Кіріспе

1731 жылы жазылған Георг Фридерик Гендельдің операсы Poro, re dell'Indie ("Порус, үнділердің патшасы", HWV 28) - Георг Фридерик Гендельдің үш актідегі опера сериясы. Либретто итальян тілінде Метастасионың "Алесандро nell'Indie" әніне жазылған. Либреттоны Леонардо Винчи 1729 жылы музыкаға енгізген болатын және 18-ші ғасырда алпыстан астам операның мәтіні ретінде қолданылған. Операда оқиғаның басымдығы Алессандродан Поро мен Клеофидке және олардың қарым-қатынасына ауысты.

Өнер тарихы

Опера алғаш рет 1731 жылы 2 ақпанда Лондонның Король театрында және одан әрі 15 рет қойылды. 16 спектакльдің орындалуы сол кездегі жетістіктің белгісі болды, өйткені бұл жұмыс 1731 жылы 23 желтоқсанда қайта жаңғыртылды, ал 1736 жылы 8 желтоқсанда қайтадан қаралған түрде қайта жаңғыртылды. Ол Германияның Гамбург пен Брауншвейг қалаларында да өткізілді. Бірінші заманауи қойылым, сондай-ақ Брауншвейгте, 1928 жылы болды. Генделдің заманынан бері Ұлыбританияда алғаш рет 1966 жылы Абингдонда өтті. Барша Барокко опералар сериясында сияқты, Поро көп жылдар бойы орындалмай қалды, бірақ Барокко музыкасына қызығушылықтың қайта жанданысымен және 1960 жылдан бастап тарихи ақпаратқа негізделген музыкалық орындаумен, Поро, барлық Гендель опералары сияқты, бүгін фестивальдар мен опера үйлерінде қойылымдар алады. Басқа қойылымдар арасында "Поро" 2006 жылы Геттинген халықаралық Гендел фестивалінде, 2007 жылы Лондонның Гендел фестивалінде және 2019 жылы Берлиндегі Комише опера театрында Гарри Купфердің режиссерлігі мен Йорг Халубектің дирижерлігімен неміс тілінде қойылды.

Қысқаша мазмұны

Міне, осы оқиғаның орын алған жері: б. з.

1-ші акті

Алессандро Үндістанды және оның патшасы Пороны жеңіп алды, ол өз өмірін өзі құртуды қалайды, бірақ оны досы Гандарте ұстап тұрады, ол патшаға өзінің сүйікті әйелі Клеофида патшайымды және оның өліміне қаншалықты күйзелетінін еске салады. Патшаның басып кіруіне жол бермеу үшін, ол мен Гандарте киімдерін ауыстырып, Гандарте патша болып көрінеді, ал патша қарапайым жауынгер "Асбит" болып көрінеді. Алайда, осы киімдегі Поро тұтқындалып, Алессандроға әкелінеді. Пороның қарындасы Эрисена да Алессандроға әкелінеді және командирді де, оның генералы Тимагенді де әсир етеді. Поро сарайға кіргенде әйелі Клеофидамен кездеседі. Алайда ол жеңімпаз Алессандроға достық сәлем жолдаған кезде, оның әйелі жеңімпазмен бірге сатқындық жасайды деп қорқып, оған сапармен барады. Гандарте Пороға Алессандроның олардың маскировкасына түсіп, Гандарте патша деп санайтынын және Алессандроның әскерлері қанағаттанбағанын және бүлік шығаруға ниеттенгенін айтады. Гандарте Эрисенаға ғашық және оның Алессандроның көптеген қасиеттеріне мақтау айтқандығын көріп, бақытсыз. Клеофида Алессандродан күйеуіне мейірімділік танытуын сұрайды. Алессандро Клеофиданың тұлғасына таңғалады, оны "Асбит" кейпімен көрген Поро әйелі оны сатқысы келетінін дәлелдейді. Клеофида күйеуін оған әділетсіз күдікпен қарады деп айыптайды.

2-ші акті

Алессандро сарайдағы Клеофидаға барып, Пороның қызғанышын оятады, ол Алессандроға қарсы әскерімен шабуыл жасауға шешім қабылдайды, бірақ ол тағы да жеңіледі. Өкінішке орай, ол жалғыз жол - өзі үшін де, әйелі үшін де өлім деп шешті және алдымен оны және оларды өзі өлтіреді, бірақ оны Алессандро тапқан кезде ол Клеофиді пышақтайтын болды және Алессандро "Асбитті" тұтқындады. Алайда "Тимаген" "Асбитті" шығарады. Тимаген Алессандроның әскерлері бүлік шығаратынын біледі және енді олардың жағында. Ол "Асбиттің" оларға көмектесуі мүмкін деп ойлайды. Алессандро Клеофидаға оның патшайымы болуды ұсынады, бірақ ол бас тартады. Эрисена қорқынышты хабар әкелді. Поро қашып құтылуға тырысқанда, өзеннен өтуге тырысқанда суға батып өлді. Клеофидтің жаны күйіп қалды.

