Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Христиан шіркеуіндегі қызмет: діни аколиттер
Ministry in the Christian Church
religious acolytes
Аколит – діни қызмет немесе процессия кезінде тойлаушыға көмектесетін көмекші немесе ізбасар. Көптеген христиан діндерінде аколит – құрбандық алтарындағы шамдарды жағу сияқты рәсімдік міндеттерді орындайтын кез келген адам. Ал кейбір діндерде бұл термин, міндеттерді атқармаса да, белгілі бір литургиялық қызметке енген адамды білдіреді.
An acolyte is an assistant or follower assisting the celebrant in a religious service or procession. In many Christian denominations, an acolyte is anyone performing ceremonial duties such as lighting altar candles. In others, the term is used for one who has been inducted into a particular liturgical ministry, even when not performing those duties.
Этимология
Аколит сөзі грек тіліндегі ἀκόλουθος (akolouthos) сөзінен, яғни ілесуші, көмекші деген мағынада, кейінірек латын тілінде acolythus сөзі арқылы келген.
The word acolyte is derived from the Greek word ἀκόλουθος (akolouthos), meaning an attendant, via Late Latin acolythus.
Шығыс христиандығы
Шығыс православие және Византия ритуалдық Шығыс католик шіркеулерінде аколитке ең жақын балама – құрбандық үстеліне қызмет ететін адам. Бұрын шамдарды шерулер мен литургиялық кіреберістерде алып жүретін, кіші діни қызметкерлер тобы – шамшы (κηροφόρος) болған. Бірақ, бұл шен көп бұрын оқушы шеніне біріктірілді, ал оқушыны tonsure қызметі шамшыны бөліп шығарумен басталады. Сондықтан, аколиттің немесе шамшының функцияларын оқырмандар, субдиакондар немесе кейде «аколиттер» деп аталатын, tonsure етілмеген ерлер мен ұлдар атқарады. Сондай-ақ, «құрбандық үстелінің қызметшілері» термині көбінесе жас құрбандық үстелінің қызметшілерін атау үшін қолданылады. Субдиакондар стихарион мен айқышталған орарион киеді; ал оқырмандар мен қызметшілер дәстүрлі түрде тек стихарион киеді. Дегенмен, соңғы кезде Солтүстік Америкадағы грек православие шіркеулерінде біркелкілік үшін оқырмандарға орарион киюге рұқсат берілді (епископ құрбандық үстелінде қызмет ететін оқырмандарға орарионды табыс етеді). Оқушылар орарионды кигенде оны айқыштамайды, айқышталмаған орарион оқырманды субдиаконнан аздап ерекшелеу үшін арналған. Орыс дәстүрінде оқырмандар тек стихарион киеді және епископтың арнайы батасы болмаса, орарион кимейді. (Бұл оқырман кейде субдиакон рөлінде қызмет етуі керек болғанда немесе епископқа орынды көрінген басқа жағдайларда болуы мүмкін.) Егер қызметші tonsure етілмеген болса, қасиетті сыйлықты қабылдамас бұрын стихарионды шешіп алуы керек.
In the Eastern Orthodox and Byzantine Rite Eastern Catholic Churches, the nearest equivalent of acolyte is the altar server. At one time there was a rank of minor clergy called the taper bearer (κηροφόρος) responsible for bearing lights during processions and liturgical entrances. However, this rank has long ago been subsumed by that of the reader and the service for the tonsure of a reader begins with the setting aside of a taper bearer. The functions of an acolyte or taper bearer are therefore carried out by readers, subdeacons, or by non tonsured men or boys who are sometimes called "acolytes" informally. Also, the term "altar boys" is often used to refer to young altar servers. Subdeacons wear their normal vestments consisting of the sticharion and crossed orarion; readers and servers traditionally wear the sticharion alone. In recent times, however, in many of the North American Greek Orthodox Churches, for the sake of uniformity, readers have been permitted to wear the orarion (the bishop presents the reader, who is to serve on the altar, with the orarion). Readers do not cross the orarion while wearing it, the uncrossed orarion being intended to slightly distinguish a reader from a subdeacon. In the Russian tradition, readers wear only the sticharion, and do not wear the orarion unless they have been specially blessed to by their bishop. (This might be done if a reader must occasionally serve in the role of a subdeacon, or for some other reason the bishop believes is fitting.) If a server has not been tonsured, he must remove the sticharion before he can receive Holy Communion.
