шығыс гориллалары тұрақты, үйлесімді отбасылық топтарда өмір сүреді, олардың жетекшісі күміс арқалы еркек. Шығыс гориллалар батыс туыстарына қарағанда үлкен топтарға ие, олардың саны 35 адамға дейін жетеді. Ұзын уақыт бойы ата-анасының қамқорлығына ие болғандықтан және 8,5 ай жүктілік кезеңінде әйелдер 3 - 4 жылда бір рет ғана туады. Жаңа туған гориллалардың түсі сұрғылт-қызғылт түсті, 9 аптадан кейін жырқырай алады; олар 3,5 жасқа дейін толық сүттен ажырамайды. Аталықтары өздерінің үлкен денелерін қорқынышты көріністерге салып, әйелдерін және ұрпақтарын қорғайды.

Қорғау мәртебесі

Шығыс горилла 1990-шы жылдардан бастап құрып кету қаупі арта түсті, ал оның популяциясы азайып бара жатқандықтан, 2016 жылдың қыркүйегінде түрлер құрып кету қаупі төнген түр ретінде саналды. Шығыс гориллаға негізгі қауіп-қатерлер тұрғын үй, коммерциялық және ауыл шаруашылығы мақсатындағы тіршілік ортасының жойылуы, көлік дәліздері мен ресурстарды өндіруден туындаған тіршілік ортасының бөлшектелуі, сондай-ақ аурулар. Кейбір ұлттық саябақтарда тау гориллаларын көру туристердің сүйікті жері болып табылады. Бұл ұлттық парктер Руандадағы жанартаулар ұлттық паркі, Конго Демократиялық Республикасындағы Вирунга ұлттық паркі, Угандадағы Мгахинга гориллалар ұлттық паркі және Бвинди тесілмейтін ұлттық паркі. Экотуризм қорғану үшін кіріс жинап, гориллалар популяциясына пайда әкелуі мүмкін, бірақ адамдармен қарым-қатынастың артуы гориллаларды зооноз ауруларына шалдығу қаупіне ұшыратады деген қауіп бар. Зерттеулер көрсеткендей, әдеттегі шығыс гориллалар, яғни қорғану аймақтарынан шығып, айналадағы қоғамда азық іздегендер, бейімделмегендерге қарағанда аурулардың жиілігін жоғарылатады, жақын жердегі адамдар мен мал жұқтырудың ықтимал көздері болып табылады. Батыс горилладан айырмашылығы, бақшаларда шығыс гориллалары аз. Антверпен зоопаркы - шығыс гориллалары бар түрдің жергілікті аумағынан тыс жалғыз зоопарк. Жер бетіндегі мекендерінен тыс жерлерде тау гориллалары тұтқында ұсталмайды. Конго Демократиялық Республикасында браконьерлерден тәркіленген жануарлардан тұратын шағын топтар ұсталады: Грауердің гориллалары Тайна гориллалар қорындағы Гориллаларды оңалту және қорғау білім беру (GRACE) орталығында және тау гориллалары Вирунга ұлттық паркідегі Сенквеке орталығында.