Кіріспе

Элсворт көлі - Батыс Антарктидада орналасқан табиғи тұщы сулы сұйық көлі. Оның ұзындығы шамамен 10 км, тереңдігі шамамен 2 км. Көл американдық зерттеуші Линкольн Эллсворттың есімімен аталған. Көлдің бетін теңіз деңгейінен 1400 метр төмен орналасқан.

Барлау

Элсворт көлі 1996 жылы британдық ғалым, Бристоль университетінің профессоры Мартин Зигерт ашқан. Бұл 387 белгілі антарктикалық көлдегі субледистік көлдегі көлдің бірі. Бұл жерде жаңа микробиологиялық өмір түрлері пайда болуы мүмкін деген болжамдарға байланысты зерттеулер жүргізілуде. 2009 жылдың 2 наурызында Ұлыбританияның Табиғи ортаны зерттеу жөніндегі кеңесі британдық ғалымдар тобына 2012 жылдың желтоқсанында көлдің бетіндегі мұз қабаттарын бұрғылауды рұқсат етті. Бұл бұрғылауды Халықаралық ғылым кеңесінің (ICSU) Антарктика зерттеулері жөніндегі ғылыми комитеті бақылаған болатын. Британдық команда 16 жыл бойы теңіздің химиялық немесе биологиялық ластануына әкелмейтін әдістерді қолдана отырып, оны зерттеу технологиясын жасады. Ғалымдар ыстық суды ұшқышпен мұздың ішінде 36 сантиметр кеңістіктегі бұрғылау орнын бұрғылап, суды микроорганизмдер бар ма, жоқ па деп тексеру үшін сонда суды шығарып алуға мүмкіндік береді деп үміттенген. Бұл судың экстремалды қысым, суық және қоректік заттар тапшылығы жағдайында өмір сүрумен байланысты екенін анықтау үшін тест. Егер топ өмірді таба алмаса, онда ол су бар, бірақ өмір жоқ шекараны білдіреді. 2012 жылдың қаңтар айында бұрғылау жұмыстары 2012 жылдың қарашасы мен 2013 жылдың қаңтары аралығында басталады деп жоспарланған еді. Ауа райына байланысты команда көлге жету үшін 100 сағат бойы үнемі бұрғылауды жоспарлады. 2012 жылдың 12 желтоқсанында британдық зерттеу тобы су үлгілерін алу үшін мұздықты бұрғылай бастады. Олар жоғары қысымдағы шланг пен қайнау температурасында стерильденген суды пайдаланып, үш шақырымнан астам мұз аралығын бұрғылауды жоспарлады. Команда үлгіні алу үшін бұрғылау бес күнді алады деп ойлады. Профессор Сигерт егер бұл іздеу сәтті болса, онда осындай экстремалды ортада, мысалы, Юпитердің Еуропа деген жерінде өмір сүру мүмкіндігін іздеу мүмкіндігін тудырады деп есептеді. 2012 жылдың 25 желтоқсанында екі 300 м тереңдіктегі бұрғылау орнын біріктірудің сәтсіздігінен кейін жоба тоқтатылғаны туралы хабарланды. Бас зерттеуші профессор Мартин Зигерт: "Бір топ мұз астынан 300 метр тереңдікте сумен толтырылған қуысты құрай алмағаны үшін бұрғылау тоқтатылды. Бұл қуыс негізгі бұрғылау орнын бұрғылау суын қайтадан жер бетіне шығару үшін пайдаланылатын екінші бұрғылау орнымен байланыстыратын. Рождество қарсаңында біз Элсворт көліне тікелей өлшеу мен үлгі алуды тоқтату туралы шешім қабылдадық. Жағдайлар біз қалағандай болмағанымен, мен жергілікті команданың және Ұлыбританиядағы әріптестеріміздің күш-жігерін арқасында біз мүмкіндігінше көп нәрсені жасадық деп сенемін және мен оларға шын жүректен алғыс айтамын. Мен сондай-ақ Ұлыбританияның Табиғи ортаны зерттеу кеңесінің бізге мұз астындағы Антарктиданы тікелей зерттеуге мүмкіндік бергені үшін өте ризамын. 16 жыл бұрын біз терең сулы мұз асты көлдері тіршілік үшін қолайлы мекендер екендігін және мұз және климат тарихының маңызды деректерін қамтиды деп болжам жасадық. Қазіргі уақытта бұл болжамдар тексерілмеген күйінде қалып отыр. Ұлыбританияға оралғаннан кейін мен консорциумды жинап, зерттеу жұмыстарын жалғастырудың жолдарын іздеймін. Алдағы маусымдарда Елсворт көлінің құпиясын ашатынына сенімдімін. Алғашқы бұрғылау 300 метр тереңдікте жүргізіліп, содан кейін 12 сағат бойы сол тереңдікте қалдырылды. Екінші, негізгі бұрғылау (біріншісінен 2 м қашықтықта орналасқан) содан кейін 300 м тереңдікке бұрғыланды және дереу осы қуысқа қосылуы керек еді. Бұл негізгі бұрғылау ойығы содан кейін қуыс арқылы көкке дейін жалғасады, ал бірінші бұрғылау ойығы суды су астында болатын сорғыны қолдану арқылы суды қайтадан жер бетіне айналдыруға пайдаланылады. Осылайша мұз қуысы бұрғылау орнындағы су деңгейін теңестіруге және бұрғылау кезінде көлдің қысымын теңестіруге пайдаланылуы мүмкін. Белгісіз себептермен команда 20 сағаттан астам уақыт бойы тырысқанына қарамастан, 300 метр тереңдікте екі бұрғылау орнын байланыстыра алмады. Бұл процесте ыстық су мұздың қабықтай қабатына сіңіп, жоғалады. Олар бұл суды көбірек қарды қазып, еріту арқылы толтыруға тырысты, бірақ олардың күш-жігері түк те шықпады. Қазандықты байланыстыруға жұмсалған қосымша уақыт отын қорын жеткілікті мөлшерде азайтып, қалған операцияны іске асыру мүмкіндігінен айырды.