Кіріспе

Құрама Штаттарда сот төрелігі - бұл заңның, келісімнің немесе әкімшілік регламенттің қолданыстағы заңның, штаттық конституцияның немесе АҚШ Конституциясының ережелеріне қайшы келетінін немесе бұзылғанын анықтау үшін соттың заңды өкілеттігі. АҚШ Конституциясы сот төрелігін қайта қараудың өкілеттігін нақты анықтамаса да, Құрама Штаттардағы сот төрелігін қайта қарау билігі Конституцияның құрылымынан, ережелері мен тарихынан алынған. АҚШ Жоғарғы Сотының екі маңызды шешімі Құрама Штаттарда сот төрелігін қайта қараудың конституциялық өкілеттігін растады. 1796 жылы Хилтон АҚШ-қа қарсы Конгресс актісінің конституциялықлығына тікелей қарсылық білдірген, "көлік салығын" енгізген 1794 жылғы тасымалдау туралы заңға қатысты Жоғарғы Сот шешкен алғашқы іс болды. Сот арыз берушінің тасымалдау салығын конституциялық емес деп айыптауына сот арқылы қарауды жүзеге асырды. Жоғары Сот қарағаннан кейін, тасымалдау туралы заң конституциялық деп шешті. 1803 жылы Марбери мен Мэдисонның арасындағы сотқа қатысты іс Жоғарғы Соттың заңға қайшы келетін заңды жоюға өкілеттігін алға тартқан алғашқы ісі болды. Осы шешімдегі өз пікірінің соңында Бас судья Джон Маршалл Конституцияның алтыншы бабында көрсетілгендей, Конституцияны сақтауға ант бергендерінің қажетті салдары ретінде Конституцияға қайшы заңдарды жоюға Жоғарғы Соттың жауапкершілігі бар екенін айтты. 2014 жылға дейін АҚШ Жоғарғы Соты АҚШ Конгресінің 176 актісін конституцияға қайшы деп таныды. 1960-2019 жылдар аралығында Жоғарғы Сот 483 заңды толық немесе ішінара конституцияға қайшы деп таныды.

Конституцияға дейінгі сот төрелігі

Гамильтон Federalist 78-де былай деп жазды: "Бірақ судьялардың тәуелсіздігі тек Конституцияны бұзуға қатысты емес, ол қоғамдағы кездейсоқ жаман көңіл-күйдің әсерінен қорғауға болады. Кейде бұл заңдар азаматтардың жеке құқықтарын әділетсіз және біржақты заңдармен бұзады. Бұл ретте де сот билігінің қатаңдығы заңдардың қатаңдығын жеңілдетуде және олардың қолданылуын шектеуде үлкен маңызға ие. Бұл заң тек қабылданған заңдардың тікелей зияндылығын азайтуға ғана емес, сонымен қатар оларды қабылдау кезінде заңнамалық органды бақылауға да қызмет етеді. Соттық тексеру қағидатын мойындаған алғашқы американдық шешім 1787 жылы Солтүстік Каролинаның Жоғарғы сотының алдыңғысы қабылдаған Байард пен Синглтон туралы шешім болды. Солтүстік Каролина соты және оның басқа штаттардағы әріптестері мемлекеттік конституцияларды судьялар түсіндіретін және қолданатын басқарушы заңның мәлімдемелері ретінде қарастырды. Бұл соттар өздерінің штаттық конституциясы мемлекеттің негізгі заңы болғандықтан, олар штаттық конституцияға қайшы келетін заң шығарушы органның актісін емес, штаттық конституцияны қолдануы керек деп түсіндірді. Соттың қарауына байланысты осы мемлекеттік сот істері баспасөзде жарияланып, көпшілік талқылау мен пікірлер туғызды. Соттық тексеруге қатысы бар айқын мемлекеттік істердің қатарына Комонвеллге қарсы Катон (Вирджиния, 1782), Ратгерс Вэддингтонға қарсы (Нью-Йорк, 1784), Треветт В. Виденге қарсы (Род-Айленд, 1786) жатады. Ғалым Ларри Крамер судья Айределлдің пікірін мойындады: конституцияға қайшы заңды орындаған кез келген судья конституцияға қайшы әрекетке кінәлі болады және олар өздері заң бұзушы болады. Конституциялық Конвенцияға қатысушылардың кем дегенде жетіні, соның ішінде Александр Гамильтон, Джон Блэр, Джордж Уайт және Эдмунд Рэндольф, сот сараптамасы туралы жеке тәжірибеге ие болды, өйткені олар сот сараптамасын қамтитын осы мемлекеттік сот істерінде заңгерлер немесе судьялар болған. Конституциялық Конвенциядағы пікірталастар кезінде басқа делегаттар осы мемлекеттік сот істерінің кейбіреулеріне сілтеме жасады. Сондықтан сот арқылы қарау деген ұғым Конституциялық Конвенцияға дейін заң шығарушылар мен көпшілікке таныс болған. Кейбір тарихшылар доктор Бонхамның ісі Құрама Штаттардағы сот сараптамасының дамуына әсер етті деп санайды.

