Кіріспе

Алдын ала жазылған шығармаларды ойнайтын пианино, сондай-ақ пианола деп те аталады, – перфорацияланған қағаз немесе металл рулондарды пайдаланып пианиноның механизмін іске қосатын пневматикалық немесе электромеханикалық механизммен жабдықталған өздігінен ойнайтын пианино. Қазіргі заманғы үлгілері MIDI технологиясын қолданады. Ойыншы пианино 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында үй пианиноларының кеңінен өндірілуімен танымал болды. Сату 1924 жылы шарына жетті, бірақ 1920-жылдардың ортасында электрлік фонограф жазбаларының сапасы жақсарғаннан кейін төмендеді. Радиоарналардың үй музыкасын электрлі түрде күшейту мүмкіндігі оның танымалдығын азайтып, 1929 жылғы қор нарығының құлдырауы өндірісті толығымен тоқтатты.

Тарих

Бірінші қолданысқа жарамды пневматикалық фортепиано ойнатқышы, «Пианола» деп аталған, 1896 жылы Эдвин С. Вотеймен ойлап табылды және 20 қасырға кеңінен тарады. Механизмі толығымен пневматикалық болды: аяқпен басқарылатын үрлегіштер пневматикалық моторды іске қосып, қабылдау шпулін айналдыру үшін вакуум жасады, ал қағаз рулонындағы тесіктен кіретін әрбір шағын ауа екі сатыда жеткілікті күшке дейін күшейтіліп, нота соғылуын қамтамасыз етті.

19001910 жылдар

Вотей кеңінен «Пианола»ны жарнамалады, бұрын-соңды болмаған толық бетті түсті жарнамаларды пайдаланды. Ол бастапқыда 250 долларға сатылды, содан кейін арзан бағадағы басқа үлгілер шығарылды. Стандартты 65 пернелік формат қалыптасты, роллдар мен тесіктер арасы бір дюймге 6 реттен орналастырылды, бірақ бірнеше өндірушілер басқа үлгілермен үйлеспейтін роллдардың өздерінің нұсқаларын қолданды. 1903 жылға қарай «Aeolian» компаниясының каталогында 9000-нан астам ролл атаулары болды, ай сайын 200 атау қосылды. Көптеген компаниялардың каталогтарында мыңдаған роллдар болды, олар негізінен жеңіл, діни немесе классикалық музыкадан тұрды. Рагтайм музыкасы да кеңінен таралды.

