Кіріспе

Американдық философ (1941 жылы туған) Роберт Н. Ауди (1941 жылы қарашада туған) - американдық философ, оның негізгі жұмысы эпистемологияға, этикаға (әсіресе этикалық интуиционизмге), рационалдыққа және іс-қимыл теориясына бағытталған. Ол Нотр-Дам университетінің философия профессоры, бұған дейін ол жерде бизнес мектебінде кафедраны басқарған. Оның 2005 жылы жарық көрген "Дұрыс жолдағы жақсылық" атты кітабы орыс интуиционизмін жаңартып, нығайтады және этиканың эпистемологиясын дамытады. Сонымен қатар, ол саяси философияның маңызды еңбектерін жазды, әсіресе шіркеу мен мемлекет арасындағы қарым-қатынас туралы. Ол Америка философиялық қауымдастығының және Христиан философтары қоғамының бұрынғы президенті. Аудидің эпистемологияға қосқан үлесіне оның фалибилистік фундаментализмді қорғауы жатады. Ауди өзінің ақталу теориясын доксатикалық емес күйлерге, мысалы, қалаулар мен ниетін, рационалдылықтың жан-жақты есебін әзірлеу арқылы кеңейтті. Ақыл-ой жағдайы рационалды, егер ол ақталу көзінде "жақсы негізделген" болса. Ақталу тікелей тәжірибеден (мысалы, қабылдаудан) немесе жанама түрде басқа ақыл-ой күйлерінен болуы мүмкін, олар өздері ақталады. Рационалдылық адамның тәжірибесіне байланысты, сондықтан бір адамға сену үшін ақылға қонымды нәрсе басқа адамға сену үшін ақылға қонымсыз болуы мүмкін. Ауди сонымен қатар автономияның есебін жасады, оны ол адамның мінез-құлқын басқаруға және оның ұсыныстық ұстанымдарына әсер етуге себептерді әкелу үшін өзін-өзі басқару күші ретінде сипаттайды. Өзін-өзі реттеу қажет, бірақ автономия үшін жеткіліксіз, өйткені ол өзін-өзі басқаруға қабілетсіз. Автономия - жобалар мен практикалық қағидаларға қатысты міндеттемелерді бекіту арқылы принциптік түрде себептерге жауап беру.

Өмір

Ауди Колгейт университетінен бакалавр, Мичиган университетінен магистр және докторлық дәріс алды. Ол бастапқыда Остиндегі Техас университетінде, содан кейін көп жылдар бойы Небраска университеті, Линкольн университетінде философия профессоры, философия профессоры, менеджмент профессоры және Дэвид Э. Галло этика кафедрасы ретінде Нотр-Дам университетіне ауысқанға дейін. 2009 жылы ол Галло кафедрасын босатып, Джон А. О'Брайен философия профессоры болып тағайындалды. Ол "Кембридж философия сөздігі" бірінші басылымының (1995) және екінші басылымының (1999) бас редакторы болды. Сондай-ақ, ол "Эпистемологиядағы қазіргі заманғы оқулар" және "Метафизикадағы қазіргі заманғы оқулар" бас редакторы қызметін атқарды. Бруклиндік "Достар" мектебінің 1959 жылғы түлегімен сұхбаттасқанда, философияға деген қызығушылығын өзінің философия мен тарихқа қызығушылық танытқан бизнесмен және ливандық иммигрант әкесі білдіргенін айтты. Оның анасы, медицина докторы және Нью-Йорк университетінің медицина мектебінің оқытушысы, сондай-ақ ықпал етті. "Екеуі де түсіндіруді және пікір білдіруді жақсы көретін, - деп ойланды Роберт, - олар жиі дипломатиялық және медицина саласының адамдарын қонаққа шақырып, саясат, дін және жалпы идеялар туралы пікір алыстыратын". 2018 жылы Ауди Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі атанды.

