Кіріспе

Хет патшасы жазған хат Таулаулава хаты (CTH 181) - б.з.б. Ол Хетт пен гректердің арасындағы қарым-қатынасты Хетт пен гректер арасындағы қарым-қатынасты Хетт пен гректер арасындағы қарым-қатынасты көрсеткені үшін және жалпы алғанда Трояның археологиялық орнымен сәйкестендірілген Вилуза деп аталатын қалаға қатысты бұрынғы келіспеушілік туралы айтылуы үшін ерекше.

Мазмұны

Таулауа хатты хетті патшасы Ахьява патшасына шамамен б.з.д. Авторы әдетте Хаттусили III деп танылады, бірақ кейбір ғалымдар оны Муватали II жазған деп айтады. Құрамында сақталған мәтін бөлшекті болғандықтан, автор мен адресат кім екені нақты белгісіз, ал адресат туралы ештеңе де анықтауға болмайды. Хатта хетті патшасы Ахьяван патшасынан Батыс Анадолиядағы хеттілерге қарсы іс-әрекетті басуда ынтымақтастық сұрайды. Оның басты уайымы - Луккадағы сәтсіз бүлік шығарғаннан кейін Аххиаваның бақылауындағы аумаққа қашып келген Пьямараду есімді соғыс әміршісінің қызметі. Пиямарадуның хеттерге қарсы әрекетке бейім екендігін ескерсек, автор оның келесі әрекеттеріне алаңдай бастады және Аххиаван патшасына үш ұсынысты ұсынды: оны хеттерге ұстап беру, Аххиавадан шығару немесе одан әрі бүлік шығаруға тырыспау шартымен баспана ұсыну. Ахиаван патшасының шешімін растайтын сақталған құжаттар жоқ, бірақ кейінгі онжылдықтарда Ахиаваның Батыс Анатолияға бақылауы күшейе түсті, бұл шағымның қабылданбағанын білдіреді. Хаттың бір ерекшелігі хетті патшаның қандай реттік тонмен жазғанына байланысты. Ол Ахьявандық әріптесін Пьямарадуды бұрынырақ қолдағаны үшін сөгіс берсе де, хат құрметпен және татуласумен жазылған. Осылайша, хат Аххиаваның аймақта өсіп келе жатқан күш ретінде көрінетіндігі туралы дәлел ретінде қабылданды.

Шәкіртақы

Хат өзінің атауын Ахьяван патшасының ағасы Таулаулаваның қысқаша аталуынан алады (Таулаулава, Тауалаулава), бұл грек аты Этеоклге (Этевоклевес) сәйкес келеді деп болжанады. Алғашқы зерттеулер хаттың басында Таулауаваның қызметі туралы айтылған деп қате тұжырымдаған. 1983 жылы Итамар Сингер мен Сюзанна Хайнхольд Крамердің қайта қарауынан кейін мәтіннің бұл бөлігі Пиямарадуға қатысты деп түсіндірілді және көптеген ғалымдар Таулаулаваны хаттағы кішігірім рөлге қалдырды. Алайда Пиямарадуды хетті патшасының вассалы болуға өтініш берген адам ретінде қабылдаудың техникалық қиындықтары бар. Пиямараду Манапа Тархунта хатында (б.з.д. Таулауава хатында Милет (Миллаванда ретінде) және оның тәуелді қаласы Атрия туралы айтылады, Милавата хатында да; және оның губернаторы Атпа, Манапа Тархунта хатында да (ол хатта Атпаның феодалдығы көрсетілмеген болса да).

Трояндық қосылым

Хатта хетті патшасы хеттілер мен аххиавандықтардың арасында бұрын болған, енді татуласып шешілген, Вилузаға қатысты қақтығысты былай деп атаған еді: "Аға, оған мынаны жазып беріңізші: Хетті патшасы мені Вилуза жеріне қатысты, ол екеуміз бір - бірімізге қастықпен қараған мәселеде көндірді, сондықтан біз татуластық". Көптеген ғалымдар Вилузаны Троямен байланыстыратыны үшін, бұл сілтеме "Илиосқа Ахаиялық шабуыл туралы дәстүрдің шығу тегін зерттеуде Гомердің ғалымдарына таңғажайып негіз" береді. Алайда, қолданылған етістік (ку ру ри и у е ен) қатты жазылған сына жазуы бар тақташаларды алмасуды, соғысты толықтай жариялауды немесе осы екі аралықтағы кез келген нәрсені білдіруі мүмкін.