Мелвилл Кларк пианиноға екі маңызды жаңалық енгізді: пианино пернетақтасындағы барлық нотаны ойнай алатын толық масштабты ролл және стандартты түрде орнатылған ішкі ойнатқыш. Онжылдықтың соңына қарай пианино ойнатқыш құрылғысы мен 65 пернелік формат ескірді. Бұл 65 пернелік ойыншы операцияларына бұрыннан инвестиция салған көптеген шағын өндірушілерге қиындық туғызды, нәтижесінде өнеркәсіпте шоғырлану жылдамдады. 1908 жылы Нью-Йорктегі Буффалода өткен өнеркәсіптік конференцияда барлық 88 пернені ойнайтын жаңа, толық масштабты ролл форматы келісілді. Бұл 111/4 дюймдік ролл өлшемін сақтап, енді бір дюймге 9 тесікпен кішірек тесіктерді орналастырды. Бұл кез келген пианиноның кез келген роллды ойнай алатынын білдірді. Бұл келісім ролл музыкасын ұстанған ойын-сауық саласындағы қымбат формат соғысынан сақтану үшін маңызды болды. Америкада пианино жетіліп келе жатқанда, Германиядағы Эдвин Велте ойыншының барлық аспектілерін автоматты түрде қайта жасайтын құрылмысты жасады, машина жазылған орындауды түпнұсқа пианист ойнағандай дәлме-дәл қайталайтын болды. 1904 жылы «Велте-Миньон» деп аталған бұл құрылмысы жаңа маркетингтік мүмкіндіктерді ашты, өйткені өндірушілер сол кездегі ең көрнекті пианистер мен композиторларды пианино роллына орындауларын жазуға шақыра алды. Бұл пианино иелеріне өз үйлерінде кәсіби орындауды өз аспаптарында, түпнұсқа пианист ойнағандай сезіне алуға мүмкіндік берді. «Aeolian» компаниясы 1901 жылы «Metrostyle» және 1904 жылы «Themodist» үлгілерін ұсынды, «Themodist» сүйемелдеуден мелодияны анық естілетіндей ететін өнертабыс болды. Сату жылдам өсті, аспаптар жетілген сайын, орамдардың ассортименті кеңейді. Екі маңызды жаңалық – қолмен ойналатын классикалық және эстрадалық роллдар, сондай-ақ мәтінді роллдар. Қолмен ойналатын роллдар музыкалық фразаларды енгізді, сондықтан пианисттерге темпті басқару арқылы оларды қосудың қажеті болмады, көптеген адамдар мұны істеуге құштар емес еді. Мәтінді роллдар шеттерінде ән сөздерімен жабдықталған, бұл үйде ән салуға сүйікті болған ойыншыны қолдануды жеңілдетті. Басқа маңызды жаңалық – «Welte-Mignon» пианиносына екі коммерциялық бәсекелес келгені: «Ampico» (1911 жылдан бастап, бірақ 1916 жылға дейін толыққанды «қайта жаңғырту» мүмкіндігімен) және «Duo Art» (1914). «Artrio Angelus» 1916 жылдан бастап қайта жаңғыртушы ойыншыны ұсынды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, АҚШ-та неміс патенттері тәркіленді. Англияда «Aeolian» компаниясының үлкен зауыты мен сату желісі болды және «Ampico»-дан оңай сатылды. «Hupfeld Meisterspiel DEA» (1907) және «Philipps Duca» (1909 ж.) сияқты қайта жаңғырту жүйелерін өндірушілер Еуропада сәтті болды. «Hupfeld» компаниясы 1919 жылы 88 пернелік «Triphonola» қайта жаңғырту жүйесін жетілдірді, сатылған ойыншылардың шамамен 5% -ы қайта жаңғырту пианиноларынан тұрды. Америкада онжылдықтың соңында жаңа «джаз дәуірі» мен фокстроттың танымалдылығы пианиноны танымал музыканың құралы ретінде бекітті, ал классикалық музыка көбінесе қайта жаңғырту пианиносына көшті. Көптеген американдық ролл компаниялары 1920 жылға дейін үлкен классикалық каталогтарды ұсынуды тоқтатты және бірнеше жыл ішінде «инструментальді» роллдарды (мәтінсіз) тастады. Англияда «Aeolian» компаниясы классикалық материалды сатуды жалғастырды, ал клиенттер роллдардағы нұсқауларды орындап, қол және аяқ педальдарын өздері басқаруға дайын болды. Сидни Грю 1922 жылы Лондонда жарық көрген «Пианиношы өнері» атты нұсқаулығында былай деді: «Орташа музыкалық білімі бар ер немесе әйелдің жақсы пианиношы болуына үш жылдай уақыт кетеді. Жақсы пианист, органшы немесе әнші болу үшін жеті жылдай уақыт қажет». Мәтінді роллдар Англияда танымал болған жоқ, өйткені олар мәтінсіз роллдарға қарағанда 20% -ға қымбат болды. Нәтижесінде Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі американдық және британдық ролл жинақтары өте әртүрлі болды.

1950 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1950 жылдардың басында 1920 жылдардағы және одан бұрынғы піанолар мен басқа да музыкалық аспаптар коллекцияға айналды. Канадада жұмыс істеген кезінде піаноларды жинаған Фрэнк Холланд Англияға оралып, Лондондағы үйінде осындай ойлы жанкүйерлердің бас қосуларын өткізді. 1959 жылы бұл бас қосу «Піано ойнатушылар тобы» деп ресми тіркелді, ал 1960 жылдардың басында Холланд Брентфордта Ұлыбританиялық піано мұражайын (қазіргі Музыка мұражайы) құрды. Америкада тағы бір коллекционер Харви Роэлл 1961 жылы «Піано ойнатушылар қазынасы» атты кітап жариялады. Бұл кітап көптеп сатылды, содан кейін Роэллдің «Вестал Пресс» баспасы аспаптарды қайта құру және қалпына келтіру туралы кітаптар шығарды. Механикалық музыканың барлық аспектілерін сақтау және зерттеу үшін бүкіл әлемде басқа да қоғамдар құрылды, олардың ішінде Музыкалық қораптар қоғамы (MBSI) және АҚШ-тағы Автоматты музыкалық аспаптар коллекционерлер қауымдастығы (AMICA) бар. 1960 жылдары піано ойнатушыларға деген қызығушылықтың қайта жандануы жаңа өндіріске алып келді. «Aeolian» компаниясы «Pianola» піаносын қайта жаңғыртты, бұл жолы соғыстан кейінгі үйлерге сәйкес келетін кішкентай спинет піанода, және басқа өндірушілер де одан үлгі алды. «QRS» компаниясы өздерінің «Story and Clark» піаносында дәстүрлі піано ойнатушылар піаносын ұсынды. Алғашқы жанкүйерлер көбінесе шектеулі жөндеулермен және түзетулермен көмектесе алды, бірақ 1920 жылдардағы түпнұсқа аспаптарды жұмыс істеп тұрған күйінде табуға болатын. Ескі аспаптарды бастапқы жағдайына толыққанды қалпына келтіру мүмкін болды.

