Кіріспе
1944 жылы Кеңес Одағының Финляндияға қарсы соғыс басталды. Виборг Петрозаводск шабуылдары немесе Карелия шабуылдары - Кеңес Одағының Ленинград және Карелия майдандарының Финляндияға қарсы Карелия аралығы мен Шығыс Карелия майдандарында Екінші дүниежүзілік соғыстың шығыс майданында жүргізілген стратегиялық операциясы. Кеңес әскерлері Шығыс Карелия мен Выборг/Випуриді басып алды. Алайда содан кейін шайқас біртіндеп тоқтады. Стратегиялық шабуылдың операцияларын келесі шабуылдарға бөлуге болады: Випури (10-20 маусым) Ленинград майданы Виройоки Лаппенранта (21 маусым - 15 шілде) Ленинград майданы Ковисто десанты (20-25 маусым) Балтық флоты Свир Петрозаводск (21 маусым - 9 тамыз) Карелия майданы Тулокса десанты (23-27 маусым) Кеңес Ладога флотилиясы
| campaignbox =
The Vyborg–Petrozavodsk offensive or Karelian offensive was a strategic operation by the Soviet Leningrad and Karelian Fronts against Finland on the Karelian Isthmus and East Karelia fronts of the Continuation War, on the Eastern Front of World War II. The Soviet forces captured East Karelia and Vyborg/Viipuri. After that, however, the fighting reached a stalemate. The operations of the strategic offensive can be divided into the following offensives:
Viipuri (10–20 June) by the Leningrad Front
Virojoki Lappeenranta (21 June – 15 July) by the Leningrad Front
Koivisto landing (20–25 June) by the Baltic Fleet
Svir–Petrozavodsk (21 June – 9 August) by the Karelian Front
Tuloksa landing (23–27 June) by the Soviet Ladoga Flotilla
Өмірбаян
1944 жылдың қаңтар айында Кеңес әскерлері Ленинградты қоршауды көтерді және Солтүстік герман армиясы тобын Нарва көлінің Ільмен Псков желісіне қарай итермеледі. Финляндия 1943-1944 жылдары Батыс одақтастары мен КСРО-мен біртіндеп бейбітшілік келіссөздерін жүргізді, бірақ келісімге қол жеткізілген жоқ. Финляндия ақпан айында тағы да бейбітшілік шарттарын сұрады, бірақ Фин парламенті (Эдускунта) алынған шарттарды орындау мүмкін емес деп тапты. Финляндия осы бейбіт жағдайларды қабылдамағанынан кейін және Германия кеңестік алға жылжуды тоқтатқаннан кейін, Ставка (Кеңес Қарулы Күштерінің Бас қолбасшылығы) Финляндияның соғыстан шығуын мәжбүрлеу үшін шабуылға дайындала бастады.
Жоспар
Фин армиясын жою және Финляндияны соғыстан шығару үшін Ставка Вьборг-Петрозаводск шабуыл жасады. Бұл жоспарда фин әскерін Карелия аралығында жою және Ладога көлінің батыс жағалауында екі шабуыл мен Сайма көлі арасында тосқауыл қою қарастырылған. Шабуылдың негізгі стратегиялық мақсаттары фин күштерін Ленинградтың солтүстігінен алып кету, Финляндияны соғыстан шығару және оңтүстікке қарай Германияға қарсы ірі шабуыл жасау үшін жақсы жағдайлар жасау болды. Фин армиясы 1940 жылдан бері қорғаныс бекіністерін және Карелия аралдарында үш қорғаныс желісін дайындады. Бірінші екеуі 1941 жылы майдан сызығы бойымен салынған "Негізгі желі" және негізгі желіден 20 км қашықтықта жүретін VT желісі (Vammelsuu Taipale) болды. Бұл желілер көптеген бетон қорғандармен нығайтылды, бірақ жұмыс әлі де жалғасып жатты. Үшінші желі - ВКТ желісі (Випури Купарсари Тайпале) әлі де жобалау тақтасында болды және бекіністердің құрылысы 1944 жылдың мамыр айының соңында желідің Выборг секторында басталды. Свир өзенінің солтүстік жағалауында фин әскері қорғаныс аймағын дайындады, ол бетондық қоршаулар, тікенді сым, кедергілер мен траншеялармен бекітілген. Қысқы соғыстан кейін Салпа сызығы 1940 жылғы шекарадан кейін Кими өзенінің алдында бетон бункерлермен салынған. Осы кедергілерді жеңу үшін Ставка Ленинград майданына 11 дивизия мен 9 танк пен шабуылдаушы пулемет полкін тағайындады. Бұл 19 дивизия, 2 дивизияның күшейтілген аймақтары, 2 танк бригадасы, 14 танк және шабуылдаушы пулемет полкі бар екенін білдірді. Олардың барлығы 220-ден астам артиллерия және зымыранды батареяларды (шамамен 3000 пулемет / пулемет) қамтыды. 13-ші әуе армиясының және Балтық флотының теңіз авиациясының 1500-ге жуық ұшағы операцияға атсалысты, оның ішінде Балтық флотының жер және теңіз жаяу әскерлері де болды. Карелияның шығысында Ставка 9 дивизияны, 2 сапер бригадасын, 2 танк бригадасын және 3 шабуылдаушы пулемет полкін пайдалануды жоспарлады, бұл барлық күшті 16 дивизияға, 2 бекіністі аймаққа, 5 жеке атқыштар бригадасына, 2 танк бригадасына, 3 шабуылдаушы пулемет полкіне және 3 танк батальонына көтереді. Оларды Ладога және Онега көлдері флотилиялары мен 7-ші әуе армиясы қолдады.