Эпистемология

Ауди өзінің "жалған фундаментализм" деп атаған ұстанымын қорғады. Оның ойынша, фундаменталистік жауап - эпистемиялық регресс аргументінің жалғыз жарамды нұсқасы. Бұл әрбір сенім басқа бір сеніммен дәлелденуі керек болса, онда жалғыз төрт нұсқа бар: шексіз регресс, шеңберлік, білім емес сеніммен тоқтату және негізге алынған сеніммен тоқтату. Егер төртіншісі ғана болса, онда білімі бар адам, негізгі білімі бар адам. Ауди фундаментализмді әдетте қатесіз деп санайды. Яғни, ол әдетте білім аксиоматикалық және міндетті түрде шындыққа негізделген негізгі нанымдарға негізделген және білімнің қалған бөлігі осы нанымдар жиынтығынан шығарылады деген көзқараспен байланысты. Ауди фундаментализм қателіктерге ұшырауы мүмкін деп санайды, өйткені сенімдердің жоғарғы құрылымы негізгі сенімдерден индуктивті түрде алынуы мүмкін, сондықтан қателіктерге ұшырауы мүмкін. Ол сондай-ақ негізгі сенімдер міндетті түрде ақиқат болуы керек емес деп санайды, бірақ эпистемиялық ауысуды мүмкін ететін қандай да бір құрылымға ие. Мысалы, адамның бір заттың алдында екендігіне деген сенімі визуалды қабылдаудан себепті пайда болады.

Рационалдылық

Аудидің рационалдық теориясының негізгі есебі оның "Аң-сананың сәулетшісі: рационалдылықтың құрылымы мен мәні" кітабында баяндалған. Ол рационалдылықтың теориялық және практикалық жақтарын қамтитын ұтымдылықтың жан-жақты есебін жасайды. Теориялық рационалдық сенімге қатысты және ақиқатқа қатысты, ал практикалық рационалдық қалаулар, ниеттер мен әрекеттерді қамтиды және жақсылыққа қатысты.

Жер

Негізгі түсінік рационалдылық үшін негізгі рөл атқарады: егер ақыл-ой жағдайы ақталу көзінде "жақсы негізделген" болса, онда ол рационалды. Мысалы, терезеден сыртқа қарап тұрған кезде ағашты қабылдау тәжірибесі сыртта ағаш бар деген сенімді негіздеуі мүмкін. Жер психикалық күйді психологиялық жағынан қолдауы мүмкін. Психикалық күй бір мезгілде бірнеше негіздермен қолдау таба алады. Ауди мұндай психикалық күйді әр түрлі тіректермен тіреліп тұрған верандамен салыстырады. Аудидің фундаментализмі ол "картезиандық фундаментализм" деп атағаннан ерекшеленеді, өйткені барлық негіздеу, соның ішінде негізгі көздерден негіздеу жеңіліске ұшырайды. Ал басқа жағынан, құмарлықтардың рационалдылығының негізгі көзі - генологиялық тәжірибе: ләззат пен ауырсынуды сезіну. Мысалы, балмұздақ жеу құмарлығы, егер ол агенттің балмұздақтың дәмін сезінген тәжірибелеріне негізделсе, ақылға қонымды, ал егер оған осындай қолдау болмаса, ақылға қонымсыз. Тәжірибеге тәуелділігі болғандықтан, рационалдылықты тәжірибеге жауап беру түрі ретінде анықтауға болады. Ауди есепінің бұл көрнекті салдары адамдардың көпшілігі ақылға қонымды деп санайды, кем дегенде кейде, егер көп жағдайда болмаса.

Өзін-өзі басқару

Роберт Ауди автономияны адамның мінез-құлқын басқаруға және оның ұсыныстық ұстанымына әсер етуге себептерді әкелетін өзін-өзі басқару күші деп сипаттайды.

