Кіріспе
1936 жылы Стивен Винсент Бенеттің жазған "Иблис және Дэниел Вебстер" (1936) – американдық жазушы Стивен Винсент Бенеттің қысқа әңгімесі. Онда Нью-Гэмпшир шаруасы өз жанын шайтанға сатады, ал кейін оны 19 ғасырдағы танымал американдық мемлекет қайраткері, заңгер және шешен Дэниел Вебстер (құрамындағы кейіпкер) қорғайды. Оқиға Вебстер мен оның отбасының өмірінен алынған нақты оқиғаларға сілтеме жасайды. Әңгіме алғаш рет 1936 жылғы 24 қазанда "The Saturday Evening Post" журналында жарияланып, келесі жылы "Farrar & Rinehart" баспасында кітап ретінде шықты. Бұл әңгіме "О. Генри" сыйлығына ие болды. Автор 1938 жылы Йель университетінің түлегі Дуглас Стюарт Мурдың музыкасына халық операсы ретінде де бейімдеді.
the short story
"The Devil and Daniel Webster" (1936) is a short story by American writer Stephen Vincent Benét. He tells of a New Hampshire farmer who sells his soul to the devil and is later defended by a fictionalized Daniel Webster, a noted 19th century American statesman, lawyer and orator. The narrative references real events in the lives of Webster and his family. The story appeared in The Saturday Evening Post (October 24, 1936) and was published in book form by Farrar & Rinehart the following year. The story won the O. Henry Award. The author also adapted it in 1938 as a folk opera, with music by Douglas Stuart Moore, a fellow Yale University alumnus.
Отаншылдық
Патриотизм – әңгіменің басты тақырыбы: Вебстер шайтанның жанды ала алмайтынын, себебі ол американдық азаматтыққа талап етуге құқылы емес деп мәлімдейді. «Кімге одан артық құқық бар?» – деп сұрайды шайтан, содан кейін АҚШ-та жасалған бірнеше зұлымдықтарды тізімдей келе, АҚШ-та өзінің бар екенін көрсетеді. «Мен сен сияқты адал америкалықпын, тіпті ең тамырлысынанмын, себебі, шындығын айтсам, мырза Вебстер, мақтануымды қаламаймын, менің атым осы елде сіздікінен бұрынғысырақ», – дейді ол. Вебстер американдық құқық бойынша қазылар алқасымен сот отырысын талап етеді, қазылар алқасы мен судья американдықтардан құралсын дейді. Сосын шайтан Вебстер үшін ең жаман (әрине, олар тозақта) мысалдарды судья мен қазылар алқасы үшін американдықтардан келтіреді. Даниэльдің сөзінде «Ол елді ел қылатын, ал адамды адам қылатын нәрселер туралы айтты», істің заңдық мәселелері емес. Вебстер үшін еркіндік пен тәуелсіздік – ер адамды анықтайтын қасиет: «Иә, тіпті тозақта да, егер адам адам болса, оны білуге болады». Америкалық патриотизм, бостандық және тәуелсіздік тақырыбы Вебстердің жеңісіне түсіндірме береді: қазылар алқасы тозаққа жіберілген, бірақ олар американдықтар, сондықтан олар шайтанға қарсы тұра алатын тәуелсіздікке ие. Дегенмен, шындығында қазылар алқасының көпшілігі өздерін американдықтар деп санамаған болар еді, өйткені губернатор Дейл, Мортон, Хаторн және Блэкбирд – ағылшындар, ал король Филипп – вампаноаг тайпасынан. Батлер мен Гирти өздерін американдықтар деп атаған болар еді және шын мәнінде американдықтар еді, бірақ олар лоялисттер еді, ал Вебстер АҚШ азаматтарынан басқа ешкімді ойламаған болуы мүмкін. Қазылар алқасын «американдықтар» деп жіктеу – оның тарихына үлес қосқандардың барлығын қамтиды, тіпті 1775 жылға дейін ағылшын поддандылары ретінде өмір сүргендер мен қайтыс болғандар, АҚШ құрылуына белсенді түрде қарсылық көрсеткен лоялисттер және жаңа өркениетпен байланыс жасаған үндістер (Пилип патша сияқты). Скретч қазылар алқасының осы тұжырымдамасын «Барлығы американдықтар» деп атап, осы анықтаманы нығайтады.