Виборг шабуылдары
Карелия аралығы майданында әр километрге орта есеппен 120 қызыл әскердің артиллерия ұшағы, ал Валкеасариде әр километрге 220 артиллерия ұшағы болды.
Валькеасари
10 маусымда 30-шы гвардиялық корпус бастаған совет 21-ші армиясы фин 10-шы дивизиясының 1-ші жаяу әскер полкі қорғаған Валкеасари секторына шабуыл жасады. Күндіз Кеңес әскерлері майдан орларын басып алып, бекіністерді қиратып, финдердің қорғаныс желісін талқандады. Кеңес үкіметі бұл жауабын шартты берілуді талап ету деп түсіндірді. Финляндияның 1944 жылдың сәуірінде кеңес ұсыныстарын қабылдауға дайын еместігінен кейін, өтемақының шамадан тыс талаптарынан кейін, Финляндияға тек шартсыз берілу ұсынылды. Бұл Черчилльдің "Осілік соғысушы мемлекет ретінде Финляндияның берілуі шартты болмауы керек" деген мәлімдемесіне сәйкес келді. Кеңес билігі бұл түсіндірмені 1944 жылы 2 шілдеде "Правда" газетінде жарияланған мақалада жоққа шығарды. Бұдан басқа, 26 маусымда Сталин тіпті американдық елші Хариманға АҚШ дипломаттарының финдерге елді басып алуға ниетті емес екенін түсіндіруге тырыса алатынын айтты. 1993 жылдың қазан айында Ресейдің Сыртқы істер министрлігінің архивінен "Финляндияның шартты берілу шарттары" деп аталатын қолтаңбасыз құжат жобасы табылды, бұл кейбір тарихшыларды шартты берілу шын мәнінде Кеңес Одағының мақсаты болды деген тұжырымға әкелді. Барышниковтың айтуынша, осы және басқа да осындай жобалар басқа елдерге соғыс жүргізілген КСРО 1943 жылдан бері болды, ал олар 1944 жылдың жазында жаңалармен алмастырылды. Фин армиясының күшеюімен бірге фин армиясының 268 000 әскері 2350 қарумен (оның ішінде 1030 далалық артиллерия, 393 ауыр миномет), 110 танк / шабуылдау пулеметтері және 250 ұшақпен екі Қызыл Армия майданына қарады; 40% ерлер мен қарулар, және барлық танктер Истмуста болды. Жалпы алғанда, Қызыл Армияның фин армиясына қарсы 1,7:1 адам, 5,2:1 қару, 67:1 ұшақ пен танк артықшылығы болды. Алайда фин күштерінің 14 жаяу әскер дивизиясы (а' 13,200), бір бронедивизиясы (9,200), 5 жаяу әскер бригадасы (а' 6,700), бір ат әскері полкі (4,300), 7 тәуелсіз фронттық шекара жагер батальондары, жағалау қорғанысы күштері және HQ / корпус артиллерия бөлімшелері, тіпті толық күшпен 230 000 адамнан кем болды. Финляндияның 40-тан аз танкілері мен шабуылдаушы қарулары заманауи болды (StuG III, T 34, KV 1) және 60-тан аз ұшақтары (Bf 109 dayfighter және Ju 88 орташа бомбалаушы). Осы көрсеткіштермен Қызыл Армияның материалдық артықшылығы 1 маусымның ортасында 1:20 шамасында болды (қоршау және ұшақ). Кеңес әскерлері Іхантала шайқасынан кейін батысқа терең енуге тырысты: 18 шілдеге дейін Айырапыда және тамыздың басында Карелия майданында. Барлық шабуылдар соңғы сәтке дейін жалғасты, онда шешуші соңғы жетістікке жету мүмкіндігі болмады. Карелия мен Карелия аралдарында "шектеу мақсаттар" болған жоқ. Ұлы Отан соғысының ресми тарихында сәтсіз шабуылдар әдетте естеліктен жоғалып кетеді, мысалы Выборг-Петрозаводоск шабуылда. Виборгтан кейін Кюми өзеніне жету жоспарланған.
