Кіріспе
Ақыл-ой философиясындағы тұжырымдамалық мәселе Ақыл-ой себептері мәселесі - ақыл-ой философиясындағы тұжырымдамалық мәселе. Қысқаша айтқанда, бұл мәселе - қасақана ойлар немесе қасақана ой күйлері қасақана әрекеттердің себептері деген жалпы түсінікті қалай түсіндіру керектігі. Проблема бірнеше бөлек суб-проблемаларға бөлінеді, соның ішінде себепті шығару проблемасы, аномализм проблемасы және экстеронализм проблемасы. Философиялық әдебиетте ең көп назар аударған мәселе - бұл, әрине, шеттету мәселесі.
The problem of mental causation is a conceptual issue in the philosophy of mind. That problem, in short, is how to account for the common sense idea that intentional thoughts or intentional mental states are causes of intentional actions. The problem divides into several distinct sub problems, including the problem of causal exclusion, the problem of anomalism, and the problem of externalism. However, the sub problem which has attracted most attention in the philosophical literature is arguably the exclusion problem.
Сипаттама
Психикалық себептілік негізгі проблемасы интуитивті: оның бетінде психикалық оқиғалар физикалық оқиғаларға (және керісінше) себеп болады, бірақ психикалық оқиғалар физикалық оқиғаларға қалай себепті әсер етуі мүмкін? Мысалы, Джон кешкі астан кейін десерт тапсырады делік. Мұндай физикалық, мінез-құлық оқиғасының кем дегенде бір себебі Джон десертті жегісі келгені және десертті тапсырыс беру арқылы ол тез арада десертті жей алады деп сенгені. Бірақ, қалайша сенімі мен қалауы сияқты ақыл-ой оқиғалары Джонның аузын қозғалтып, десертке тапсырыс бере алады?
Істен шығару мәселесі
Келесіде себепті шығару мәселесінің ең қарапайым түріндегі түйіні келтірілген, және бұл бірнеше мүмкін формулалардың бірі ғана. Адамның физиологиялық жағдайынан тыс жерде кез келген дене қозғалысының себеп-салдарын анықтау үшін, қасақана әрекет тек осы физиологиялық себеп-салдарымен ғана толық себеп-салдарымен түсіндірілуі мүмкін. Түсіндірілімде психикалық күйлер туралы сөз қозғаудың қажеті жоқ. Бұл философтарды мазалайды, өйткені интуитивті түрде адамның әрекет етуіне себеп болатын психикалық күйлер маңызды болып көрінеді (мысалы, олардың сенімі мен қалауы). Бірақ физиологиялық фактілер әрекетті түсіндіруге жеткілікті болғандықтан, психикалық күйлер артық болып көрінеді; олар себепті және түсіндірме тұрғысынан адам әрекетіне қатысты маңызды емес болуы мүмкін Көптеген философтар бұл көрнекті маңызды еместікті өте қарсы интуитивті және жағымсыз позиция деп санайды. Бұл ақыр соңында эпифеноменализмге әкеледі - психикалық оқиғалар немесе күйлер себептік тұрғыдан маңызды емес, олар тек себептік тізбектерде ешқандай рөл атқармайтын әсерлер ғана. Томас Хаксли эпифеноменализм психикалық күйлерді пойыздан шыққан бу сияқты қарастырады деп атап өтті: ол пойыздың алға жылжуында себептік рөл атқармайды, бұл қозғалтқышта пайда болатын нақты себептің "азаттық қасиеті" ғана.
Many philosophers consider this apparent irrelevance to be a highly counter intuitive and undesirable position to take. It ultimately leads to epiphenomenalism—the view that mental events or states are causally irrelevant, they are merely after effects that play no role in any causal chains whatsoever. Thomas Huxley famously noted that epiphenomenalism treats mental states like the steam coming off a train: it plays no causal role in the train's moving forward, it is merely an "emergent property" of the actual causation occurring in the engine .
Аномализм мәселесі
Психикалық себеппен байланысты тағы бір мәселе - психикалық оқиғалар ерекше болып көрінеді, өйткені психикалық күйлерді ерекшеліктерсіз анықтауға болатын ғылыми заңдар жоқ. "Қатты" заңдар жоқ, және ақыл-ой оқиғалары қазіргі ғылыммен сипатталған себептік тәртіпке сәйкес келуі үшін қатаң заңдарға сәйкес келуі керек [қараңыз]. Қысқаша айтқанда, бір жауап психикалық күйлерді қамтитын психологиялық заңдар қатаң, ерекшеліксіз заңдарды қажет етпейді деп мойындау болды. Джерри Фодор негізге алынбаған (немесе "арнайы") ғылымдар шын мәнінде қатаң заңдарды қажет етпейді деп айтады. Қазіргі тәжірибеде арнайы ғылымдарда (мысалы, биология мен химияда) ceteris paribus заңдары бар (немесе "басқалардың бәрі тең" деген ережелері бар заңдар), оларға сәйкес ерекшеліктер бар. Алайда, тек негізгі ғылымдарда (физикада) қатаң, ерекшеліксіз заңдар бар. Сонымен, психикалық күйлер аномальды болса да, олар психологияның ғылыми тұрғыдан құрметті заңдарына кіре алады.
