Галл императоры: өмірбаяны, билеуі және Парсылармен соғысы

Кіріспе

251–253 жылдары Рим императоры болған

Ерте өмір

Галл Италияда, этруск тегінен шыққан, құрметті сенаторлық отбасында дүниеге келді. Афиния Гемина Бабеянамен некесінен екі баласы болды: кейіннен император атанған Гай Вибиус Волусиан және Вибия Галла. Оның мансап жолы саяси және әскери лауазымдармен қалыптасқан, бұл әдеттегі cursus honorum еді. Ол консул болды және 250 жылы Жоғарғы Моэзия рим провинциясының губернаторы болып тағайындалды, бұл император Децийдің оған деген сенімін көрсетті.

Билікке көтерілу

251 жылдың маусымында Деций және оның әріптес императоры, ұлы Герений Этруск, империяға шабуыл жасағаны үшін жазалауға тиіс готтардың қолынан Абрит шайқасында қаза тапты. Дексипп (оның замандасы грек тарихшысы) мен он үшінші Сибиллалық жұлдыз білдіруші айтқан аңызға сәйкес, Децийдің жеңілісі көбінесе басып алушылармен келісім жасаған Галлдың кінәсінде болды. Қалай болғанда да, әскер бұл жаңалықты естігенде, Децийдің тірі қалған ұлы Хостилиан Римде императорлық таққа отырғанына қарамастан, сарбаздар Галлді император деп жариялады. Әскердің осы әрекеті және Галлдың Деций отбасымен жақсы қарым-қатынаста болғаны Дексипптің күмәнін тудырады. Галл император болу ниетінен бас тартпады, бірақ, мүмкін, тағы бір азаматтық соғыстың зардабын болдырмау үшін Хостилианды әріптес император ретінде қабылдады. Римдегі өзінің билігін бекіту және Дунай шебіндегі жағдайды тұрақтандыру үшін Галл готтармен бейбіт келісім жасады. Келісім готтарға римдік территориядан кетуге, тұтқындар мен олжаларын сақтап қалуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, оларға жыл сайын жәрдемақы төленуіне келісілді. Римге келген Галлдың жарлығы Сенат тарапынан ресми бекітілді, ал оның ұлы Волузиан Цезарь болып тағайындалды. 251 жылдың 24 маусымында Деций құдай деп жарияланды, бірақ қарашада Хостилиан тарихтан жоғалып кетті – ол обадан қайтыс болған болуы мүмкін. Галл христиандарға қарсы жергілікті қудалауларға бұйрық берген болуы мүмкін. Алайда, бізге екі оқиға ғана белгілі: папа Корнелийдің Centumcellae қаласына жер аударылуы, ол 253 жылы қайтыс болды, және оның ізбасары папа Луцийдің сайлаудан кейін бірден жер аударылуы. Соңғысы Валериан билігінде Римге қайта шақырылды. Өз алдыңғылары сияқты, Галлдың билігі де оңай болған жоқ. Шығыста Антиохиялық ақсүйек Мариад көтеріліс жасап, Сирия мен Каппадокияны қиратты, содан кейін парсыларға қашып кетті. Галл әскерлеріне парсыларға шабуыл жасауға бұйрық берді, бірақ парсы императоры Шапур I Арменияға басып кірді және 253 жылы Барбалисс қаласының жанында күтпеген шабуыл жасап, үлкен римдік әскерді талқандады. Шапур I қорғаныссыз Сирия провинцияларына шабуыл жасап, олардың барлық легиондық бекеттерін басып алды және қалаларын, соның ішінде Антиохияны да қиратты. Келесі жылы парсылардың шабуылдары қайталанды, бірақ енді Ураниус Антонинус (бастапқыда Сампсицерам деп аталған дін қызметкері), Эмеса патшалық үйінің ұрпағы, Шапурмен кездесіп, оны шегінуге мәжбүр етті. Алайда Ураниус өзін император деп жариялап, бейнесі бар монеталар шығарды. Дунайда скиф тайпалары 251 жылы жасалған бейбіт келісімге қарамастан, тағы да белсенділік танытты. Олар теңіз арқылы Кіші Азияға басып кіріп, Эфестегі Артемида храмын өртеп, олжаларын алып елдеріне қайтты. 253 жылдың басында Төменгі Моэзияға да шабуыл жасалды. Жоғарғы Моэзия мен Паннонияның губернаторы Эмилиан бастама көтеріп, басқыншыларды жеңді.

