Кіріспе

Кокнес княздігінің билеушісі Ливония Вячко (Вячко; 1224 жылы қайтыс болды; сонымен қатар Вячеслав) немесе Ветсеке Кокнес княздігінің (Куикенос) билеушісі болды. Кейіннен ол Новгородтың қасында жүріп, Юрьев (қазіргі Тарту) князі болды. Ол 1224 жылы қаланы Ливондық семсер бауырларына қарсы қорғауда қаза тапты.

Шығу тегі

Ветсеке орысша Вьячкоға (Вячеславтың қысқартылған түрі) тең болуы мүмкін. Ливондық Генрихтің жылнамасында жазылған деректерге сүйенсек, ол жергілікті элитадан шыққан болуы мүмкін, мүмкін ливондықтар, православие мәсіхшілігін қабылдап, Полоцк княздігінің вассалы болған. Осыған қарамастан, ол әлі де орыс ханзадасы ретінде танылды. Хроникада Кокнес (Кокенхусен) халқына балттар (латгалдар мен селондар) мен герман колониясы, сондай-ақ кейбір славян халықтары кіргені айтылады.

Крестшілермен алғашқы қарым-қатынастар

13 ғасырдың басында, Солтүстік крест жорықтары кезінде епископ Альберт Букшеведеннің басшылығымен крест жорығы Тевтон рыцарлары Рига шығанағының жағалауында орныға бастаған кезде, Ветсеке Даугавадан 100 км жоғары қарай орналасқан Кокнезе бекінісін басқарды. Оның княздігі Полоцкқа бағынған деп есептелетін болса да, бұл оған Литваның да, Литваның да қысымына төтеп беруге көмектеспеді. Ливониялық Генрихтің жылнамасына сәйкес, бұл шынымен де литвалықтардан қорғаныш алу үшін Ветсеке өзінің жарты жерін және фортын Альбертке 1205 жылы ұсынды (offerens sibi terre et castri sui medietatem). Альберт ұсынысты қабыл алып, Ветскеге қару-жарақ пен адам жіберуге уәде береді. 1208 жылы Кокнезе Лильварде ливондықтарымен Ветсекеңнің шабуылына қарсы тұтқынға алынды. Ветске мен оның бүкіл байлығы тұтқындалып, патшаның өзі шынжырмен бұғауланды. Алайда Лильварде (Даниель де Ленуарде) атты Даниил Ветсекедің тұтқындалғаны туралы хабар алғаннан кейін, ол дереу епископ Альбертке хабарлап, "қамалдың патшаға қайтарылып берілуін және оның барлық байлығын оған қайтаруды бұйырды". Содан кейін ол Ветсекені Ригаға шақырды, онда ол оған көптеген жылқылар мен қымбат киімдер сыйлады. Содан соң епископ үш жыл бұрын уәде еткендей, Ветсекеге "қораны нығайтып, литвалықтарға қарсы тұру үшін қару-жарақты жиырма мықты адамды, атпен аттанған салт аттыларды, баллистар мен тасшыларды" жіберді. Ветсекеді Кокнезеге жібергеннен кейін епископ Альберт хаж жасайтын жаңа крестшілер жинап, оларды алмастыру үшін Германияға әдеттегідей жыл сайынғы сапарға шығуға дайындалды. Ригада бірнеше қорғаушы қалғандығын білген Ветсеке Альберт жіберген қолдаушы әскерлер мен қолөнершілерді өлтірді, содан кейін "полоцкийдің ұлы князі Владимирге ең жақсы неміс жылқыларын, баллисталарды, қалпақтарды және осыған ұқсас заттарды жіберді, "ол әскерді шақырып, Риганы алу үшін мүмкіндігінше тез келуін сұрады, онда ол аз адам қалды, ең жақсыларын өзі өлтірді, ал қалғандары епископпен бірге кетті ". Тарихшы "өте сенімі аз патша" деп сипаттаған Владимир жорықты күтіп, әскер жинады. Осы арада айқыш әскері Дюнамундеде қарсы желмен тұтқындалып қалды. Ригаға жеткен аздаған тірі қалғандар Ветсекедің сатқындығы мен Кокнезедегі қырғын туралы хабар алғаннан кейін, флотилия кері бұрылып, қалаға оралды. Ригаға крестшілер мен ливониялықтардың үлкен әскері жиналғандығын естігенде, ресейліктер қорқып, "немістердің қару-жарағы мен аттарын өз ара бөліп, Кокнезе бекінісіне от қойып, әрқайсысы өз жолына қашып кетті". Алайда Ветсеке "жамандыққа барғандықтан, Ресейге кетіп, одан кейін ешқашан өз патшалығына қайтып оралмады". Көкнезде олжа жинау мүмкіндігінен айырылған крестшілер жергілікті латыш халқынан кек алып, орманға қашып кеткен көптеген латгалдар мен селондардан өлтірді. 1209 жылы Кокнезді орден басып алды, ал Полоцктың ресми егемендігі 1215 жылы жойылды.