Латын шіркеуі
1972 жылға дейін Латын шіркеуіндегі төрт кіші дәрежелінің ең жоғарғысы аколит дәрежесі болды. 1972 жылдың 15 тамызында Папа Павел VI өзінің *motu proprio* «Ministeria quaedam» арқылы «кіші дәрежелер» терминін «қызметтер» деп, ал «ординация» терминін «тағайындау» деп өзгертті. Ол Латын шіркеуінің барлық жерінде екі жаңа тағайындалған қызметті сақтап қалды: оқушы және аколит. Екеуін алу арасында белгілі бір уақыт аралығы болуы керек, бұл уақытты Әулие Тақ және ұлттық епископтар конференциясы шешеді. Диакондыққа және дін қызметкерлігіне үміткерлер, діни дәреже алу алдында екі қызметті де біраз уақыт атқаруы керек. Бұл екі тағайындалған қызмет тек діни дәреже алуға ниеттенгендерге ғана арналған емес. Қызметтерді әдеттегі атқарушы тағайындайды: епископ немесе осыған ұқсас аумақтың басшысы, немесе діни институттарда – жоғары басшы. Діни дәреже алуға дайындалмайтын аколиттердің тағайындалуы да кейде жүзеге асырылады. *Motu proprio* аколитке бұрын субдиаконға берілген міндеттерді жүктеді және ұлттық епископтар конференцияларына «аколит» орнына «субдиакон» терминін қолдануға еркіндік берді. Бұл туралы Рим Миссалының Жалпы нұсқаулығының 98-бабында да айтылған, онда «Тағайындалған аколит және лектордың қызметі» деген тақырыпта: «Аколит алтарьда қызмет етуге және дін қызметкері мен диаконға көмектесуге тағайындалады. Оның міндеті алтарь мен қасиетті ыдыстарды дайындау және қажет болған жағдайда, ерекше қызметші ретінде, діндарларға Евхаристияны тарату. Алтарьдағы қызметінде аколиттің өзіндік міндеттері бар (№ 187-193), оларды жеке орындауы тиіс» делінген. Рим Миссалының Жалпы нұсқаулығында былай деп қостырылады: «Тағайындалған аколит болмаған жағдайда, алтарьда қызмет етуге және дін қызметкері мен диаконға көмектесуге діни емес қызметшілерді тағайындауға болады; олар крестті, шамдарды, құрбандықтандыру ыдысын, нанды, шарапты және суды алып жүруге, сондай-ақ ерекше қызметшілер ретінде қасиетті тағамды таратуға тағайындалуы мүмкін». Алайда, ерекше айту керек, Евхаристиялық ыдыстарды тазалау сияқты кейбір міндеттер, тағайындалған аколитке ғана беріледі және осылайша көмектесуге тағайындалғандарға тапсырылмайды. Басқа шіркеулердегідей, Латын шіркеуінде де «аколит» термині діни дәреже алған немесе тағайындалмаған алтарьда қызмет ететін қызметшілерге қолданылады. Рим Папасы Бенедикт XVI Әулие Тарцизий туралы: «ол, әлдебір аколит, яғни алтарьда қызмет ететін адам болған, деуге болады» деді. Папа Франциск 2021 жылдың қаңтар айында әйелдерге аколиттерді тағайындауға рұқсат беру үшін канондық заңды өзгертті. Оның *motu proprio* «Spiritus Domini» шығар алдында, аколиттерді тағайындауға тек ер адамдар ғана лайық болды. Католик шіркеуінің Римдік обрядының литургиялық кітаптарының ағылшын тіліндегі бекітілген аудармалары «тағайындалған» (мысалы, «тағайындалған аколиттер» және «тағайындалған лекторлар») терминін қолданса, кейбір аудармалар оларды «орнатылған» деп атайды. Мысалы, Ватикан веб-сайтындағы 2019 жылғы *motu proprio* «Aperuit illis – Құдай Сөзінің жексенбісін орнату» аудармасында: «Епископтар Лекторларды тағайындау рәсімін немесе оқырмандарды осындай міндетке тағайындау рәсімін өткізе алады» делінген.
Until 1972, the highest of the four minor orders in the Latin Church was that of acolyte. By his motu proprio Ministeria quaedam of 15 August 1972, Pope Paul VI replaced the term "minor orders" by that of "ministries" and the term "ordination" by "institution". He kept throughout the Latin Church two now titled instituted ministries, those of reader and acolyte. A prescribed interval, as decided by the Holy See and the national episcopal conference, is to be observed between receiving the two. Candidates for diaconate and for priesthood must receive both ministries and exercise them for some time before receiving holy orders. The two instituted ministries are not reserved solely for candidates for holy orders. Ministries are conferred by the ordinary: either a bishop or the head of a similar territory or, in the case of clerical religious institutes, a major superior. Institutions of acolytes not preparing for holy orders are in fact sometimes carried out. The motu proprio assigned to the instituted acolyte the functions previously reserved for the subdeacon, and declared national episcopal conferences free to use the term "subdeacon" in place of that of "acolyte". and have been indicated also in the General Instruction of the Roman Missal, no. 98, which under the heading, "The Ministry of the Instituted Acolyte and Lector", says: "The acolyte is instituted to serve at the altar and to assist the priest and deacon. In particular, it is his responsibility to prepare the altar and the sacred vessels and, if it is necessary, as an extraordinary minister, to distribute the Eucharist to the faithful. In the ministry of the altar, the acolyte has his own functions (cf. nos. 187 193), which he must perform personally." The General Instruction of the Roman Missal adds: "In the absence of an instituted acolyte, lay ministers may be deputed to serve at the altar and assist the priest and the deacon; they may carry the cross, the candles, the thurible, the bread, the wine, and the water, and they may also be deputed to distribute Holy Communion as extraordinary ministers." However, some functions, in particular that of cleansing the Eucharistic vessels, are reserved for an instituted acolyte and are not entrusted to those deputed to assist in that way. As in other churches, in the Latin Church the term "acolyte" is also used of altar servers on whom no ordination or institution has been conferred. Pope Benedict XVI spoke of Saint Tarcisius as "presumably an acolyte, that is, an altar server". Pope Francis changed canon law in January 2021 to allow female installed acolytes. Prior to his motu proprio Spiritus Domini only men could be installed acolytes. While the approved English translations of the liturgical books of the Catholic Church's Roman Rite use the term "instituted" (such as "instituted acolytes" and "instituted lectors") some translations refer to them as "installed". For example, the translation on the Vatican's website of the 2019 Motu Proprio Aperuit illis – Instituting the Sunday of the Word of God has "Bishops could celebrate the Rite of Installation of Lectors or a similar commissioning of readers ".