Түрлері

Ойыншы пианино – қолмен басқарылатын, пневматикалық түрде жұмыс істейтін пианино механизмі бар пианино. Оператор музыкалық орындау үшін басқару тұтқаларын қолданады. Әртүрлі көмекші құралдар жасалды:

Бөлшектелген стек басқаруы Бұл аспаптарда (ойыншы пианинолардың басым көпшілігінде) пневматикалық ойыншы механизмі шамамен тең екі бөлікке бөлінеді. Оператор екінші бөлігіне тәуелсіз түрде пернетақтаның кез келген бөлігінің дыбысын төмендетуге болады. Тақырыпты басқару Бұл аспаптарда арнайы музыкалық роликтермен қолданылғанда, атап айтқанда, ерекшеленуі тиіс ноталарды күшейтіп, қалғандарын жұмсарта алатын қосымша пневматикалық аппараттық жүйелер бар. Негізгі тақырыптық пианинолар барлық ноталарды басып, тек музыкалық роликтердегі белгілі бір «тақырыптық» тесіктерге сәйкес келетін ноталарға толық қуатты жібереді. Күрделі жүйелерде (мысалы, Хупфельдтің «Солодант» және Эолианның «Темодист») тақырыпты басқару деңгейі реттеледі, онда фондық деңгей мен мелодия деңгейінің екеуі де басқарылады. Механизмнің ерекшелігі – акорд орындалғанда, механизм оларды анықтауы үшін күшейтілген ноталар көршілес ноталардан сәл алыстатылуы керек. Жеке тақырып Бұл пианинолардың аппараттық құрылғысы акорды бөлмей, пернетақтаның барлық диапазонында фондық сүйемелдеуден әуендік ноталарды таңдай алады. Бұл жүйелерді өндіргендер – Ұлыбританияның «Dalian» және «Kastonome», АҚШ-тың «Solo Carola». Экспрессиялық пианино Бұл пианинолардың аппараттық құрылғысы роликтердегі кодтамадан кең ауқымды музыкалық динамиканы жасай алады. Пневматикалық стек кодтамаға байланысты белгілі бір кернеуде жұмыс істейді, бұл музыкалық динамиканың әсерін береді. Бұл жүйеге «Recordo» және «Empeco» мысалдары жатады. Қайта жаңғырту пианинолары Бұл ойыншы пианиноның толық автоматтандырылған нұсқалары, тірі музыкалық орындау әсерін жасау үшін адамның араласуы қажет емес. Бұл роликтерге темп картасын қосу және тікелей орындаудың нота ұзындығын жазу арқылы жүзеге асырылады. Дыбыс динамикасы музыкалық роликтердегі кодтамамен басқарылатын қосымша құрылғылар арқылы жасалады, бұл басқару тұтқаларын пайдалану қажеттілігін жояды. Электр қозғалтқышы қуатты қамтамасыз етеді. Көптеген қайта жаңғырту пианиноларын қолмен ойнауға болады, ал көптегендері екі функцияны орындау үшін жасалған. Бұл пианиноларды көптеген компаниялар жасады, ал алғашқы табысты аспап 1904 жылы Велте ұсынған «Миньон» болды.