Құлдық
Вебстер өз сөзінде құлдықты айыптайды. Одан бұрын ол: "Адам мүлік емес", - деп тікелей айтқан еді. Кейіннен: "Ол құлдар мен құлдықтың қайғысы туралы айтқанда, оның дауысы үлкен қоңырау сияқты күмбірледі". Бенет шайтанның аузынан былай дейтін сөздер арқылы зұлымдықты мойындайды: "Бірінші үндіске жасалған алғашқы зұлымдық болғанда мен сол жерде болдым. Конгоға құл іздеп шыққан алғашқы кемеде мен палубада тұрдым". Вебстер туралы: "Ол барлық бұрынғы қателіктерді мойындады. Бірақ ол қателік пен дұрыстық, азап пен ашаршылықтан жаңа нәрсе туғанын көрсетті. Оған барлық адамдар қатысты, тіпті сатқындар да". Нағыз Дэниел Вебстер Одақты сақтау үшін құлдық мәселесінде келісімге келуге дайын болды, бұл кейбір радикалды аболиционистерді көңілін қалдырды, бірақ ол Одақты сақтау ғана құлдық аймақтарында құлдыққа қарсы күштерді белсенді ұстай алады деп ойлады. Осы институтты жоюға деген құштарлығы Одаққа деген қолдауының негізгі себебі болды.
Американың түпкүлдік тұрғындарына қатысты жағдай
Бұл оқиға американдық аборигендердің тағдырына деген ықыласпен қарауға мүмкіндік береді. Вебстер: «Егер екі Нью-Гэмпширлік адам шайтанмен күресе алмайтын болса, онда елді үндістерге қайтарып беруіміз керек» дейді. Шайтан/Бейтаныс: «Бірінші үндіге жасалған бірінші зұлымдық болғанда, мен сол жерде болдым» деп мәлімдейді, бұл автордың аборигендердің кейде қиындыққа ұшырағанын мойындағанын көрсетеді. «Пилип патша, тірі кезіндегідей жабайы және мақтаншақ, оның өліміне себеп болған басындағы үлкен жарақатпен» Америка тарихындағы жамандыққа толы тұлға ретінде еске алынады (тарихи Пилип патша (Метакомет) басына емес, жүрегіне оқ тиюден қайтыс болды). Бірақ кейін, Дэниел Вебстердің қазылар алдында «америкалық болу дегеніміз не» деген сұраққа берген жауабында Пилип патша да «америкалықтардың» қатарында аталады. Бұл тарихи дұрыс емес, себебі тарихи Дэниел Вебстер мұндай пікірді білдірмейтін еді. Сондай-ақ, баяндаушы Пилип патшаға деген ықыласын білдіреді, бір қазының Вебстердің әсем сөздерінде «жоғалған ұлтының азасын естігенін» айтады.
Ібіліс
Шайтан әдепті әрі мәдениетті тұлға ретінде бейнеленген. Ібіліс келгенде, ол "жақсы арбамен келген, жұмсақ сөйлейтін, қара киім киген бейтаныс" деп сипатталады. Бенет шайтанға берген есімдері – Мистер Скретч немесе бейтаныс – екеуі де Жаңа Англияда және Азамат соғысына дейінгі Америка Құрама Штаттарының басқа аймақтарында қолданылған: "Бәлкім, кешкілік Скретч жарайды. Бұл жерлерде осылай атап кеткен". Бұл атаулар негізінен Вашингтон Ирвингтің "Ібіліс және Том Уокер" (1824) шығармасынан алынған, онда ол ібілісті көбінесе Ескі Скретч деп атайды.
Сахна
Бенетт өз әңгімесін пьеса ретінде бейімдеді, «Ібіліс және Дэниел Вебстер: Бір актідегі пьеса» (Нью-Йорк: Dramatists Play Service, 1938), сондай-ақ халық операсы ретінде, «Ібіліс және Дэниел Вебстер: Бір актідегі опера» (Нью-Йорк: Farrar & Rinehart, 1939), музыкасын Дуглас Мур жазды (Мур мен Бенетт бұрын Вашингтон Ирвингтің «Ұйықтайтын Ойпаң» атты әңгімесі негізінде «Бассыз Атты» (1937) операсында бірлесіп жұмыс істеген еді). 1930 жылдары Бенеттің досы және әріптесі Арчибальд Маклиш, 1943 жылы қайтыс болғанға дейін, осы әңгімені «Scratch» (Бостон: Houghton Mifflin, 1971) пьесасы ретінде бейімдеді. Бродвейде қысқа ғана уақытқа қойылған «Scratch» пьесасында Уилл Гир бас рөлде, ал Патрик Маги Вебстер рөлінде ойнады. Бастапқыда Боб Диланмен бірлесіп музыкалық қойылым жасау жоспарланған, бірақ Дилан мен Маклиш арасындағы шығармашылық дауларға байланысты бұл жобадан бас тартылды. Қойылым 1971 жылдың 6 мамырында Бродвейдің Сент-Джеймс театрында ашылып, екі күннен кейін жабылды.
