Кіріспе

Мұхаммедтің сөзі мен салт-дәстүрін зерттеу Ислам хадистерін зерттеу мен бағалаудың діни ғылымы Хадис зерттеулері (علم الحديث ʻilm al ḥadīth "хадис ғылымы", сондай-ақ хадис ғылымы немесе хадис сын ғылымы немесе хадис сын) мұсылман ғалымдары хадистерді зерттеу мен бағалауда қолданатын бірнеше діни ғылыми пәндерден тұрады. д) Мұсылмандардың көпшілігі мен ислам діндерінің негізгі бағыттары Мұхаммед пайғамбардың сөздері мен іс-әрекеттерін және оның үнсіз мақұлдауын баяндаушылар арқылы жеткізгенін айтады. Мұсылмандардың көпшілігі үшін хадистің шынайылығын анықтау Исламда өте маңызды, өйткені Құранмен бірге Ислам пайғамбарының сүннеті - оның сөзі, әрекеті және үндемей мақұлдауы - құдайлық аянның (вахи) түсіндірмесі болып саналады, ал олардың жазбалары (яғни хадис) Ислам заңдарының (Шәриғат) негізін құрайды. Сонымен қатар, Құранда заңға қатысты аяттар саны салыстырмалы түрде аз болса да, хадистер, көпшілігі үшін, діни міндеттердің егжей-тегжейінен (мысалы, гусль немесе вуду, намаз намазы үшін жуу), сәлемдесудің дұрыс формаларына және құлдарға мейірімділіктің маңыздылығына қатысты нұсқаулар береді. Сонымен, ислам заңдарының "көп бөлігі" негізгі дереккөз ретінде Құранмен бірге хадистерден алынған. Хадистің шынайылығын (сихха) анықтаудың үш негізгі жолы бар: "басқа таратушылардан басқа бірдей хабарламалар" бар-жоғын анықтауға тырысу; хабарлама таратушылардың сенімділігін анықтау; және "хабар тарату тізбегінің үздіксіздігі" хадисі. Дәстүрлі хадис зерттеулерін кейбіреулер "сайыспайтын, тарихи сынның ең соңғысы" деп мақтады және "нақты болуы мүмкін емес" хадистердің үлкен санын сүзгілеуге сәтсіздігі үшін қатты сынға алды. Алайда мұсылмандар да, батыс ғалымдары да хадисті сынға алды. Құраншылдар хадистердің авторитетіне қарсы шығып, оларды Құраннан тыс деп санайды; кейбіреулері көбінесе хадистердің VIII және IX ғасырларда жасалған және Мұхаммедке жалған түрде тиесілі болғанын айтады.

Анықтама

Хадис маманы Джалал әл-Дин әл-Суюти (өл. 911 А.Х./ 1505 С.Е.) оны санд, яғни баяндау тізбегі мен матан, яғни хадистің мәтіні, белгілі болатын принциптер туралы ғылым деп сипаттаған. Бұл ғылым санад пен матнаны зерттейді, оның мақсаты сахихті басқалардан ажырату. Ибн Хажар әл-Асқаланидің айтуынша, ең жақсы анықтама: баяушы мен баяндайтын адамның жағдайы анықталатын принциптерді білу.

Сандықтың дәстүрлі маңызы

Хаддисті жеткізушілердің жалпы қабілеті мен моральдық адалдықтарын бағалағаннан кейінгі екінші критерий - хадисті жеткізу тізбегінің "тоқтамалығы". Пайғамбардың хабарын жеткізушілер "арнайы жолмен" алғандығын көрсетулері керек. Таратушылар бір уақытта өмір сүрген болуы керек, олар кездесуге мүмкіндік алған болуы керек және олар өздерінің тарату қабілеттеріне кепілдік беру үшін тарату кезінде жеткілікті жасқа жеткен болуы керек. Ертедегі дін ғалымдары сандықтың маңыздылығын атап көрсетті. Мысалы, Құранның ертедегі бір түсіндірмешісі Матр әл Уарақтың айтуынша, Құраннан шыққан аят, "Немесе білімнің қалдығы" деген сөз хадистің иснадына қатысты. Сонымен қатар, Абд Алла ибн әл-Мүбарак: "Иснад діннен; егер иснад болмаса, кез-келген адам қалаған нәрсені айта алады" деді. Ибн әл-Салахтың айтуынша, санд мұсылманның оқу қоғамдастығында пайда болды және оған бірегей болып қала береді. Ибн Хазм пайдаланысты, үздіксіз санды ислам дініне тән деп айтқан: санды еврей қауымы да қолданған, бірақ олар мен Мұсаның арасында 30 ұрпақтан астам үзіліс болды, ал христиандар санды ажырасуды тыйым салумен шектелді. Ибн Таймия да иснадты білу Мұхаммед пайғамбардың ізбасарларына тән екенін айтқан. Сандаға ерекше көңіл бөлу үрдісі Сахабалар ұрпағынан кейін, Мұхаммед ибн Сириннің: "Олар бұрын санда туралы сұраған жоқ. Алайда, бүлік болғаннан кейін олар: "Бізге өз риуаяттарыңызды атаңыз". - деп айтатын. - Осылайша, сүннет иелері өздерінің хадистерін қабылдады, ал жаңашыл адамдар бұған жол бермеді. - Сандықты талап етуге рұқсат етілмегендер екі пікірдің ең күштісі болған Пайғамбардың серіктері, ал басқалары, мысалы, әл-Құртуби, ізбасарлардың үлкендерін де қамтиды. Бұл сахабалардың барлығы хадисті адал, сенімді жеткізушілер болып саналуынан, сахабаның риуаят еткен мүрсал хадисі қабылдайтындай болып саналады. Әл-Хатиб әл-Бағдади бұған қатысты түрлі дәлелдерді келтіреді, олардың ішінде Құран аяты: "Сендер адамзатқа әкелінген ең жақсы ұлт едіңдер". Бұл фитнаға үшінші халифа Усман ибн Аффанның кезінде пайда болған харижилер мен ғұлақтар арасындағы қарама-қайшылық идеологиясы, оның өлтірілуі және харижилердің келесі билеушілер Әли мен Муавияға қарсы әлеуметтік тәртіпсіздіктері жатады. Усман (ғ.с.) көшіп кеткеннен кейін 35 жылы қайтыс болды.