Қазіргі заманғы іске асыру

Кейінгі дамулар пианиноны қайта жаңғырту үшін музыканы жазу және ойнату кезінде пианино рулондарының орнына магниттік ленталар мен дискеттерді пайдалануды қамтиды; сондай-ақ, Bösendorfer компаниясы жасаған бір аспапта компьютерлік көмекпен ойнату мүмкіндігі де болды. 1982 жылы Yamaha Corporation "Piano Player" ("Пиано ойнатқыш") құрылғысын ұсынды, ол дискеттерді сақтау ортасы ретінде пайдалана отырып, пианино орындауын цифрлық түрде жазып алып, қайта ойната алатын алғашқы көптеп өндірілген, коммерциялық қолжетімді пианино болды. 1987 жылы "Piano Player" құрылғысы Yamaha Disklavier ("Ямаха Дисклавиер") моделімен алмастырылды, ал 1998 жылдан бастап Disklavier PRO ("Дисклавиер ПРО") модельдері 1024 жылдамдық деңгейіне дейін "жоғары ажыратымдылықтағы" пианино орындауларын және 256 позициялық педальді Yamaha-ның XP (Extended Precision) MIDI ("Extended Precision MIDI") спецификациясын қолдана отырып жазып алып, қайта ойната алады. Көптеген қазіргі заманғы пианинолар компьютерлік жабдықпен байланыс үшін MIDI-ді пайдаланады. Көптеген қазіргі заманғы пианинолар дискеттер және/немесе CD-ROM ("CD-ROM") дискілерінде MIDI файлдарын жазып алып, ойнатуға мүмкіндік беретін электрондық құрылғымен және компьютерлерге пианиноны тікелей басқаруға мүмкіндік беретін MIDI интерфейсімен бірге келеді. MIDI файлдары пианиноның ішіндегі клавишалар механизміне орнатылған кішкентай механикалық поршеньдерді іске қосу үшін электр тогын пайдаланатын соленоидтарды іске қоса алады. Тікелей орындау немесе компьютерлік музыка MIDI файл форматында жазылып, кейіннен осындай аспаптарда дәл қайта ойнату үшін пайдаланылуы мүмкін. Интернеттен антикалық пианино рулондарына айналдырылған MIDI файлдарын сатып алуға болады. 2006 жылдан бері бірнеше пианиноны түрлендіру жинақтары қолжетімді (PianoDisc, PNOmation және т.б.), бұл қалыпты пианино иелеріне оларды компьютерлік басқаруға арналған аспаптарға айналдыруға мүмкіндік береді. Түрлендіру процесі әдетте клавиатураның астына механикалық бөліктерді орнату үшін пианиноның төменгі бөлігін кесуді қамтиды, бірақ бір ұйым – "Logos Foundation" ("Логос Фаундация") портативті, сыртқы жинақты жасады. 2007-2008 жылдары Bösendorfer SE ("Бёзендорфер СЕ") қайта жаңғырту жүйесін ойлап тапқан Уэйн Стахнке ("Уэйн Стахнке") "LX" ("ЛХ") деп аталатын жаңа пианиноны түрлендіру жинағын ұсынды. 2023 жылдан бастап Steinway ("Штайнвей") Wayne Stahnke's Live Performance LX ("Уэйн Штанкенің Live Performance LX") жүйесіне негізделген пианино шығарады, ол 2014 жылы Steinway компаниясына сатылып, Spirio ("Спирио") деп қайта аталды. Басқа пианино брендтерінен айырмашылығы, бастапқыда жаздыру опциясы болмады, бірақ 2019 жылы Steinway Spirio | r ("Спирио | р") модельдерін ұсынды, олар да жаздыра алады. Edelweiss ("Эдельвейс") – бұл британдық музыкалық стартап, ол 2017 жылдан бері Harrods ("Харродс") сәнді дүкенінде сатылатын толыққанды жекелеген пианиноларды ұсынады. Financial Times ("Файнаншл Таймс") YouTube арнасының "How to Spend it" ("Қалай жұмсауға болады") бағдарламасының мәліметінше, Edelweiss "қазіргі заманғы өздігінен ойналатын пианинолардың ең жоғары деңгейдегі бренді болып саналады".

Электр пианиноларымен салыстыру

Ойыншы пианино электрлік пианино, электрондық пианино немесе цифрлық пианино емес. Бұл аспаптардың арасындағы айырмашылық дыбыс қалай шығарылатынында. Ойыншы пианино – бұл акустикалық пианино, онда дыбыс пианиноның ішектеріне соққы беру арқылы туындайды. Пневматикалық жүйеден кейінгі нұсқалардағы электрлік компоненттер тек кілттерді немесе балғаларды жылжытуға арналған, адамның ойнауын имитациялайды; дыбыс электрондық жолмен жасалмайды немесе күшейтілмейді.