Сыртқылік проблемасы
ХХ ғасырдың екінші жартысында мағыналар туралы экстеронализмді көптеген философтар қолдады. Экстеренализм - бұл адамның айналасындағы белгілі бір бөліктердің кем дегенде кейбір сөздердің мағынасында шешуші рөл атқаратыны туралы көзқарас [барақ және ]. Мағына туралы тезис ақылға әсер етеді, өйткені біздің ойларымыз әлемдегі нәрселер туралы. Ақыл философиясындағы жалпы көзқарас бойынша, кем дегенде белгілі бір ақыл-ой күйлері осы мағынада қасақана мазмұнға ие. Мысалы, су ылғалды деген сенім су ылғалды деген мағыналық мазмұнға ие. Бұл ой су туралы және оның ылғалды екендігі туралы. Бірақ егер экстериализм дұрыс болса, егер адамның кейбір ойлары ақыл-ойына сыртқы факторлармен кем дегенде ішінара құралса, онда психикалық күйлердің физикалық күйлерді қалай тудыратындығын түсіндіруде тағы бір қиындық бар.
Дуалистік шешімдер
Кейбіреулер ақыл-ой мен физикалық мүлдем басқа нәрселер болса да, олар бір-бірімен себепті өзара әрекеттесе алады деп мәлімдейді, бұл Декартқа [, әсіресе II және VI медитацияларға] қайтып барады. Бұл көзқарас интеракционисттік дуализм деп аталады. Интеракционисттік дуализмнің басты проблемасы - бұл орынды емес оқиғалар, мысалы, психикалық оқиғалар физикалық оқиғалармен себепті өзара әрекеттесе алады деген себепті қанағаттандырарлық ұғымды түсіндіру. Қазіргі негізгі ғылыми дүниетанымына сәйкес, физикалық әлем себепті жабық, себебі себепті қатынастар тек физикалық әлемдегі физикалық оқиғалар арасында ғана болады. Осы түрдегі қарастыруларды ескере отырып, кейбіреулер интеракционисттік дуализмдегі негізгі болжамдар оны шешудің орнына психикалық себептік проблеманы тудырады деп айту орынды деп санайды (қараңыз .
Физикалистік шешімдер
Басқа негізгі нұсқа - психикалық оқиғалар физикалық оқиғалармен (кем дегенде контингентті түрде) бірдей немесе физикалық оқиғаларға бақылау жасайды деп айту. Осы жалпы атауға жататын көзқарастар физикализм немесе материализм деп аталады. Бірақ мұндай көзқарастар психикалық оқиғалардың табиғаты жағынан физикалық екенін түсіндіру үшін белгілі бір теорияны қажет етеді. Мұндай теориялардың бірі - мінез-құлық теориясы. Әдептанушылар, жалпы алғанда, ақыл-ой оқиғалары белгілі бір жолдармен әрекет етудің жай ғана бейімділіктері деп санайды. Тағы бір теория - бұл сәйкестік теориясы, оған сәйкес психикалық оқиғалар (түрі немесе белгісі) физикалық оқиғалармен бірдей. Функционализм деп аталатын жақындағы көзқарас ақыл-ой оқиғалары олар атқаратын себептік рөл арқылы жекелендіріледі (немесе құрылады) деп мәлімдейді. Осылайша, ақыл-ой оқиғалары себептік салаға тікелей сәйкес келеді, өйткені олар жай ғана белгілі себептік (немесе функционалдық) рөлдер.
Поппердің үш әлем формуласы
Жоғарыда аталған дуализмге байланысты, Карл Поппердің үш әлемі ақыл-ой себептеріне неғұрлым жалпы және біршама басқаша көзқараспен қарайды. Поппер әлемді үш топқа бөліп көрсетті:
Тіркемедегі сілтемелер
Дэвидсон (1980) 207-227-беттерінде қайта басылған. Каллеструп, Дж. Филос Студ (2006) 131: 459. https://doi. org/10. 1007/ s11098 005 1439 x Hoyt A. "Қайнау қалай жұмыс істейді" 2 шілде 2008. "Қайда жұмыс істейді?" com. <https://science.org/> деген сайтта жарияланды. Бұл қалай жұмыс істейді. com/life/inside the mind/emotions/crying. /Өмір/ойдың ішінде/эмоциялар/айқайлау. htm>
Hoyt A. "How Crying Works" 2 July 2008. HowStuffWorks. com. <https://science. howstuffworks. com/life/inside the mind/emotions/crying. htm>