Конституциялық конвенция

Конституциялық Конвенциядағы пікірталастар кезінде Құрылтайшы аталар сот төрелігін қайта қарау туралы түсінікке бірнеше рет сілтеме жасады. Бұл сілтемелер ең көп Вирджиния жоспары деп аталатын ұсыныстың талқылануы кезінде болды. Вирджиния жоспарына "қайта қарау кеңесі" кірді, ол ұсынылатын жаңа федералды заңдарды қарастыратын және оларды бүгінгі президенттік ветоға ұқсас қабылдап немесе қабылдамақ еді. "Қарау кеңесінде" президентіміз бен кейбір федералды судьялар да бар еді. Бірнеше делегат қайта қарау кеңесінде федералды судьялардың кіруіне қарсы болды. Олар заңдарды конституцияға қайшы деп жариялау өкілеттігі арқылы федералды сот жүйесі заң шығарушылардың қол сұғушылығынан қорғай алатын мүмкіндікке ие екенін және сот жүйесі заңдарды қайта қарау кеңесінде қатысу арқылы жоққа шығаруға екінші жолдың қажеті жоқ екенін айтты. Мысалы, Элбридж Джерри федералды судьялар "заңдарды түсіндіру арқылы өздерінің ведомстволарына қол сұғушылыққа қарсы жеткілікті бақылауға ие болады, бұл олардың конституциялық екендігі туралы шешім қабылдауды қамтиды. Кейбір штаттарда судьялар конституцияға қайшы келетін заңдарды жоққа шығарды. Бұл да жалпыға ортақ мақұлдаумен жасалды". Мартин Лютер былай деді: "Заңдардың конституциялық тұрғыда болуына қатысты мәселе судьялардың ресми сипаты бойынша қаралады. Бұл кейіпкерде заңдарға қарсылық бар. Оларды басшымен бірге қайта қарастыруға қосыңыз, сонда олар екі есе кері болады". Делегаттардың осы және басқа да осындай пікірлері федералды соттардың сот төрелігін қайта қарау өкілеттігіне ие болатынын көрсетті. Басқа делегаттар егер федералды судьялар заң шығару процесіне қайта қарау кеңесінде қатысу арқылы қатысса, олардың судьялар ретінде кейіннен осы заңдардың конституциялық екендігі туралы шешім қабылдауда объективтілігі бұзылуы мүмкін деп дәлелдеді. Бұл пікірлер федералды соттардың заңдарды конституцияға қайшы деп жариялау өкілеттігіне ие екеніне сенетінін көрсетті. Конституциялық Конвенциядағы талқылаулардың бірнеше басқа нүктелерінде делегаттар Конституция бойынша федералды судьялар сот төрелігін қайта қарау билігіне ие болады деген сенімдерін білдіретін пікірлер айтты. Мысалы, Джеймс Мэдисон: "Халықтың өздері бекіткен конституцияны бұзатын заңды судьялар жарамсыз деп санайды". Джордж Мейсон федералды судьялар "конституцияға қайшы заңның күшін жоя алады" деді. Алайда, Мейсон сот төрелігінің күші барлық заңдарды жоюға арналған жалпы билік емес, тек конституциялық емес заңдарды ғана күшін жоятынын қосты: Конституциялық конвенцияның кейбір делегаттары Конвенция кезінде сот төрелігін қайта қарау туралы айтпады, бірақ Конвенция алдында немесе одан кейін ол туралы сөйледі. Конвенция делегаттарының осы қосымша пікірлерін қоса алғанда, ғалымдар жиырма бес немесе жиырма алты Конвенция делегаттарының сот төрелігін қолдау туралы пікірлер білдіргенін, ал үштен алтыға дейін делегаттар сот төрелігін қарастыруға қарсы екенін анықтады. Бірде конгрестің талқылаулары мен дауыс беру жазбаларына шолу жасалып, соттың сот сараптамасын қолдаған қырық делегат саналды, ал төрт-бес қарсы болды. Соттық бақылауға қатысты өздерінің пікірлерінде заң шығарушылар судьялардың заңдарды конституциялық емес деп жариялау өкілеттіктерінің ажыратылуы жүйесінің бөлігі екенін көрсетті. Құжат авторы заңдарды конституцияға қайшы деп жариялау сот өкілеттігінің заң шығарушы билікті бақылауға мүмкіндік беретінін, заң шығарушы билікті шамадан тыс қолданудан қорғайтынын мәлімдеді.

Мемлекеттердің ратификациялау талқылаулары

Соттық тексеру он үш мемлекеттің кем дегенде жетінде талқыланды және оны екі ондаған делегат атап өтті. Осы конгрестердің әрқайсысында делегаттар ұсынылған Конституция соттарға сот сараптамасын жүргізуге мүмкіндік береді деп мәлімдеді. Мемлекеттің ратификациялаған конвенциясына қатысқан бірде-бір делегаттың федералды соттардың сот төрелігін қайта қарау билігі болмағанын көрсеткендігі туралы дерек жоқ. Мысалы, Джеймс Уилсон Пенсильванияда ратификацияланған конвенцияда федералды судьялар сот төрелігін жүзеге асыратындығын мәлімдеді: "Егер заң осы Құжатпен Конгресске берілген биліктерге сәйкес келмейтін болса, судьялар, олардың тәуелсіздігі және үкіметтің белгілі бір өкілеттіктері айқындалғандықтан, мұндай заңды жарамсыз деп жариялайды. Себебі Конституцияның күші басым. Сондықтан, Конгресс осыған қайшы келетін кез келген заң қабылдаса, ол заң күшімен күшін жояды". Коннектикут штатының ратификациялық конвенциясында Оливер Эллсворт конституцияның бір ерекшелігі ретінде сот сараптамасын сипаттады: "Бұл Конституция жалпы үкіметтің өкілеттігінің көлемін анықтайды. Егер жалпы заң шығарушы орган кез келген уақытта өздерінің шектерін ашатын болса, сот бөлімі конституциялық бақылау болып табылады. Егер Құрама Штаттар өздерінің өкілеттігінен тыс әрекет етсе, егер олар Конституция рұқсат етпейтін заң қабылдаса, ол жарамсыз болып саналады; ал сот билігі, ұлттық судьялар, олардың бейтараптығын қамтамасыз ету үшін тәуелсіз болуы керек, оны жарамсыз деп жариялайды ". Ратификациялау процесінде ратификациялауды жақтағандар мен қарсыластар Конституцияның әртүрлі аспектілерін талқылайтын памфлеттер, очерктер мен баяндамалар жариялады. Он үш штаттың кем дегенде он екісінде он екі автордың жарияланымдары Конституцияға сәйкес федералды соттар сот төрелігін қайта қарау билігіне ие болатынын мәлімдеді. Конституцияға қарсы шыққандардың ешқайсысы да Конституция сот арқылы қарау құқығын бермейтінін айтқан жоқ. Бір ғалым конституцияны құрушылар айтқан сөздерді қарастырғаннан кейін: "Конституциялық конвенция мен штаттардың ратификациялық конвенцияларының дәлелдері өте көп, өйткені [III бапта] 'сот билігі' деген терминнің бастапқы қоғамдық мағынасы конституцияға қайшы заңдарды жою билігін қамтиды", - деп қорытындылады.