Ветскедің Тартудағы өлімі

1223 жылы бүкіл Эстонияда крестоностарға қарсы жалпы көтеріліс болды. Неміс гарнизондарын жойған соң, эстондықтар барлық бекіністерді басып алды. Алғашқы әскери табыстарын қамтамасыз ету үшін жалдамалы әскерлер Новгород пен Псковтен шақырылып, Вильянди және Тарту сияқты бірнеше басты бекіністерге орналастырылды. Крәстілдерге және ливондықтарға иелік еткен бұрынғы иеліктерін жоғалтқан Ветсекеге Новгород Республикасы ақша және екі жүз адам берді, сондықтан ол Тарбатуда (қазіргі Тарту) немесе "өзге басып алатын" кез-келген басқа жерде тұра алады. Ресей тарихнамасында бұл әскери көмек үшін төлем эстондықтардың Ветскеге бағынғандығы және оған салық төлегені ретінде түсіндірілді. Кеңес тарихнамасында "Орыс-эстон ынтымақтастығы" Тартуды "жалпы жау - неміс отаршылдарына қарсы" қорғауда "екі бауырлас ұлттың достығының" белгісі болды деп мәлімдеген. 1224 жылы Тарту оңтүстік Эстониядағы крестоностарға қарсы күрестің соңғы орталығы болды. Жергілікті Угандиден басқа, Сакаладан және басқа көршілес провинциялардан көптеген жауынгерлер жиналды ("vicinas omnes provincias"). Пасхадан кейін крестшілер Тартуды қоршауға алды, бірақ бес күндік ұрыстан кейін кетуге мәжбүр болды. Епископтар Ветскеге делегация жіберіп, қамалдағы "мәжүси бүлікшілерді" тастап, кетуге шақырды, бірақ ол қалуға шешім қабылдады, өйткені "Новгородтықтар мен орыс князьдері оған қамал мен оны қоршаған жерлерді" уәде етті, егер ол оларды өзі үшін басып алса. 1224 жылы 15 тамызда крест әскері көптеген христиандық латыш және ливон әскерлерімен күшейтіліп, Тарбатуға барлық күшімен оралды. 1224 жылы Тартуды екінші рет қоршау көптеген күн мен түнге созылды. Ветсекеге және оның 200 жасағына крестонос лагерінен еркін өту ұсынылды, бірақ Новгородтан көмек күткен Ветсеке бас тартты. Қалғандары, соның ішінде әйелдер де, соңғы шабуылда қаза тапты. Ливониялық Генрихтің жылнамасына сәйкес Ветсеке өзінің орыс жалдамалыларымен бірге бекіністердің бірінде қарсылық көрсетуге тырысты, бірақ бәрі сыртқа сүйреліп, өлтірілді. Қалғандардың ішінде бір ғана орыс тірі қалды. Оған жақсы ат беріп, Новгородқа қайтарып жіберді. Новгородтан келген көмекші әскерлер Тартудан хабар алған кезде Псковке жетіп, экспедицияны тоқтатып, немістермен келісімге келді.