Бас шашын қырқу – діни сенімнің белгісі. Tonsure – зәулімдік пен құрметтен бас тартудың символы, әсіресе монахтар мен дін қызметкерлері арасында кең таралған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Діни сенімділік белгісі ретінде шашты қырқу
Shaving of head hair as a sign of religious devotion
Тонзура ( /t//ɒ//n//ʃ//ər/ ) – діни сенімділік немесе қарапайымдылық белгісі ретінде бас шашының бір бөлігін немесе барлығын қырқу немесе кесу амалы. Бұл термин латын тіліндегі "tonsurа" ( "қырқу" немесе "жүн қыру" деген мағынада) деген сөзден шыққан және 1972 жылы папалық бұйрықпен тоқтатылған орта ғасырлық католицизмдегі нақты бір амалға сілтеме жасайды. Тонзура – қолдау немесе көңіл білдіруді көрсету үшін, не қайғыны білдіру үшін бас шашының барлығын немесе бір бөлігін қырудың әдеттегі амалына да қатысты болуы мүмкін. Қазіргі қолданыста бұл кез келген діннің монахтары, жандар немесе мистиктері үшін әлемдік сән мен құрметтен бас тартудың символы ретінде шаш кесу немесе қыруды білдіреді. Тонзура католицизмдегі белгілі бір діни ордендерде (папаның рұқсатымен) әлі де дәстүрлі амал болып табылады. Бұл атау сондай-ақ Шығыс православие шіркеуінде жаңадан крещенген мүшелерге қолданылады және буддалық жаңадан келгендерге, монахтар мен қарындастарға жиі қолданылады. Бас шашын толық қырқу немесе шашты қысқарту – исламда қажылықты аяқтағаннан кейін дәстүрлі амал ретінде қолданылады және бірқатар индуистік діни ордендер де осыны жасайды.
Tonsure ('/t//ɒ//n//ʃ//ər/) is the practice of cutting or shaving some or all of the hair on the scalp as a sign of religious devotion or humility. The term originates from the Latin word tonsura (meaning "clipping" or "shearing") and referred to a specific practice in medieval Catholicism, abandoned by papal order in 1972. Tonsure can also refer to the secular practice of shaving all or part of the scalp to show support or sympathy, or to designate mourning. Current usage more generally refers to cutting or shaving for monks, devotees, or mystics of any religion as a symbol of their renunciation of worldly fashion and esteem. Tonsure is still a traditional practice in Catholicism by specific religious orders (with papal permission). It is also commonly used in the Eastern Orthodox Church for newly baptised members and is frequently used for Buddhist novices, monks, and nuns. The complete shaving of one's head bald, or just shortening the hair, exists as a traditional practice in Islam after completion of the Hajj and is also practised by a number of Hindu religious orders.
Индуизм
[[Файл:Хинду баласының бірінші шашын қырқу. Баланың алғашқы шашын кесу рәсімі, көбінесе басын қырқу түрінде, индуизмде кең таралған дәстүрлі ғұрып. Анасы кейде үйлену салтанатында киетін сариін киіп, әкесінің қатысуымен баланың басын қырқып, тырнақтарын шабады, жуады және жаңа киім кигізеді. Чудакарана ғұрыбының маңызы – нәрестелердің гигиена мен тазалыққа жасаған алғашқы қадамы. Бұл рәсім әдетте баланың бірінші туған күніне дейін жасалады, бірақ кейбір мәтіндер оны үшінші немесе жетінші жылға дейін аяқтауды ұсынады. Тағы бір индуистік ғұрып – жақын туысқанның (әке, ана, бауыр, қарындас, жұбайы немесе бала) қайтысынан кейін және соңғы рәсімдерді орындағаннан кейін басты қырқу. Бұл ғұрып Үндістандағы қайғыдағы ерлердің арасында кең таралған, олар қайғының белгісі ретінде бастарын қырқып алады. Бірнеше онжылдықтар бұрын көптеген индуистік қауымдар, әсіресе жоғарғы касталар, жесірлерге басын қырқып, әдемі киім мен әшекейлерден бас тартуды міндеттеген, осылайша оларды ерлер үшін тартымсыз етуді көздеген. Жаманадастың сөзіне сүйенсек, басты қырқу әуел бастан буддизмде болған дәстүр, кейіннен индуизмге сіңген. Алайда, Пандей және басқалар осы әдетті Будда дүниеге келгенге дейін жазылған санскрит мәтіндерімен байланыстырады, онда басты қырқу – өту рәсімі ретінде айтылған. Пішіні