Федералистік қағаздар

1787 - 1788 жылдары Конституцияны ратификациялауды насихаттау үшін жарияланған Федералисттік құжаттарда сот тексеруінің өкілеттігіне бірнеше рет сілтеме жасалды. Соттық бақылау туралы ең кеңінен талқылау Federalist No. 78-бапта Александр Гамильтонның федералдық соттарда сот арқылы қарау құқығы болатыны туралы нақты түсіндірілді. Гамильтон Конституцияға сәйкес, федералды сот жүйесі заңдарды конституцияға қайшы деп жариялауға құқылы екенін айтты. Гамильтон бұл орынды деп мәлімдеді, өйткені ол адамдарды Конгресс билігін теріс пайдаланудан қорғайды: Соттар халық пен заң шығарушы орган арасындағы аралық орган ретінде құрылды, басқалармен қатар, соңғысын өздерінің өкілеттігіне берілген шектерде ұстау үшін. Заңдарды түсіндіру - бұл соттардың өзіндік және ерекше құзыреті. Конституция, шын мәнінде, судьялар үшін негізгі заң болып табылады және қарастырылуы тиіс. Сондықтан олардың мәнін анықтау, сондай-ақ заң шығарушы органнан шыққан кез келген нақты актінің мәнін анықтау оларға тиесілі. Егер екеуінің арасында татуластырылмайтын айырмашылық болса, онда, әрине, жоғары міндет пен жарамдылық барны таңдауға болады; немесе, басқаша айтқанда, Конституция заңға, халықтың ниетін олардың агенттерінің ниетін таңдауға артықшылық беруі керек. Бұл қорытынды ешқандай жағдайда сот билігінің заң шығарушы билікке қарағанда жоғары екенін білдірмейді. Бұл тек халықтың билігі екеуінен де жоғары екенін және заң шығарушы биліктің өз жарғыларында жарияланған халқының Конституцияда жарияланған қалауына қарсы тұрғанын, судьяларды бұрынғысынан гөрі соңғысы басқаруы керек деп болжайды. Олар шешімдерін негізгі емес заңдарға емес, негізгі заңдарға сүйенуі керек. Осыған сәйкес, белгілі бір заң Конституцияға қайшы келетін жағдайда, сот төрешілерінің міндеті Конституцияны сақтап, Конституцияны елемеу болып табылады. Соттар заң шығарушылық әрекеттерге қарсы шектеулі Конституцияның қорғанышы ретінде қарастырылуы тиіс. Федералистік No. 80, Гамильтон Конгресс актісінің конституциялықлығын шешу билігі әр штаттың қолында болуы керек деген идеяны қабылдамады: "Ұлттық заңдарды түсіндіруде бірыңғайлықтың қажеттілігі мәселе шешіледі. Бірдей заңдарға негізделген, бірдей істер бойынша соңғы билікті жүзеге асыратын он үш тәуелсіз сот - бұл үкіметтегі гидра, одан қарама-қайшылық пен шатасудан басқа ештеңе шыға алмайды". Конституцияны түсіндіруде бірыңғайлықтың қажеттілігіне сәйкес, Гамильтон Федералист No. 82 Конституцияға қатысты істер бойынша жоғары соттың мемлекеттік соттардан шағымдарды қарауға өкілеттігі бар. Антифедералистердің ратификацияға қарсы аргументтері федералды соттар сот төрелігін қайта қарау билігіне ие болады деп келісті, бірақ Антифедералистер бұны теріс қарады. Роберт Йейтс "Брут" деген псевдониммен жазған хатында былай деді: [Т] осы конституция бойынша судьялар заң шығарушы органды бақылайды, өйткені жоғарғы сот соңғы кезекте Конгресс өкілеттігінің қаншалықты екенін анықтауға құқылы. Олар конституцияға түсініктеме беруі керек, олардың үкімін жоққа шығаратын билік олардан жоғары емес. Жоғарғы соттың заң шығарушы органнан тәуелсіз құқығы бар, ол конституцияға және оның әрбір бөлігіне түсінік беруі керек, ал бұл жүйеде олардың түсінігін түзету немесе жою үшін ешқандай билік жоқ. Сондықтан егер заң шығарушы орган конституцияға судьялар берген түсінікке қайшы келетін заңдарды қабылдаса, олар оны жарамсыз деп жариялайды.

