Кіріспе
Италия теңіз республикасы (шамамен 1000-1406) Пиза Республикасы - 11-15 ғасырларда болған және Тосканадағы Пиза қаласына ортақ болған тәуелсіз мемлекет. Ол экономикалық қуатқа айналды, сауда орталығы болды, оның саудагерлері Жерорта теңізі мен Италия саудасына бір ғасыр бойы үстемдік етті, одан кейін Генуя Республикасынан асып түсіп, оның орнын басты. Республиканың крест жорықтарына қатысуы Пизан саудагерлеріне бағалы сауда орындарын қамтамасыз етті, содан кейін қала байлық пен билік жағынан өсті. Пиза теңізде Генуяға, құрлықта Флоренция мен Луккаға тарихи бәсекелес болды. Пизанның күшті теңізшіл мемлекет ретінде күшейе бастады және 11 ғасырда Италияның негізгі тарихи теңіз республикаларының бірі ретінде дәстүрлі атақ-даңққа ие болғанда, ең биік деңгейге жетті.
The Republic of Pisa was an independent state existing from the 11th to the 15th century and centered on the Tuscan city of Pisa. It rose to become an economic powerhouse, a commercial center whose merchants dominated Mediterranean and Italian trade for a century, before being surpassed and superseded by the Republic of Genoa. The republic's participation in the Crusades secured valuable commercial positions for Pisan traders, thereafter the city grew in wealth and power. Pisa was a historical rival to Genoa at sea and to Florence and Lucca on land. The power of Pisa as a mighty maritime nation began to grow and reached its apex in the 11th century when it acquired traditional fame as one of the main historical Maritime Republics of Italy.
Билікке көтерілу
Орта ғасырдың жоғары кезеңінде қала өте маңызды сауда және теңіз орталығы болып өсті және Жерорта теңізі сауда флоты мен теңіз флотын бақылады. 1005 жылы Италияның оңтүстігіндегі Реджио ди Калабрияны басып алу арқылы өзінің ықпалын кеңейтті. Пиза Жер Ортолық теңізінің бақылауы үшін сарацендермен үздіксіз қақтығысты. Генуямен одақтасып, Сардиния 1016 жылы сарацен басшысы Муджахид аль-Амиридің (Могехид) жеңілуімен басып алынды. Бұл жеңіс Тиррен теңізінде Пизаға үстемдік берді. Кейін пізалықтар генуэздіктерді Сардиниядан қуып шыққанда, екі теңіз республикасы арасында жаңа қақтығыс пен бәсекелестік туды. 1030 - 1035 жылдар аралығында Пиза Сицилия әмірлігіндегі бірнеше бәсекелес қалаларды жеңіске жетіп, Солтүстік Африкадағы Карфагенді жаулап алды. 1051-1052 жылдары адмирал Жакопо Чиурини Корсиканы жаулап алды, бұл генуэздіктердің наразылығын оятады. 1063 жылы писандықтар Сицилияның норман Роджер І-ге жақындады, ол Палермоға қарсы бірлескен шабуыл жасау перспективасымен Сицилияны басып алу үшін үш онжылдыққа созылған науқан жүргізді. Роджер басқа міндеттері үшін бас тартты. Құрлықтан қолдау болмағандықтан, Палермоға қарсы пизандық шабуыл сәтсіз аяқталды. 1060 жылы Пиза Генуяға қарсы алғашқы шайқасқа қатысып, Пиза жеңісі Жерорта теңізіндегі өз позициясын нығайтуға көмектесті. Папа Григорий VII 1077 жылы писандықтар енгізген жаңа "теңіз заңдары мен әдет-ғұрыптарын" мойындады, ал Киелі Рим императоры Генрих IV оларға Ақсақалдар кеңесі кеңес берген өз консулдарын тағайындау құқығын берді. Бұл қазіргі жағдайдың расталуы болды, өйткені сол кезде Тоскана маркизі (Пизаның номиналды феодалдық билеушісі) биліктен шығарылған болатын. 1088 жылы Пиза зиридтердің Махдия қаласын тонаған. Төрт жылдан кейін Пизан мен Генуя кемелері Кастилияның Альфонсо VI-іне Эль-Сиді Валенсиядан қуып шығаруға көмектесті. 1092 жылы Папа Урбан II Пизаға Корсика мен Сардинияның үстінен билік берді және сонымен бірге Пиза епархиясын метрополиттік архиепархия дәрежесіне көтерді.