жартылай дөңгелек болуы мүмкін, құлақтар арасындағы сызықтан алға қарай иіліп, бірақ басқа да кең таралған болжамдар, деректермен толық расталмаған, бүкіл маңдай құлаққа дейін қырқылатындығын көрсетеді. Соңғы кезде үшбұрышты пішін ұсынылған, онда бастың алдыңғы бөлігінен бастап құлақтар арасындағы сызыққа дейін созылады. Бұл дәстүр римдік дәстүрге қарсы болды, бірақ кельт дәстүрін ұстанатындар 8-9 ғасырларға дейін ескі әдістерін сақтап келді. Кейбір дереккөздер бұл басты қырқу мен Римге дейінгі темір дәуіріндегі друидтардың киген киімдері арасындағы байланысты да көрсетеді. Римдіктер: бұл тек бастың жоғарғы бөлігін қырқып, шашты тәж түрінде өсіруден тұрады. Бұл қасиетті Петірден бастау алғандығы айтылады және Католик шіркеуінің латын шіркеуінде қолданылады.
[[File:Hindu baby first head shave choulopan chudakarana sanskara. jpg|thumb|A baby's first haircut, which is often a head shave, is a common rite of passage in Hinduism. The mother dresses up, sometimes in her wedding sari, and with the father present, the baby's head is shaved and nails trimmed, washed and dressed in new clothes. The significance of the chudakarana rite of passage is the baby's cyclical step to hygiene and cleanliness. The ritual is typically done about the first birthday, but some texts recommend that it be completed before the third or the seventh year. Another rite of passage where tonsure is practiced by Hindus is after the death and completing the last rites of an immediate family member, that is father, mother, brother, sister, spouse, or child. This ritual is regionally found in India among male mourners, who shave their heads as a sign of bereavement. Until a few decades ago, many Hindu communities, especially the upper castes, forced widows to undergo the ritual of tonsure and shun good clothes and ornaments, in order to make them unattractive to men. According to Jamanadas, tonsure was originally a Buddhist custom and was adopted by Hinduism. However, Pandey and others trace the practice to Sanskrit texts dated to have been composed before the birth of Buddha, which mention tonsure as a rite of passage. The shape may have been semicircular, arcing forward from a line between the ears, but another popular suggestion, less borne out in the sources, proposes that the entire forehead was shaved back to the ears. More recently a triangular shape, with one point at the front of the head going back to a line between the ears, has been suggested. It was opposed by the Roman tradition, but many adherents to the Celtic tradition continued to maintain the old way well into the 8th and 9th centuries. Some sources have also suggested links between this tonsure and that worn by druids in the Pre Roman Iron Age. The Roman: this consisted of shaving only the top of the head, so as to allow the hair to grow in the form of a crown. This is claimed to have originated with Saint Peter, and is the practice of the Latin Church of the Catholic Church.
Клирикалық тонзура
Константинополь патриархы 715-730 жылдар аралығында болған Святой Герман I былай деп жазады: "Священниктерге жасалатын шаш қыру арқылы басына кигізілетін қос тәж, бас апостол Петірдің құнды басын бейнелейді. Ол Раббының үйретіп, уағыздау үшін жіберілгенде, оның сөзіне сенбегендер оны қысымға алып, шашын қырқып тастады, бұл оның қорлануы еді. Ұстаз Христос осы басқа батасын беріп, ар-ұятты құрметке, мазақты мақтауға айналдырды. Ол оған қымбат тастардан емес, алтын, топаз немесе басқа да құнды тастардан да артық жарқыраған, сенімнің тасы мен тасынан жасалған тәж кигізді. Бүгінгі Шығыс Православ шіркеуінде дін қызметкерлері, дьякондар, оқырмандар және басқа да шаш қырылған (tonsured) лауазымдардағы адамдардың шаштары толығымен қырқылмайды. Керісінше, олардың шіркеуге адалдығын білдіретіндей, басынан крест пішіндес төрт топ шаш қиылады."