1789 жылғы сот жүйесі туралы заң

Бірінші Конгресс 1789 жылғы Сот актісін қабылдады, ол төменгі федералды соттарды құрып, федералды соттардың құзыреті туралы мәліметтерді анықтайды. Сот жүйесі туралы заңның 25-бабында Жоғарғы Соттың федералды заң жарамсыз деп шешкен немесе мемлекеттік заң Конституцияға қайшы деп танылған жағдайда, мемлекеттік заңды қолдаған кезде, мемлекеттік соттардан шағымдарды тыңдауы көзделген. Бұл ереже Жоғарғы Сотқа федералды заңдар мен штаттық заңдардың конституциялық сәйкестігін қарастыратын штаттық сот шешімдерін қайта қарау құқығын берді. Осылайша Сот жүйесі туралы заңға сот төрелігін жүзеге асыру туралы түсінік енгізілген.

1788 - 1803 жылдардағы сот шешімдері

1788 жылы Конституцияны ратификациялау мен 1803 жылы Марбери мен Мэдисон туралы шешімнің арасында сот төрелігі федералдық және штаттық соттарда қолданылды. Толық талдау осы уақыт ішінде заңның конституцияға қайшы екендігіне дәлел болған отыз бір мемлекеттік немесе федералды жағдайды анықтады, ал тағы жеті жағдай заңның конституцияға қайшы екендігіне дәлел болған, бірақ кем дегенде бір судья заңның конституцияға қайшы екендігіне қол жеткізді. Бұл талдаудың авторы, профессор Уильям Тренор: "Осы шешімдердің саны сот төрелігін қайта қарау институтын Марберидегі Бас судья Маршалл құрған деген ойды жоққа шығарып қана қоймайды, сонымен қатар бұл ілімнің кеңінен қабылдануы мен қолданылуын көрсетеді", - деп қорытындылады. 1803 жылы Марбериде мәселе түпкілікті шешілгенге дейін сот төрелігінен қарау мәселелерін қамтитын бірнеше басқа істер Жоғарғы Сотқа жетті. Хейберннің ісі бойынша 2 АҚШ (2 Dall.) 408 (1792), федералды округтік соттар Конгресстің актісін тұңғыш рет конституцияға қайшы деп тапты. Үш федералды округтік сот Конгресс пенсиялық өтініштерді шешуді округтік сот судьяларына талап ететін акт қабылдап, Конституцияны бұзғанын анықтады. Бұл округтік соттар бұл ІІІ бап бойынша сот қызметіне жатпайтынын анықтады. Бұл үш шешімге Жоғарғы Сотта шағым жасалды, бірақ Конгресс шағымдар күтіп тұрған кезде жарғыны жойған кезде шағымдар талқыға салынды. 1794 жылы Жоғарғы Соттың мәлімделмеген шешімінде АҚШ-тың Йель Тодтқа қарсы іс-қимылы бойынша Жоғарғы Сот Хейберн ісі бойынша қаралған зейнетақы туралы заң бойынша тағайындалған зейнетақыны кері қайтарып алды. Сот зейнетақыны анықтау үшін судьяларды тағайындау туралы акт конституциялық емес деп шешті, өйткені бұл сот қызметіне жатпайды. Бұл Жоғарғы Соттың Конгресс актісін конституцияға қайшы деп тапқан алғашқы ісі болды. Алайда, бұл іс туралы ресми есеп болмаған және ол прецедент ретінде қолданылмаған. Хилтон АҚШ-қа қарсы, 3 U. S. (3 Dall.) 171 (1796) - Жоғарғы Сот Конгресс актісінің конституциялық заңдылығына қарсы шыққан бірінші іс. Бұл жерде, федералды салықтар көлігіне салынады, бұл "тұрақты" салықтар туралы конституциялық ережеге қайшы келеді деп айтылды. Жоғарғы Сот бұл салықты конституциялық деп танып, оны қолдады. Жоғары Сот аталған актіні жоймағанымен, сот салықтың конституциялықлығын қарастыра отырып, сот төрелігінен қарау процесіне кірісті. Бұл іс сол кезде кеңінен жарияланды және бақылаушылар Сот Конгресс актісінің конституциялықлығын тексеріп жатқанын түсінді. Заңның жарамдылығын растағандықтан, сот заңның конституциялық емес екенін жариялауға өкілетті екенін мойындауға мәжбүр болған жоқ. Уэрге қарсы Хилтон, 3 АҚШ (3 Dall.) 199 (1796) заңына сәйкес, Жоғарғы Сот алғаш рет мемлекеттік заңның күшін жойды. Сот Виргинияның революцияға дейінгі соғыс борыштарына қатысты заңын қарады және оны АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы бейбітшілік келісімшартына сәйкес келмейтінін тапты. Жоғарылық туралы ережеге сүйеніп, сот Вирджинияның заңын жарамсыз деп тапты. Холлингсворт Вирджинияға қарсы, 3 АҚШ (3 Далл.) 378 (1798) Заңына сәйкес, Жоғарғы Сот 11-ші түзетуде көрсетілген құзыреттілік шектеулері бойынша істі қарауға құзыреті жоқ деп тапты. Бұл ұстаным 1789 жылғы Сот актісінің Конституцияға қайшы екенін білдіреді. Алайда Сот бұл тұжырымға ешқандай дәлел келтірмеді және бұл заңның конституциялық емес екеніне көз жеткізді деп айтпады. Купер мен Телфер, 4 АҚШ (4 Далл.) 14 (1800) сот Чейз былай деп мәлімдеді: "Бұл шын мәнінде жалпы пікір, оны бүкіл бұл адвокаттар алқасы және кейбір судьялар жеке-жеке округтерде ШЕШІМ ЕТТІ, Жоғарғы Сот Конгресс актісін конституцияға қайшы деп жариялай алады, сондықтан жарамсыз, бірақ бұл мәселе бойынша Жоғарғы Соттың өзінен шешім жоқ".

