Кіріспе

Иранның мифологиялық патшасы Кеюмарс немесе Кеюмарс (کیومرث) - Шахнамеге сәйкес Иранның Пишдади әулетінің алғашқы патшасы (шаһ) болды. Авеста тілінде бұл атау Gaiio Mərətan түрінде немесе ортағасырлық зороастрий мәтіндерінде Gayōmard немесе Gayōmart ретінде кездеседі. Авестада ол мифологиялық тұрғыдан әлемдегі алғашқы адам. Орта парсы тілінде сәйкес келетін атауы - Kayōmart. Фердоусидің "Шахнаме" кітабында ол әлемдегі алғашқы шах ретінде көрінеді. Ол сондай-ақ pišdād (پيشداد) деп аталады, бірінші әділдікті жүзеге асырушы, заң шығарушы. Авеста тіліндегі форма "тірі өлі" дегенді білдіреді, гаядан "өмір" және мараттан "өлімді, адам"; қара. Парсы мардасы "адам" (مَرد). Кейұмарс - парсы тілді елдерде (Иран, Ауғанстан және Тәжікстан) танымал есім.

Шахнамеде

Фердоусидің 11-ғасырдағы эпостық поэмасы "Шахнаме" Кеюмарс оқиғасымен басталады. Ол сол кезде тау үңгірлерінде тұрып, барс терісін киіп жүрген адамдардың арасында тұңғыш патша болды. Кейумарс патшалық дәстүрлерді және тамақ дайындауды енгізген алғашқы адам болды, сондай-ақ ол заң мен әділеттіліктің алғашқы практиксы болды. Ол сондай құдіретті болғандықтан, барлық адамдар, үй жануарлары мен жабайы аңдар оған тағзым еткен. Құдай (Ахура Мазда) Кеюмарға патшаларға арналған фарр (Авестан [[Хварена]]) деп аталатын табиғаттан тыс сәулесін сыйлады. Оның ұлы Сиамк (سیامک) өзінің жындық ұлының қолбасшылығымен әскер жинаған шайтан Ахриманнан басқалардың бәріне сүйікті болды. Періште Соруш (Авестандық [[Сраоша]]) Кеюмарды ескерткенде, Сиамак өз әскерін басқарды. Сиамк жалғыз адаммен жекпе-жекке шақырылды, бірақ ол жынның қолынан қаза тапты. Кейумарс бір жыл бойы қайғырып, сосын Соруш оған тағы да Ахриманмен күресуге кеңес берді. Сиамактың ұлы Хушанг (Авестан Хаошиагха) осы уақытқа дейін өсіп, Ахриманның ұлын жеңген әскерді басқарды, ол байланып, бас кесілді. Кейюмарс отыз жылдық билік құрғаннан кейін қайтыс болып, тағын Хушанға қалдырады.