St. Germanus I, Patriarch of Constantinople from 715 to 730, writes "The double crown inscribed on the head of the priest through tonsure represents the precious head of the chief apostle Peter. When he was sent out in the teaching and preaching of the Lord, his head was shaved by those who did not believe his word, as if in mockery. The Teacher Christ blessed this head, changed dishonour into honour, ridicule into praise. He placed on it a crown made not out of precious stones, but one which shines more than gold, topaz, or precious stone – with the stone and rock of faith.” In the Eastern Orthodox Church today, priests, deacons, readers, and other tonsured offices do not have their heads shaved. Rather, four locks of hair are clipped from the top of the head in the shape of a cross to mark their obedience to the Church.
Монастырьлік тонура
I. Германос былай деп жазады: "Бастың толық шашын қырқу - Раббымыздың бауыры Жақып апостолына, Пауыл апостолына және қалғандарына ұқсау үшін жасалады".
St. Germanus I writes "The total tonsuring of the head is in imitation of the holy Apostle James, brother of the Lord, and the Apostle Paul, and of the rest."
Клирикалық тонзура
Католик шіркеуінің латын тармағында "алғашқы шаш кесу" орта ғасырларда және, әдетте, 1972 жылға дейін, адамды дін қызметкерлері қатарына қабылдау және бұрын дін қызметкерлерінің пайдаланған азаматтық жеңілдіктеріне ие болу рәсімі болған. Шаш кесу – кіші және үлкен дәрежелерді алудың алғы шарты еді. Шаш кесуді сақтамау – діни лауазымнан бас тартумен тең болды. 1917 жылғы Канондық құқық кодексінде кіші дәрежедегі (немесе жай ғана шаш кесуден өткен) дін қызметкері, өзінің Жоғарғы басшысынан ескерту алғаннан кейін бір ай ішінде шаш кесуді қайтадан жасалмаса, діни лауазымын жоғалтатын еді. Уақыт өте келе, шаш кесудің сыртқы түрі өзгерді, соңында монах емес дін қызметкерлері үшін ол әдетте алғашқы шаш кесу кезінде шапараздың пішінінде бірнеше шаш тобын кесуден тұратын. Шаш кесудің көлемі, тіпті жай ғана шаш кесуден өткен адам үшін де, қасиетті нанның (хостия) мөлшерінен кем болмауы керек еді, ал дін қызметкерінің шаш кесуінің шамамен көлемі дін қызметкерінің хостиясының мөлшерімен тең болатын. Католик емес елдерде, әсіресе ағылшын тілді елдерде осы ережеге ерекшеліктер болды. Мысалы, Англия мен Америкада, католик дін қызметкері болудан туындаған қуғын-сүргінге байланысты, басының арқа жағындағы жалаңаш бөлікке рұхсат етілмеді, бірақ бірінші діни шаш кесу рәсімінде шаштың кесілуі міндетті болды. 1972 жылғы 15 тамыздағы Папа Павел VI-ның "Ministeria quaedam" атты өзіндік жарлығына сәйкес "алғашқы шаш кесу енді жасалмайды". Бұл бір кезде кең таралған "оқушыны шаш кесуге дайындау" сияқты қолданысқа әкелді, бірақ техникалық тұрғыдан алғанда, шаш кесу рәсімі діни қызметке бекіту дұғасынан бұрын жүзеге асырылады.