Кентукки және Вирджиния қарарларына жауаптар

1798 жылы Кентукки мен Вирджинияның заң шығарушы органдары Конгресс актілерінің конституциялық екенін анықтау үшін штаттардың өкілеттігін растайтын бірқатар қаулылар қабылдады. Осыған жауап ретінде он штат Кентукки мен Вирджиния қаулыларын мақұлдамайтын өздерінің қарарларын қабылдады. Осы штаттардың алтауы Конгресс актілерін конституцияға қайшы деп жариялау өкілеттігі штаттық заң шығару органдарында емес, федералды соттарда жатыр деген ұстанымға келді. Мысалы, Вермонт штатының қарары былай деп мәлімдеді: "Ол жалпы үкімет жасаған заңдардың конституциялық екендігі туралы шешім қабылдау штаттық заң шығарушы органдарға тиесілі емес; бұл билік тек Одақтың сот органдарына ғана берілген". Осылайша, Марбери мен Мэдисонның арасындағы сотқа дейінгі бес жыл ішінде бірқатар штаттық заң шығарушылар Конституцияға сәйкес федералды соттар сот сараптамасы жасау құқығына ие екенін мәлімдеді.

Марбери мен Мэдисон

Марбери - Конгресс актісін конституцияға қайшы деп таныған Жоғарғы Соттың алғашқы шешімі. Бас судья Джон Маршалл бір ауыздан шешім қабылдауға арналған қорытындыны жазды. Бұл іс Уильям Марбери мемлекеттік хатшы Джеймс Мэдисонды Марбериге оны бейбітшілік судьясы етіп тағайындаған комиссияны тапсыруды талап ететін бұйрық ("мандамус") іздеп сотқа жүгінген кезде пайда болды. Марбери өзінің ісін төменгі соттың орнына тікелей Жоғарғы Сотқа жүгінді. Конституциялық мәселе Жоғарғы Соттың бұл істі қарауға құзыреті бар-жоғына қатысты. 1789 жылғы Сот жүйесі туралы заң Жоғарғы Сотқа мандамус туралы жарлықтарға қатысты істер бойынша бастапқы төрелік билікті берді. Сонымен, сот жүйесі туралы заңға сәйкес, Жоғарғы Сот Марбери ісіне қатысты сот төрелігін жүргізетін. Алайда Конституцияда Жоғарғы Соттың бастапқы құзыреті бар істер сипатталған, ал мандамус істеріне кірмейді. Сот жүйесі туралы заң Жоғарғы Сотқа "Конституциямен кепілдендірілмеген" юрисдикцияны беруге тырысты. Маршаллдың пікірінде Конституцияда халық шектеулі билік өкілеттігін орнатты: "Заң шығарушы органның өкілеттігі айқындалған және шектеулі; және бұл шектеулер қате немесе ұмытылмауы үшін Конституция жазылған". Конституцияда белгіленген шектеулер "егер бұл шектеулерді кез-келген уақытта шектеуді көздегендер өте алса" мағынасыз болады. Маршалл Конституцияның "ұлттың негізгі және ең басты заңы" екенін және оны заң шығарушы органның қарапайым актісімен өзгертуге болмайтынын айтты. Сондықтан "Конституцияға қайшы келетін заң шығарушы орган актісі жарамсыз". Маршалл содан кейін соттардың рөлін талқылады, бұл сот сараптамасы туралы ілімнің негізі болып табылады. Маршаллдың айтуынша, соттан заңның күшін жоюды талап ету "абсурдтық" болып табылады. Керісінше, Конституцияны түсіндіру және қолдану, сондай-ақ заң мен Конституция арасында қайшылық бар-жоғын анықтау соттардың табиғи міндеті болып табылады: Заңның қандай екенін айту сот департаментінің міндеті және міндеті болып табылады. Бұл ережені жекелеген жағдайларда қолданатындар міндетті түрде осы ережені түсіндіріп, түсіндіруге тиіс. Егер екі заң бір-біріне қайшы келсе, соттар олардың әрқайсысының қолданылуы туралы шешім қабылдауы тиіс. Егер заң Конституцияға қайшы келсе, егер белгілі бір іс бойынша заң да, Конституция да қолданылса, сонда Сот сол істі Конституцияны елемейтін заңға сәйкес немесе Конституцияны елемейтін Конституцияға сәйкес шешуі керек, сонда Сот осы қайшы келетін ережелердің қайсысы істі реттейтінін анықтауы керек. Бұл сот міндетінің мәні. Егер соттар Конституцияны қарастыратын болса, ал Конституция заң шығарушы органның кез келген қарапайым актісінен жоғары болса, онда Конституция, сондай-ақ мұндай қарапайым акт емес, олардың екеуі де қолданылатын істі басқаруы керек. Маршалл Конституцияның ережелеріне сәйкес, соттар Конституцияны "зерттеуге", яғни оны түсіндіруге және қолдануға құқылы екенін және Конституцияға қайшы келетін кез келген заңдарды орындаудан бас тартуға міндетті екенін айтты. Нақты айтқанда, III бапта "федералды сот билігі Конституция бойынша туындайтын барлық істерге қолданылады" деп көзделген. VI бапқа сәйкес судьялар "осы Конституцияны қолдауға" ант беруі керек. VI бапта "Конституцияға сәйкес жасалған" заңдар ғана елдің заңы болып табылады деп айтылған. Маршалл былай деп қорытындылады: "Осылайша, Құрама Штаттар Конституциясының ерекше сөз тіркесі барлық жазбаша Конституцияларға маңызды болып саналатын принципті растайды және нығайтады: Конституцияға қайшы келетін заң жарамсыз, ал соттар, сондай-ақ басқа ведомстволар осы құжатқа байланысты". Марбери соттылық тексеру туралы ілімге қатысты негізді іс ретінде ұзақ уақыт бойы қаралды. Кейбір ғалымдар Маршалдың Марберидегі пікірі сот сараптамасын жасады деп болжайды. Профессор Александр Бикель өзінің "Ең аз қауіпті сала" атты кітабында былай деп жазды: "Сот институтын конституциялық будан шақырып, қалыптастырып, сақтап қалу керек еді. Ұлы Бас судья Джон Маршалл - жалғыз өзі емес, ең алдымен, ол сол жерде болды және оны орындады. Егер белгілі бір уақытта және белгілі бір іс-әрекетпен "жұйылған" деп айтуға болатын әлеуметтік үрдіс болса, бұл Маршаллдың жетістігі. Бұл 1803 жылы болған; бұл акт Марбери мен Мэдисонның арасындағы сотқа қатысты шешім еді. Басқа ғалымдар мұны асыра айтылған деп санайды және Марбери сот қарауы бұрыннан таныс ұғым болған жағдайда шешілген деп санайды. Бұл ғалымдар сот төре�...