3-ші акт

Эрисена патша бақшасында маскаланған Поромен кездеседі, оны тірі деп таңғалады. Поро Алессандродан кек алуды шешіп, Тимагенамен оны өлтіруге сөз байласады. Клеофида Алессандроға онымен үйленетінін айтады, бірақ шын мәнінде ол үйленгеннен кейін өзін өртке қоюды жоспарлап отыр. Үйлену үшін дайындалған ғибадатханада, Клеофида өзін құрбандыққа шалуға ниеттенген құрбандық отқа, ол Алессандромен некеге тұруға дайындалып жатыр, бірақ Поро пайда болып, әйелі алдында тізе бүгіп, оның ойынан бас тартуын сұрайды. Алғаш рет Алессандро "Асбиттің" шын мәнінде Поро екенін түсінеді және осындай ерлі-зайыптылық адалдыққа қатты әсер етеді. Алессандро оған қарсы жасалған қастандықты кешіреді, Поро мен Клеофиданың бірге тыныш өмір сүруіне мүмкіндік береді және Пороның достықпен қолын сұрайды. Барлығы оқиғалардың сәтті аяқталғанын тойлайды.

Контекст және талдау

Неміс туылған Гендель өзінің алғашқы мансабының бір бөлігін Италияда опералар мен басқа да шығармалар құрастырғаннан кейін, Лондонға қоныстанды, онда 1711 жылы ол алғаш рет итальян операсын өзінің операсы Ринальдомен әкелді. Риналдо үлкен табысқа қол жеткізді, ол Лондонда итальяндық опера сериясына деген қызығушылықты тудырды, бұл форма жұлдызды виртуоз әншілердің соло арияларына басымдылықпен бағытталған. 1719 жылы Гендель Лондондағы итальяндық операларды шығару үшін корольдік жарғыға сәйкес құрылған Корольдік музыка академиясы (қазіргі Лондон консерваториясымен байланысы жоқ) деп аталатын ұйымның музыкалық директоры болып тағайындалды. Гендель компания үшін опералар құрастырумен қатар, жұлдызды әншілерді жалдап, оркестр мен музыканттарды қадағалауды және Италиядан Лондонға операларды бейімдеуді тапсырды. 1728-29 жылғы маусымның соңында Корольдік музыка академиясы құлдырады, бұл, ішінара, жұлдызды әншілерге төленген үлкен алымдарға байланысты. Генделдің соңғы операларында болған Франческа Куццони мен Фаустина Бордонидің екі примадоннасының жақтастары арасында қызу бәсекелестік пайда болды, ол 1727 жылы маусымда көрермендер арасында ұрыс-керіспен аяқталды, ал сахнадағы екі примадонна ән айтуды тоқтатты, қорлауды алмастырды және бір-бірінің шашын тартты, 1728 жылғы танымал "Кісігер операсында" сатирикалық түрде үлкен қоғамдық жанжалға ұшырады және Генделдің итальяндық операсын белгілі бір күлдіру мен беделсіздікке ұшыратты. 1729 жылғы маусымның соңында Генделдің көптеген операларында үлкен ризашылыққа ие болған екі әйел де, жұлдызды кастрато Сенесино да Лондоннан континенттік Еуропаға кетті. Гендель опералар ұсынылатын Хеймаркеттегі Король театрының жалға алу шартын алған театр импресариосы Джон Джеймс Хайдеггермен серіктестік құрды және жаңа опера компаниясын жаңа примадонна Анна Страдамен бірге бастады. Генделдің жаңа операсы "Лотарио" операсының алғашқы актерлік құрамындағы кастрато Антонио Бернаки Лондон көрермендері арасында танымал болмады, ал Поро Сенесино Лондон сахнасына тағы да үлкен ақыға оралды. Сэр Уолтер Ньюманның айтуынша, Шығыс романтикасының арқасында Поро бірден табысқа жетті. Сенесино Лондондағы әншілік өнері кезінде "Se possono tanto" дыбысымен ешқашан биікке көтерілген емес. Ол ешқашан лайықты емес еді, енді ол бір түнде бұрын-соңды болмаған әлдеқайда үлкен танымалдылыққа қол жеткізді. Бір апта ішінде барлық Лондон ауа ыңғырасты. Көптеген адамдар "Поро" Лондонға (Хандел) берген ең жақсы опера деп мәлімдеді. Музыка тарихшысы Грэм Каммингс Поро туралы былай деген: "Ариялар Генделдің ең үздік шығармаларының қатарына кіреді, олар стилі жағынан әртүрлі, көбінесе, бай музыкамен орындалады".