Кіріспе
Араб грамматигі Абу Хайиан Атир ад Дин әл Гарнати (Абу Хаиян Атир Дин әл Гарнати, 1256 ж. қарашасы 1344 ж. шілдесі / 654 745 жылы), толық аты Мұхаммед ибн Юсуф ибн Али ибн Юсуф ибн Хайян (مُحَمَّد ابن يُوسُف ابن عَلِيّ ابن يُوسُف ابن حَيَّان), кейде Ибн Хайян деп аталатын, Құранның әйгілі түсіндірмешісі және өз дәуірінің ең басты араб грамматигі. Оның "Тафсир әл-Бахр әл-Мухит" (Ақ мұхиттың түсіндірмесі) атты аса маңызды еңбегі Құранның сөз тіркестері мен грамматикасы, сөздік қоры, этимологиясы және Құранның көшірмешілері туралы ең маңызды анықтама болып табылады. Араб тілінің ғалымы үшін оның араб тілінен басқа тілдерге деген қызығушылығы ерекше болды. Ол араб тілінде сөйлейтіндерге арналған салыстырмалы лингвистиканың бірнеше еңбектерін жазды және салыстырмалы грамматикалық талдау мен түсіндірмелерді кеңінен берді.
Abū Ḥayyān Athīr ad Dīn al Gharnāṭī (أَبُو حَيَّان أَثِير ٱلدِّين ٱلْغَرْنَاطِيّ, November 1256 – July 1344 CE / 654 745 AH), whose full name is Muḥammad ibn Yūsuf bin ‘Alī ibn Yūsuf ibn Hayyān (مُحَمَّد ٱبْن يُوسُف ٱبْن عَلِيّ ٱبْن يُوسُف ٱبْن حَيَّان), sometimes called Ibn Hayyan, was a celebrated commentator on the Quran and foremost Arabic grammarian of his era. His magnum opus Tafsir al Bahr al Muhit (Explanation of the Ocean) is the most important reference on Qur'anic expressions and the issues of grammar, vocabulary, etymology and the transcriber copyists of the Qur'an. Quite exceptionally for a linguist of Arabic of his day was his strong interest in non Arabic languages. He wrote several works of comparative linguistics for Arabic speakers, and gives extensive comparative grammatical analysis and explanation.
Туу
Ол 1256 жылы қарашада Испанияда бербер тайпасы Нифзадан шыққан берберлік отбасында дүниеге келген. Тарихшылар Гарнатидің туған жерін Жаен және Гранада деп атаған; оның "Гарнати" деген атағы осы соңғыдан алынған. Ол кезде Жаен Гранаданың тәуелділігі болды, ал атаулар қақтығысы тек көрінеді.
Мансап
Мамлюк Египетіне жеткенде, Әбу Хайян Александриядағы Египет сұлтаны Әл Мансур Калавунның есімімен аталған колледжде Құранның экзегезисі ғылымдарының оқытушысы болып тағайындалды. Кейін ол Каирдегі Ибн Тулун мешітінде тәфсир оқытты. Әбу Хайянның қызы Нудар қайтыс болғаннан кейін, ол мәйітін зиратта емес, отбасылық жерінде жерлеуге рұқсат алды.