Марбериден кейінгі сот қарауы

Марбериде Жоғарғы Сот үкіметтің іс-әрекеттерін бақылауға кірісті. Марбериде сот өзінің соттық бақылау құқығын қолданғаннан кейін, ол келесі елу жыл ішінде федералды заңды жоюдан аулақ болды. Сот бұл шешімді Дред Скотт пен Сэндфордтың арасындағы сотқа дейінгі уақытта қолданбады. 393 (1857) деген санмен. Алайда Жоғарғы Сот басқа жағдайларда сот төрелігін жүзеге асырды. Соның ішінде Конституцияға қайшы келетін бірқатар мемлекеттік заңдарды жоққа шығарды. Жоғарғы Сот мемлекеттік жарғыны конституцияға қайшы деп жойған алғашқы іс Флетчер Пекке қарсы, 10 U. S. (6 Cranch) 87 (1810). Кейбір жағдайларда мемлекеттік соттар өздерінің шешімдері түпкілікті болып табылады және Жоғарғы Соттың қарауына жатпайды деген ұстанымға келді. Олар Конституция Жоғарғы Сотқа мемлекеттік соттардың шешімдерін қайта қарау құқығын бермейтінін айтты. Олар 1789 жылғы Сот жүйесі туралы заңның конституциялық емес екенін, оның бойынша Жоғарғы Сот кейбір апелляциялық шағымдарды тыңдай алады деп мәлімдеді. Шындығында, бұл мемлекеттік соттар сот төрелігінің қағидаты мемлекеттік соттардың шешімдерін федералды тексеруге мүмкіндік бермейтінін мәлімдеді. Бұл мемлекеттерге өздерінің Конституциясын түсіндіруге мүмкіндік бермек. Жоғарғы Сот бұл дәлелді жоққа шығарды. Мартин Хантэрдің жалға алушысына қарсы, 14 АҚШ (1 Wheat.) 304 (1816), Сот III бапқа сәйкес, федералды соттар Құрама Штаттардың Конституциясы мен заңдарына сәйкес туындайтын барлық істерді қарауға құзыретті деп тапты және Жоғарғы Сот барлық осындай істерде апелляциялық төрелік етуге құзыретті, бұл істер мемлекеттік немесе федералды соттарда қозғалған. Сот осыған ұқсас шешімді қылмыстық іс бойынша да шығарды: Коэнс Виржинияға қарсы, 19 U. S. (6 Wheat.) 264 (1821) - "Қазақстанның Қазір Жоғарғы Соттың федералды заңға қатысты мемлекеттік соттардың шешімдерін қайта қарауы мүмкін екендігі белгілі. Жоғарғы Сот сондай-ақ, федералды атқарушы биліктің әрекеттерін қарап, Конгресс актілерімен рұқсат етілгенін немесе Конгресс берген өкілеттіктерден тыс екенін анықтады. Соттық бақылау конституциялық құқықтың негізгі бөлігі болып табылады. 2017 жылдың қыркүйегіне дейін АҚШ Жоғарғы Соты АҚШ Конгресінің 182 актісінің кейбір бөліктерін немесе толықтығын конституцияға қайшы деп таныды, соңғысы Жоғарғы Соттың 2017 жылғы маусымдағы Матал Тэмге қарсы және 2019 жылғы Янку Брунеттиге қарсы шешімдері 1946 жылғы шілдедегі Ланхам актісінің бір бөлігін сөз бостандығын бұзғаны үшін жойды.