Өзін-өзі заң шығару

Автономия көбінесе Кант дәстүрінде өзін-өзі заңдастырумен теңестіріледі. Өзін-өзі реттеуді заңдар немесе ұстануға тиіс қағидалар белгілеу ретінде түсіндіруге болады. Ауди осы мектеппен келіседі, себебі біз принципті түрде дәлел келтіруге тиіспіз. Ешқандай себеппен жауап беруді еркін деп санауға болады, бірақ дербес емес. Бұл мотивация практикалық үкімнің өзіне тән болуы мүмкін, бұл позицияны мотивациялық интернализм деп атайды, немесе мотивациялық экстериализм ұстанымы бойынша практикалық үкімге үкімнен тәуелсіз кейбір тілек түрінде сыртқы түрде келуі мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, автономия - "бір адамның жүріс-тұрысын өзінің ең күшті қалауы бойынша" мүмкіндігінше көп қалауды қанағаттандыру мақсатымен бағыштау мүмкіндігі. Инструментализмнің бір проблемасы - оның жақсы мен жаман ішкі қалауларды ажыратуға мүмкіндіктері жоқ. Мысалы, егер біреудің өзінде өзгелерге зиян келтіру қалауы болса, онда ол оны мүмкіндігінше тиімді жасауға тырысу керек. Ауди осы интуицияға қайшы тұжырымға келуден аулақ болу үшін аксиологиялық объективизм деп аталатын ұстанымға ие болуымыз керектігін айтады. Бұл көзқарастың негізгі идеясы - бұл субъективті қалаулар емес, объективті құндылықтар норманың көзі болып табылады және сондықтан біз не істеу керектігін анықтайды. Рационалды ойлану арқылы ақыл осы объективті құндылықтар аясында мінез-құлық идеалдарына жетуі мүмкін, мысалы, ләззат алуды және өзін және басқаларды ауырсынудан сақтау. Автономиялы адам өз идеалдарын қолдайды және оларды мінез-құлқымен жүзеге асырады.

Монографиялар

Сенім, ақталу және білім: эпистемологияға кіріспе. Белмонт, Калифорния: Уодсворт баспасы, 1988, Іс-әрекет, ниет және себеп. Итака, Нью-Йорк: Корнелл университетінің баспасы, 1993, Ақталу құрылымы. Кембридж; Нью-Йорк: Кембридж университетінің баспасы, 1993, Моральдық білім және этикалық мінез. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 1997, Эпистемология: Білім теориясына қазіргі заманғы кіріспе. Лондон: Рутледж, 1998, Екінші басылым: 2002, Үшінші басылым: 2010, Діни міндеттеме және зайырлы себеп. Кембридж, Ұлыбритания: Кембридж университетінің баспасы, 2000, Аң-сананың сәулеті: Рационалдылықтың құрылымы мен мәні. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 2001, Оң жақтағы жақсылық: интуиция мен ішкі құндылық теориясы. Принстон, Нью-Джерси: Принстон университетінің баспасы, 2004, Практикалық ойлау және этикалық шешім. Лондон: Рутледж, 2006, Моральдық құндылық және адамгершілік. Оксфорд, Ұлыбритания: Оксфорд университетінің баспасы, 2008, Бизнес этикасы және этикалық бизнес. Оксфорд, Ұлыбритания: Оксфорд университетінің баспасы, 2009, "Неліктен, құқықтар және құндылықтар". Кембридж, Ұлыбритания: Кембридж университетінің баспасы, 2015, .

Бірлескен авторлық кітаптар мен редакцияланған томдар

Рационалдық, діни сенім және моральдық міндет: дін философиясындағы жаңа очерктер (Уильям Дж. Уэйнрайтпен бірге). Итака, Нью-Йорк: Корнелл университетінің баспасы, 1986, Кембридж философия сөздігі. Кембридж, Ұлыбритания: Кембридж университетінің баспасы, 1995, Екінші басылым: 1999, Қоғамдық алаңдағы дін: Қоғамдық пікірталастағы діни нанымдардың орны (Николас Вултерсторфпен бірге). Ланхам, МД: Роуман және Литтлфилд, 1997, Рационалдылық, ережелер және идеалдар: Бернард Герттің моральдық теориясы туралы сын очерктер (Вальтер Синнот Армстронгпен бірге). Ланхам, MD: Роуман және Литтлфилд, 2002.