In June 251, Decius and his co emperor and son Herennius Etruscus died in the Battle of Abrittus at the hands of the Goths they were supposed to punish for raids into the empire. According to rumours supported by Dexippus (a contemporary Greek historian) and the thirteenth Sibylline Oracle, Decius' failure was largely owing to Gallus, who had conspired with the invaders. In any case, when the army heard the news, the soldiers proclaimed Gallus emperor, despite Hostilianus, Decius' surviving son, ascending the imperial throne in Rome. This action of the army, and the fact that Gallus seems to have been on good terms with Decius' family, makes Dexippus' allegation improbable. Gallus did not back down from his intention to become emperor, but accepted Hostilian as co emperor, perhaps to avoid the damage of another civil war. Anxious to secure his position at Rome and stabilize the situation on the Danube frontier, Gallus made peace with the Goths. Peace terms allowed the Goths to leave Roman territory while keeping their captives and plunder. In addition, it was agreed that they would be paid an annual subsidy. Reaching Rome, Gallus' proclamation was formally confirmed by the Senate, with his son Volusian being appointed Caesar. On 24 June 251, Decius was deified, but by November Hostilian disappears from history—he may have died in an outbreak of plague. Gallus may have also ordered a localized and uncoordinated persecution of Christians. However, only two incidents are known to us: the exile of Pope Cornelius to Centumcellae, where he died in 253, and the exile of his successor, Pope Lucius, right after his election. The latter was recalled to Rome during the reign of Valerian. Like his predecessors, Gallus did not have an easy reign. In the East, an Antiochene nobleman, Mariades, revolted and began ravaging Syria and Cappadocia, then fled to the Persians. Gallus ordered his troops to attack the Persians, but Persian Emperor Shapur I invaded Armenia and destroyed a large Roman army, taking it by surprise at Barbalissos in 253. Shapur I then invaded the defenseless Syrian provinces, capturing all of their legionary posts and ravaging their cities, including Antioch, without any response. Persian invasions were repeated in the following year, but now Uranius Antoninus (a priest originally called Sampsiceramus), a descendant of the royal house of Emesa, confronted Shapur and forced him to retreat. Uranius proclaimed himself emperor, however, and minted coins with his image upon them. On the Danube, Scythian tribes were once again on the loose, despite the peace treaty signed in 251. They invaded Asia Minor by sea, burned the great Temple of Artemis at Ephesus, and returned home with plunder. Lower Moesia was also invaded in early 253. Aemilian, governor of Moesia Superior and Pannonia, took the initiative and defeated the invaders.

Өлім

Әскер императорға көңілі толмағандықтан, сарбаздар Эмилианды император деп жариялады. Паулокттың қолдауымен таққа таласқан узурпатор Галл соғысқа дайындалды. Ол бірнеше легионды қайтарды және болашақ император Публий Лициний Валериан басшылығымен Галлиядан Римге күштерді қайтаруға бұйрық берді. Осы дайындықтарға қарамастан, Эмилиан Италияға өзінің құқығы үшін күресуге дайын күйде жорық жасады және Валериан келмей тұрып, Интерамнада (қазіргі Терни) Галлды қоршап алды. Сол жерде не болғаны нақты белгісіз, өйткені дереккөздер келіспейді. Кейінгі дереккөздерде алғашқы жеңілістен кейін Галл мен Волузиан өз әскерлерінің қолынан қаза тапты делінеді; немесе Галл Эмилианмен шайқасуға мүлдем мүмкіндік таппады, себебі оның әскері узурпаторға кетіп қалды. Қалай болғанда да, Галл мен Волузиан 253 жылдың тамыз айында қаза тапты.