Соттық бақылауды сынға алу

Соттық тексеру қазір Құрама Штаттардағы конституциялық заңның қалыптасқан бөлігіне айналғанмен, бұл іліммен келіспейтіндер бар. Соттық тексеруді бірінші сынға алғандардың бірі - Конституцияға қол қойған Ричард Доббс Спейг. Жоғарғы Соттың судьясы Джеймс Айределлмен хат алысқанда Спайт өзінің ілімді мақұлдамағанын былай деп жазды: Мен дау туғызған заңды ақтауға тырыспаймын: олардың қандай заңды күшін жойғаны маңызды емес; бұл олардың оны жүзеге асыру билігін узурпациялау, мен шағымданам, өйткені мен олардың мұндай билігі бар екенін жоққа шығарамын; Конституцияда оларды тікелей немесе жанама түрде қолдайтын немесе оларға осы билікті жүзеге асыру құқығының кез келген түсін бере алмаймын.

Конституцияны ратификациялау кезінде

Конституциялық Конвенцияда сот сараптамасын жақтағандар да, қарсыластар да кез келген үкіметке жазбаша конституцияға негізделген заңдардың осы конституцияны бұзатын заңдардың жасалуы мен орындалуына кедергі жасау үшін қандай да бір механизм қажет екенін даулаған жоқ. Әйтпесе, құжат мәнсіз болады, ал заң шығарушы орган кез келген заңдарды қабылдауға құқылы, ол үкіметтің жоғарғы қолы болады (Британияның парламенттік егемендік туралы ілімі). Конвенцияға қатысушылар Конгресс немесе сот органдары жарғылардың конституциялықлығына қатысты шешім қабылдауы керек деген мәселе бойынша келіспейді. Гамильтон бұл мәселені Федералист No. 78, онда ол федералды сот төрелігінің жарғылардың конституциялықлығын тексеру рөлі бар екендігінің себептерін түсіндірді: Егер заң шығарушы орган өздерінің өкілеттіктерінің конституциялық судьялары болып табылады және олар оларға берген құрылым басқа ведомстволарға қатысты қорытынды болып табылады десек, бұл Конституцияның қандай да бір ерекше ережелері алынбайтын жерде табиғи болжам бола алмайды деп жауап беруге болады. Конституция халық өкілдеріне өздерінің таңдаулыларының еркін өз еркіне ауыстыруға мүмкіндік беруді көздеді деп ойлаудың басқа жолы жоқ. Соттар халық пен заң шығарушы билік арасындағы аралық орган ретінде, оның ішінде соңғысын өз өкілеттігіне берілген шектерде ұстау үшін құрылған деп болжау әлдеқайда ақылға қонымды. Конституцияны қабылдағаннан бері кейбіреулер сот төрелігін қайта қарау билігі соттарға басқа үкімет тармақтарынан тиісті бақылаусыз заңға қатысты өз көзқарастарын таңу мүмкіндігін береді деп дәлелдеді. Конституциялық Конвенцияға Нью-Йорктен келген делегат Роберт Йейтс ратификациялау процесінде Анти-федералистік құжаттарда сот сот төрелігін еркін пайдалануды Конституцияның "рухы" туралы өз көзқарастарын таңу үшін қолданатынын дәлелдеді: [I] олардың шешімдерінде олар өздерін ешқандай белгіленген немесе белгіленген ережелерге шектемейді, бірақ өздеріне көрінген нәрсеге сәйкес конституцияның себебі мен рухын анықтайды. Жоғарғы соттың қандай да бір пікірі заң күшімен бекітіледі, өйткені оның қателігін түзетуге немесе оның шешімін бақылауға конституцияда ешқандай құқық жоқ. Бұл соттан шағымдануға болмайды.