In the Latin Church of the Catholic Church, "first tonsure" was, in medieval times, and generally through to 1972, the rite of inducting someone into the clergy and qualifying him for the civil benefits once enjoyed by clerics. Tonsure was a prerequisite for receiving the minor and major orders. Failing to maintain tonsure was the equivalent of attempting to abandon one's clerical state, and in the 1917 Code of Canon Law, any cleric in minor orders (or simply tonsured) who did not resume the tonsure within a month after being warned by his Ordinary lost the clerical state. Over time, the appearance of tonsure varied, ending up for non monastic clergy as generally consisting of a symbolic cutting of a few tufts of hair at first tonsure in the Sign of the Cross and in wearing a bare spot on the back of the head which varied according to the degree of orders. It was not supposed to be less than the size of a communicant's host, even for a tonsuratus, someone simply tonsured, and the approximate size for a priest's tonsure was the size of a priest's host. Countries that were not Catholic had exceptions to this rule, especially in the English speaking world. In England and America, for example, the bare spot was dispensed with, likely because of the persecutions that could arise from being a part of the Catholic clergy, but the ceremonious cutting of the hair in the first clerical tonsure was always required. In accordance with Pope Paul VI's motu proprio Ministeria quaedam of 15 August 1972, "first tonsure is no longer conferred". This led to a once common usage that one was, for instance, "tonsured a reader", although technically the tonsure occurs prior to the prayer of ordination within the ordination rite.
Буддизм
Буддизмде тонур – паббаджа рәсімінің бір бөлігі, сондай-ақ бхикху (монах) немесе бхикхуни (әйел монах) болудың да бір бөлігі. Бұл бас пен бетті қыруды қамтиды. Бұл тонур бас мүлдем қырқылып тұруын қамтамасыз ету үшін қажет болған сайын жаңарып отырады.
In Buddhism, tonsure is a part of the rite of pabbajja and also a part of becoming a Bhikkhu (monk) or Bhikkhuni (nun). This involves shaving the head and face. This tonsure is renewed as often as required to keep the head cleanly shaven.
Иудаизм
Мецзораның (тзарааһтан зардап шеккен адамның) тазару процесі, зардап шеккен жерлерін қоспағанда, бүкіл денесін ырымдық түрде қырқуды қамтиды. Православие яһуди еркектері, Леуіліктер 19:27-де сипатталғандай, ежелгі яһудилердің жалған құдайларға табынумен байланысты болған шашын қырқу рәсімдерінен өзгешелену үшін, сақалдарының және бас шашының бұрыштарын тік пышақпен қырқпайды. Баланың үш жасында алғашқы шашын кесуді тойлайтын "Апшерин" дәстүріне де қараңыз.
The purification process of the metzora (one afflicted with tzaraath) involved the ritual shaving of the metzorah's entire body except for the afflicted locations. In an effort to distinguish themselves from ancient practices of tonsure associated with idolatry, by doing the inverse, Orthodox Jewish males do not shave the corners of their beards or scalps with straight blades, as described in Leviticus 19:27. See also the custom of Upsherin, celebrating a boy's first haircut at the age of three.
Меровингілер
Меровингтер арасында, "ұзын шашты патшалар" деп аталған билеушілердің кезінде, сәтсіз үміткер немесе тақтан түскен патшаның шашын қырқу дәстүрі сақталды. Содан кейін ол монастырьға кететін, бірақ кейде бұл оның шашы қайта өскенше ғана созылатын. Осылайша, Ландендік Пиппиннің ұлы және Дагоберт II-нің қамқоршысы Гримальд Ескісі өзінің ұлы үшін тақты басып алып, Дагоберттің шашын қырқып, оны патшалыққа лайықсыз деп белгілеп, жер аударды.
Among the Merovingians, whose rulers were the "long haired kings", the ancient custom remained that an unsuccessful pretender or a dethroned king would be tonsured. Then he had to retire to a monastery, but sometimes this lasted only until his hair grew back. Thus Grimoald the Elder, the son of Pippin of Landen, and Dagobert II's guardian, seized the throne for his own son and had Dagobert tonsured, thus marking him unfit for kingship, and exiled.
Византия империясы
8 ғасырдан бастап Византияда тақтан түскен императорлар мен олардың ұлдарына қатысты тонур және кастрация бірге қолданылатын кең таралған практика болды, оған дейін мүсілін бұзудың, көбінесе соқыр етудің, әдеттегі тәсіл екені белгілі болған.
The practice of tonsure, coupled with castration, was common for deposed emperors and their sons in Byzantium from around the 8th century, prior to which disfigurement, usually by blinding, was the normal practice.