Аумақтар мен әкімшілік
Пизан Республикасы аумағы ғасырлар бойы маңызды өзгерістерге ұшырады. Саяси және экономикалық кеңею кезеңінде республика көптеген теңіз жағалауындағы қалаларда: Гаета, Неаполь, Салерно, Мессина, Палермо, Трапани, Мазара-дель-Валло және Тунисте коммерциялық фермалар мен қоймалармен бірге өз консольдарына ие болды. 1099 жылы Иерусалимді ең бірінші басып алған Пизан әскерлері болды, оларды олардың архиепискобы Дагоберт, болашақ Иерусалимнің латын патриархы басқарды. Левантта, Византия империясында және Палестинаның крестоносцы мемлекеттерінде, әсіресе Константинополде (византиялық император Алексий I Комнен оларға арнайы сүйрелу және сауда құқықтарын берді), Антиохия, Латакия, Тир, Акра, Яффа, Триполи, Александрия және Каирде елеулі қатысумен. Осы қалалардың бәрінде пизалықтарға артықшылықтар мен салық төлеуден босату берілді, бірақ шабуыл болған жағдайда оларды қорғауға үлес қосу керек болды. 12 ғасырда Константинополдың шығыс бөлігіндегі Пизан кварталында 1000 адам тұратын. Тирде белгілі "Società dei Vermigli" құрылды және 1187 жылы Саладиннің шабуылына қарсы қаланың қорғанысында болды. 1284 жылы Мелория жеңілгеннен кейін Республика аумағы біртіндеп континенталды болды, жағалаумен және Мильяринодан Пиомбиноға дейінгі жақын маңдағы жермен шектеліп, Эльба, Горгона, Пьяноза, Джильо және Джаннутри аралдары мен Кастильон дела Пеская мен Порто Эрколь эксклавымен. Барлық мемлекет экономикасының кілті болған маңызды Пизан портын теңіздегі бірнеше мұнаралар қорғады және артындағы төбелерде бекіністі бекіністер жүйесімен қорғалды, Лари жоғарғы төбелердің капитандық ордасы болды, Креспина, Фаулья, Кастеллина, Росиньяно және ақырында Ливорно, Порто Пизано жоспарымен, батыс Жерорта теңізіне үстемдік ету үшін маңызды шығу жолы, ал Арно мен Вальдераны қиысқан аймақ Аппиано, Петриоло, Монтекуликко және ақырында, негізге салу тәртібімен Понте ди Сакко (1392) қорғандарымен қорғалды. Сонымен қатар, 1323 жылдан бастап Арагонның Сардинияны жаулап алуы басталды, бұл қала Кальяри мен Галлураның төрелік иелігінен айырылды. Алайда, Висконти республикасының бақылауы ұзаққа созылмады, шын мәнінде Пиза Тоскана жағалауының сол бөлігінде және одан да тыс жерде 1406 жылға дейін тәуелсіздігін және үстемдігін сақтады, сонда оны Флоренция Республикасына қосылуға бұйрық берген жалдамалы Анжело Тарталья мен Мюцио Аттендоло Сфорца басып алды. Флоренцияның үстемдігімен қаланың тоқтатылмас құлдырауы басталды, ол өткен ғасырларда роман стилімен салынған сәулет стилін тіпті Сардиния шіркеулерінде де таратты. Ғасырлар бойы оның тиімділігін сипаттайтын коммерциялық және саудагерлік қатынасты өшіріп, Альлиата, Делла Герардеска, Каетани және Упецзинги сияқты ең маңызды пизандық отбасылар Флоренцияның үстемдігінен құтылу үшін Италияның басқа қалаларына, атап айтқанда Сицилия корольдігіне көшіп кетті.