Қараудың стандарты

Құрама Штаттарда конституциялық заңға қайшы келетіндігі - федералды соттың федералды заңды жоюға болатын жалғыз негіз. Маршалл сотының судьясы Вашингтон 1829 жылы болған бір іс бойынша былай деп мәлімдеді: Біз осы іс бойынша қарсылық білдірілген заңның АҚШ Конституциясына қайшы келмейтінін және егер ол бұлай болмаса, бұл Соттың сот актісінің 25-ші бөліміне сәйкес Пенсильванияның жоғарғы сотының осы іс бойынша шешімін қайта қарау және кері қайтару өкілеттігі жоқ екенін шешуге ниеттіміз. Егер мемлекеттік заң жарамды федералды заңмен қайшылыққа түсе қалса, онда соттар мемлекеттік заңды Жоғарғылық туралы баптың заңмен бұзылуы ретінде жоя алады. Бірақ федералды сот федералды заң немесе федералды Конституция бұзылмаса, заңды күшінен айыра алмайды. Бұдан басқа, американдық соттар үшін заңның конституциялық емес екендігіне күдік немесе ықтималдық қана жеткіліксіз. Александр Гамильтон Федералист 78-де қайта қарау стандарты Конституциямен "екетіспейтін қайшылық" болуы керектігін түсіндірді. Федералистерге қарсы адамдар конституциямен қайшылық болмаған жағдайда, соттар федералды заңдарды жоя алмайтынына келісті. Мысалы, Роберт Йейтс "Брут" деген атпен жазған хатында "әкімшілік соттар конституцияға қайшы келмейтін заң шығарушы орган шығарған заңдарды сақтауға міндетті" деп мәлімдеген. Конституцияны әзірлеу кезінде "федералды заңдар тек конституциялық емес болғандықтан ғана күшін жоя алады және конституциялық емес екені анық болуы керек" деген қағидалар кең таралған көзқарас болды. Мысалы, Джордж Мейсон конституциялық конвенцияда судьялар "конституцияға қайшы заңның күшін жоя алады. Бірақ, қандай да бір заң қаншалықты әділетсіз, қанаушылық немесе зиянды болмасын, егер ол осы сипаттамаға сәйкес келмесе, олар судья ретінде оған еркін жол беруге міндетті". Соттар әдетте осы қағидаға сәйкес егер заңға айқын қарама-қайшылық болса, онда ғана конституциялық емес деп саналуы мүмкін деген қағидаға жиырмасыншы ғасырға дейін, егер заңның конституциялық болмысы жиырмасыншы ғасырда біршама әлсіреп, жоғары соттың әйгілі төртінші төменгі жазбасында мысал ретінде АҚШ Carolene Products Co. , 304 U. S. 144 (1938), бұл заңдар белгілі бір жағдайларда мұқият тексеруге ұшырауы мүмкін деп болжады. Алайда, федералды соттар тек конституциялық заңға қайшы келетін заңдарды ғана жоққа шығара алады деген қағидадан бас тартқан жоқ. Әрине, бұл принциптің практикалық мәні мынада: егер заңдағы кемшілік конституциялық бұзушылық деңгейіне дейін көтерілмесе, сот заңның нашар жасалғанын, ұтымды емес екенін немесе заң шығарушылардың жемқорлық ниеттерінен туындағанын мойындаса да, оны жоя алмайды. 2008 жылы Джон Пол Стивенс деген судья осы пікірді тағы да растап, былай деді: "Менің құрметті бұрынғы әріптесім Тургуд Маршалдың: "Конституция заң шығарушы органдарға ақымақ заңдар қабылдауға тыйым салмайды" деген сөздерін есімде сақтаймын". Федералды жүйеде соттар тек нақты істерді немесе дауларды шеше алады; кем дегенде бір тараптың сот ісіне қатысуға заңды құқығы болмаса, федералды соттардан заңды қайта қарауды сұрау мүмкін емес. Бұл принцип кейде соттардың өз құзыреті болмағандықтан, тіпті заң конституцияға қайшы болып көрінсе де, тексеру құқығын қолданбайтынын білдіреді. Кейбір штаттық соттарда, мысалы, Массачусетс Жоғарғы Сотта, заңнаманы белгілі бір жағдайларда заң шығарушы орган немесе атқарушы орган оның конституциялық заңдылығына қатысты консультациялық шешім қабылдауға жібере алады. АҚШ Жоғарғы Соты, егер ол басқа негіздер бойынша шешілуі мүмкін болса, заң актісінің конституциялықлығын тексеруден аулақ болуға тырысады, бұл әдіс пен практика сот тыныштығын көрсетеді. Брандейс судья оны былайша түсіндірді (цитаталар алынып тасталды): Сот өз құзыретіндегі істерді басқару үшін бірқатар ережелерді әзірледі, олардың негізінде ол шешім қабылдауға мәжбүр болған барлық конституциялық мәселелердің көп бөлігін жібермеді. Олар: Сот заңның конституциялықлығын достық, қарсылықсыз, үкім шығарудан бас тартады, өйткені мұндай мәселелерді шешу тек соңғы жағдайда ғана заңды, ал жеке адамдар арасындағы шынайы, шынайы және маңызды дауды анықтау үшін қажеттілік ретінде. Заң шығарушы органнан жеңілген тараптың сотқа заң актісінің конституциялық сәйкестігін тексеруді жолдауы ешқашан ойланбаған. Сот конституциялық құқық мәселесін шешуге қажеттілік туындағанға дейін алдын ала қарамайды. Соттың әдеті бойынша, егер сот шешімін шығару үшін бұ...

Соттың бақылауын шектейтін заңдар

Жоғарғы Сот заңдардың конституциялық сәйкестігін тексеруді жалғастыра берсе де, Конгресс пен штаттар Сотқа қандай істер келіп түсетініне әсер ету үшін біраз билікті сақтайды. Мысалы, Конституцияның ІІІ бабының 2-бөлімі Конгресске Жоғарғы соттың апелляциялық құзыретіне ерекшелік жасау құқығын береді. Жоғарғы Сот өзінің апелляциялық құзыретін Конгресс айқындайтынын тарихи түрде мойындады, сондықтан Конгресс кейбір заңнамалық немесе атқарушы әрекеттерді қайта қарауға болмайтын етіп жасауға құқылы. Бұл заңдылықтарды жою деп аталады. Конгресс сот төрелігін шектеудің тағы бір жолы 1868 жылдың қаңтарында Конгресстің кез келген актісін конституцияға қайшы деп тану үшін Соттың үштен екі көпшілігін қажет ететін заң жобасы ұсынылған кезде сыналды. Заң жобасы палатада 116 дауыспен, 39 дауыспен мақұлданды. Бұл шара Сенатта өліп қалды, себебі заң жобасының конституциялық тұрғыда қалай шешілетіндігі туралы заң жобасы анық емес еді. Конгрессте көптеген заң жобалары ұсынылды, олар судьялардың сот төрелігін жүзеге асыруы үшін көпшілік дауысты қажет етеді. Құрама Штаттардың алғашқы жылдары Жоғарғы Соттың сот төрелігін жүзеге асыруы үшін үштен екі көпшілік қажет болды; өйткені Сот алты мүшеден тұратындықтан, қарапайым көпшілік пен үштен екі көпшілік екеуі де төрт дауыс қажет болды. Қазіргі уақытта екі штаттың конституциясы сот төрелігін жүзеге асыру үшін Жоғарғы Сот судьяларының басым көпшілігін қажет етеді: Небраска (жеті судьяның бесеуі) және Солтүстік Дакота (бес судьяның төртеуі). заңда белгіленген тәртіп болмаған жағдайда, іс қозғау үшін себептің жасырындығына сүйене отырып, іс қозғауға құқығы бар.