Мата

Ғалым Дэниел Браунның айтуынша, дәстүрлі хадис зерттеулерінде "матн мен иснадты сынға алу мүмкіндігі" "теорияда танылды, бірақ бұл мүмкіндік сирек жүйелі түрде қолданылды". Сириялық хадис ғалымы доктор Салах әл-Дин әл-Идлиби - мағнаттық сынның салыстырмалы түрде жаңа саласының маманы. Дәстүрлі сын хадисті жеткізген адамдардың сенімділігін тексеруге бағытталған болса, матан сын хадистің мазмұнын зерттейді және оны басқа хадистердің мазмұнымен және басқа да қол жетімді тарихи дәлелдермен салыстырады.

Хадис зерттеулері үшін сүнни әдебиет

Кез келген ислам пәнінде сияқты, хадис зерттеулерінің принциптері мен ұсақ тұстарын сипаттайтын әдебиеттің бай тарихы бар. Ибн Хажар әл-Асқалани осы дамудың қорытындысын келесідей береді: "Хадис халқының терминологиясында жазылған еңбектер ежелгі және қазіргі имамдардан көп болды: Бұл тақырыпта еңбек жазғандардың алғашқысы - судья Абу Мухаммад әл-Рамахурмузи өзінің "Ал-Мухадис әл-Фасил" кітабында, бірақ ол толық емес. Ал әл-Хаким, Әбу Абдаллаһ және Найсабури, бірақ ол не тазартылған, не жақсы ұйымдастырылған. Ал одан кейін Әбу Нұғайм әл Асбахани, кейіннен жазылған кітапқа мустахрадж жазды (әл Хаким өз сандаларын қолдана отырып келтірген нақылдарды құрастырды). Алайда кейбір нәрселерді түзету қажет. Ал Хатиб Әбу Бәкір әл Бағдади хадис зерттеуінің әр түрлі салаларында "әл-Кифая" атты кітап және "әл-Жамиғ ли-Адаб аш-Шейх ва ас-Сами" атты кітап жазды. Хадис ғылымдарының ішінде ол туралы жеке кітап жазбайтын пән аз, өйткені әл Хафит Әбу Бәкір ибн Нұқта былай деді: "Әрбір объективті адам әл Хатибтен кейінгі хадис ғалымдарының оның еңбектеріне қарыздар екенін біледі". Олардан кейін әл-Хатибтің артынан басқалар да келді, олар осы ғылымнан өз үлестерін алды". Әл-Қади Еяад оны әл-Илмаа деп атаған қысқаша кітап құрастырды. Әбу Хафс әл Маянажийдің "Ма лая ясу әл мухаддис жахлуху" немесе "Хадис ғалымдарының білмеуіне жол берілмейді" деген атағы берілген еңбегі. Бұған көптеген мысалдар бар, олар танымал болды және осы кітаптар туралы білімді молынан кеңейтуге тырысты және оларды түсінуді жеңілдету үшін қысқартылды. Бұл Дамаскіге қоныс аударған Тақий ад-Дин Абу Амрин Усман ибн әл-Салах Абд ар-Рахман аш-Шахрузуридің келуі алдында болды. Ол Ашрафия мектебінде хадис мұғалімі болған кезде өзінің белгілі кітабын жинап, онда айтылған әр түрлі пәндерді редакциялады. Ол оны бөлік-бөлік етіп жазып, нәтижесінде оны тиісті тәртіппен қамтамасыз етуге қол жеткізе алмады. Ол әл-Хатибтің түрлі еңбектерімен айналысып, оның әртүрлі зерттеулерін жинады, оларға басқа көздерден пайдасының мәнін қосты. Сонымен ол өзінің кітабында осыдан басқа да кітаптарда таралғандарды біріктірді. Сондықтан да адамдар соған көңіл бөліп, оның үлгісіне еліктейді. Оның кітабын өлеңге айналдырғандар, қысқартып жазғандар, одан қалғандарды толықтыруға тырысқандар немесе оған қатысы жоқ кез келген ақпаратты қалдырғандар; сондай-ақ оның жұмысының кейбір аспектілеріне қарсы шыққандар немесе оны қолдағандар сансыз.