Англикандық
Аколит тәртібі бастапқыда Англия реформациясы кезінде англикандық дінде сақталмаған, сондықтан 1662 жылғы Ортақ дұғалар кітабында олардың рөлі туралы ешқандай анықтама жоқ. Аколиттерді пайдалану (көптеген англикандық дәстүрлер сияқты) жергілікті практикаға өте байланысты, кейбір приходтар алтарь қызметшілерін аколиттер деп атайды, ал басқалары оларды ерекше және ресми қызмет деп қарастырады. Ал төменгі немесе евангелисттік приходтарда аколиттердің немесе алтарь қызметшілерінің болуы мүлдем мүмкін емес. Аколиттер пайдаланылатын жерлерде, олардың жынысы мен жасына қатысты пікірлер әртүрлі. Аколит құдайға табыну кезінде процессиялық крестті алып жүру, шамдарды жағу, Жақсы Жаңалық кітабын ұстау, шамдарды немесе «машақтарды» ұстау, диаконға немесе священникке алтарьды дайындауға және тазалауға көмектесу, түкірме немесе кадилоны иіскеу, құрбандық ыдыстарын уширлерге беру және священник немесе аколит сақшысының қалауынша басқа да көптеген міндеттерді орындай алады.
The order of acolyte was not initially retained with Anglicanism during the English Reformation therefore there is no definition of their role in the Book of Common Prayer 1662. The use of acolytes (like many Anglican practices) is very much dependent on local practice, some parishes may refer to altar servers are often called acolytes, where as other parishes may have them as a distinctive and formal ministry. Then in Low or Evangelical Parishes the use of Acolytes or altar servers may not exist at all. Where acolytes are used, opinions on gender and age are diverse. An acolyte can assist in worship by carrying a processional cross, lighting candles, holding the Gospel book, holding candles or "torches", assisting a deacon or priest set up and clean up at the altar, swinging a censer or thurible or carrying the incense boat, handing the offering plates to ushers, and many other tasks as seen fit by the priest or acolyte warden.
Методизм мен лютерандық
Методист және лютеран дәстүрлерінде аколиттер ғибадат қызметіне қатысып, процессиялық крест немесе распятие (осы аколиттер крест ұстаушылар деп аталады), құрбандық үстеліндегі шамдарды жағып, сөндіріп, қауымды ғибадатқа шақыру үшін шіркеу қоңырауын соғады. Бұл дәстүрлерде ғибадат қызметінде құрбандық үстелінің шамдарын жағу – Исаның ғибадат етуші қауымға келуінің символы. Шамдарды жаққанға дейін аколит құрмет көрсету үшін құрбандық үстелі алдында иіліп тұруы мүмкін. Соңғы құрбандық шамдары сөндірілген соң, аколиттер өздерінің "шам жаққыштарын" қайта жағып, содан кейін нартекске процессиямен шығып кетеді. Бұл Иса Мәсіхтің барлық жердегі барлық адамдар үшін екенін көрсетеді. Сондай-ақ, бұл Иса Мәсіхтің нұры сенушілер қызмет етуге шақырылған әлемге таралуын бейнелейді. Англикан дәстүріндегілерге ұқсас, бұл дәстүрлердегі аколиттер альб деп аталатын, кейде белдікпен тоқтатылатын киім киеді. Методист аколиттерінің дәстүрлі сотука мен коттаны киюі де жиі кездеседі.
In the Methodist and Lutheran traditions, acolytes participate in the worship service by carrying a processional cross or crucifix (these acolytes are called crucifers), lighting and extinguishing the altar candles, and ringing the church bell to call the congregation to worship. In these traditions, the lighting of the altar candles in the worship service is a symbol of Jesus' coming into the presence of the worshiping community. Before lighting the candles the acolyte may bow at the altar out of respect. Before the extinguishing of the last altar candles, the acolytes relight their "candle lighter" and then process out into the narthex. This symbolizes that Jesus Christ is for all people everywhere. It also symbolizes the light of Jesus Christ going out into the world where believers are called to serve. Similar to those in the Anglican tradition, acolytes in these traditions wear robes called albs, sometimes with a cincture. It is also common for Methodist acolytes to wear the traditional cassock and cotta.