Танымал мәдениетте
Симпсондардың Treehouse of Horror IV-дегі "Шайтан және Гомер Симпсон" эпизодында Гомер Симпсон жанын пончик үшін сатуға дайын екенін жариялайды, ал Нед Фландерске ұқсайтын шайтан Гомермен келісім жасауға келеді. Гомер шайтанды пончикты бітірмей алдауға тырысады, бірақ ақырында жеп, тозаққа жіберіледі; онда ол мыңдаған пончиктерді жеуге мәжбүр болып "азапталады", бұл ирониялық жаза, ол оларды ешқандай ауыртпалықсыз жегенде кері әсер етеді. Гомер мен шайтан арасында Гомердің жанының нақты иесін анықтау үшін сот отырысы өтеді. Мардж Симпсон Гомердің жанына иелік құқығын өзіне бергенін айтады, яғни келісім жасалған кезде ол оның иелігінде болмаған. 1960 жылдардағы "The Monkees" телесериалының бір эпизодында бұл оқиға "Шайтан және Питер Торк" атты эпизодта да көрсетілген, онда Питер ақабалық дүкенде әдемі арфа табады және оны алу үшін кез келген нәрсеге дайын екенін айтады. Дүкен иесі Мистер Зеро Питерге жанын Мистер Зероға беруге уәде еткен келісімшартқа қол қоюға мәжбүр етеді. Арфаны ойнағаннан кейін жігіттер бірден сәттілікке жетеді. Олар Мистер Зероның не істегенін білгенде, Майк оны сотқа апарып келісімшартқа қарсы күресуге келіседі. Алқаби 12 айыпты адамнан тұрады, олар Devil's Island-тан келген, ал сот төрағасы Рой Бин сот отырысын жүргізеді. Атилла хан, Билли Кид және Қарақұмдық барлығы Мистер Зероның олардың мансабы үшін не істегенін куәландырады. Майк Мистер Зероны куәгер ретінде шақырып, ол Питерге арфада ойнау қабілетін бермегенін, ал арфаға деген сүйіспеншілігінің арқасында ол Питерде болғанын айтады. Содан кейін ол Питерді Мистер Зероға және сот залындағы барлығына арфаны ойнап көрсетуге көндіреді, Мистер Зеро оның қабілетін алып қойғаннан кейін. Питер Monkees-тің "I Wanna Be Free" әнін жартылай әдемі орындайды, ол кінәсіз деп танылады және іс тоқтатылады. Питер босатылып, Мистер Зеро саусағын щық еткізіп, тозаққа оралады. Канадтық Nelvana студиясы осы оқиғаға негізделген "Шайтан және Дэниел Тышқан" атты анимациялық телефильмін жасады. Бағдарламада Дэниел Тышқан музыкант, ал оның серіктесі Ян атын атақ үшін өз жанын шайтанға сатады. "Контракт!" және "Бұл келісім" атты екі Chick Publications тракты оқиғадан көп нәрсе алады. "Контракт!" түпнұсқа сюжетке жақынрақ (банкротқа ұшыраған фермердің үйінен шығарылуы туралы әңгіме), ал "Бұл келісім" жас баскетболшыны көрсетеді. Екі оқиғада да жан сатушы заңды сот арқылы емес, Мәсіхті құтқарушы ретінде қабылдауы арқылы құтқарылады, өйткені Мәсіх кез келген келісімге қарамастан кез келген жанды құтқаруға құдіретті. Джеральд Мейоның Шайтанға және оның қызметкерлеріне қарсы сотқа берген ісі бойынша сот шешімінде (United States ex rel. Gerald Mayo v. Satan and His Staff, 54 F. R. D. 282 (1971)), судья Джеральд Дж. Вебер бұл оқиғаны АҚШ соттарының Шайтанға қатысты юрисдикциясына қатысты жалғыз, бірақ "бейресми" прецедент ретінде келтірді. 1995 жылғы Tiny Toon Adventures телеарнасының Night Ghoulery атты арнайы бағдарламасында бұл оқиға "Шайтан және Дэниел Вебфут" сегментінде пародияланды. "Supernatural" эпизодында "Captives", Кроули, тозақтың де-факто патшасы, "D. Webster" деген атпен бірнеше сақтау бөлімшелерін жалға алғаны белгілі болды, бұл оқиғаға жасалған әзіл. "Tripping the Rift" телесериалының бесінші эпизодында бұл оқиға "Шайтан және Вебстер есімді жігіт" деген атпен пародияланды. Басты кейіпкер өз жанын шайтанға сатуға мәжбүр болғаннан кейін, команда Уэбстерді табу үшін уақытқа кері сапар шегеді, бірақ қате уақыт белдеуін таңдайды және Уэбстер есімді кейіпкерді ойнаған бала актерді табады. "Chilling Adventures of Sabrina" телесериалының үшінші эпизодында Дэниел Вебстер есімді адвокат Сабринаны түпнұсқа оқиғаға ұқсас сот процесінде қорғайды. Лейф Энгердің сыншылар тарапынан жоғары баға алған "Peace Like a River" романында Рубен ағасы Дэвидің сотын Ябез Стоунның сотымен және Мистер ДеКуелларды Даниэль Вебстермен салыстырады.