Ниетярви
Фин армиясы одан әрі шегінді, Карелия майданының алға жылжуын кешіктірді, бұл Питкарантадан Лоймола мен Кивиярвиге дейін солтүстікке қарай жүретін U сызығын күшейтуге мүмкіндік берді. 7-ші армияның алғашқы бөлімшелері 10 шілдеде U сызығына жетті, бірақ ұзақ шабуылдан кейін шаршап, қорғаныс сызығын бұза алмады. Советтердің Ниетярвидегі U сызығын бұзып өту әрекеті 17 шілдеде, финдер қарсы шабуыл жасап, U сызығында жоғалған позицияларын қайтарып алған кезде, советтердің 114-дивизиясына ауыр залал келтіре отырып, советтердің сәтсіз аяқталды. Финляндияның U сызығына енудің сәтсіздігінен Қызыл Армия сол сызықтың солтүстік шекарасынан өтіп, оны айналып өтуге тырысты. Финдер флангтік маневрлерге қарсылық көрсеткенде, ұрыстар шекараға дейін ұзартылды, бірақ совет 7-армиясы финдердің кеңейтілген желісін жағалай алмады, оны бұза алмады. Ниетярвиде советтердің жоғалтулары 7000 адам болды, ал фин күштерінің жоғалтулары 1200 сарбаз болды.
Иломанци
U сызығының солтүстігінде 176-шы, 289-шы, 313-ші және 368-ші атқыштар дивизияларынан тұратын Кеңес 32-ші армиясы Петрозаводскті басып алғаннан кейін Финляндияның Іломанци қаласына қарай алға жылжиды. Қажетті жолдардың болмауы және 7-армияның баяу ілгерілеуі 32-армияны 7-армияның шабуылдарын қолдау үшін 313-ші және 368-ші атқыштар дивизияларын жылжытуға мәжбүр етті, бірақ оларды фин 1-ші дивизиясы тоқтатты. Кеңестердің Иломанциге қарсы қалған 2 дивизиямен (176 және 289) шабуыл жасауы бастапқыда сәтті болды, және дивизиялар 1940 жылдың 21 шілдесінде шекараға жетті (шабуылда солай жасаған жалғыз кеңес бөлімшелері), бірақ содан кейінгі шайқаста дивизиялар қоршауға алынып, қоршаудан қашуға мәжбүр болды. 7000 8000 КИА, ІЖ, ЖІА (Иломанци аймағында шілде айының соңғы аптасында болған шығындарды қоса алғанда) және артиллерия мен басқа да ауыр техниканы тастап кетуге мәжбүр болды.
Салдары
Шабуыл Шығыс Карелияны қайтарып алуға және фин армиясын Виборг шығанағы мен Вуокси өзенінің солтүстік жағына қарай итермелеуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, Мурман темір жолы мен Ақ теңіз каналының бастапқы бағыты Карелия майданының күштеріне қайта ашылды. Ставканың бұйрығы бойынша. Шыққан шығынға қарамастан, фин армиясы батальон көлеміндегі бөлімшелерді қоршауға алудан аулақ болып, Германиядан жеткізілген жабдықтаудан пайдаланды. 1991 жылдан кейін Ресейде табылған құжаттарға сүйенсек, жоспардың ең маңызды тармағы - Карелия аралығында белгілі бір уақытта және белгілі бір сызыққа (Котка) жету үшін фин күштерін жою сәтсіз аяқталды. Соған қарамастан, фин басшылығына жасалған шабуылдың психологиялық әсерін де кем бағаламау керек. Финдер Карелия аралшасында шабуылды 100 км-ден кейін тоқтатса да, Иломанци шайқасы фин армиясының әлі де өмір сүруге қабілетті күштер екенін көрсеткенмен, егер кеңестік шабуыл толық күшпен жалғаса берсе, фин армиясы ең көп дегенде үш айға созылады деп бағаланды. Финляндия үшін жалпы жағдай бейбітшілікті талап етті, әсіресе немістердің финдерді өз жақтарында ұзақ ұстап тұру мүмкіндігі болмағанда. Бұл, әсіресе, АҚШ пен Ұлыбританияның кеңестерге жасаған халықаралық қысымымен байланысты. Алайда, атыс тоқтағаннан кейін Кеңес Одағы төлемдерді 1938 жылғы бағаларға негіздеуді талап етті, бұл нақты төленетін соманың екі есеге жуығын құрады.
In Soviet propaganda, this offensive was listed as one of Stalin's ten blows.