Кіріспе

Неміс жағалау теңіз асты кемелері класы

Неміс XXIII типті теңіз асты кемелері алғашқы «электр қайықтар» болып іске қосылды. Олар Солтүстік теңіз, Қара теңіз және Жерорта теңізінің жағалау суларында жұмыс істеуге арналған шағын жағалаулық теңіз асты кемелері болды, онда ІІ дүниежүзілік соғыста ірі XXI типті электр қайықтары қауіпке ұшырады. Олар соншалықты кішкентай болғандықтан, тек екі торпеданы тасымалдай алатын, оларды сырттан жүктеу қажет болды. XXI типті кемелер сияқты, олар да көбінесе су астында қалуға және конвенциялық U кемелерінен жылдам болуға қабілетті болды, себебі олардың корпусының аэродинамикалық пішіні жақсартылған, сыйымдылығы жоғары аккумуляторлар және шнорхель қолданылған, бұл дизельдік қозғалтқыштарды су астында жүргенде де пайдалануға мүмкіндік берді. XXI және XXIII типті U кемелері соғыстан кейінгі теңіз асты кемелерін жасауда революция жасады. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай мыңға жуық XXIII типті кемелер жобаланды, бірақ олардың көпшілігі тоқтатылды, құрылысы аяқталмай қалды немесе тек жоба ретінде қана қалды. Ақырында, жағдайлардың салдарынан құрылыс Германияның Киль қаласындағы Germaniawerft және Гамбургтегі Deutsche Werft зауыттарында шоғырландырылды, Germaniawerft 51 кеме, Deutsche Werft 49 кеме салды. 280 теңіз асты кемесі тапсырыс берілді, олардың тек 61-і ғана пайдалануға берілді, ал тек 6-сы ғана соғыс патрульдік миссияларын орындады.

Сипаттама

XXIII типті су асты кемесі бір корпусты, алғаш рет осындай конструкция қолданылған. Оның толық ағымдық сыртқы корпусы болды және салыстырмалы түрде кішкентай мұнарасынан және дизельдік түтін шығару құрылғысынан басқа, жоғарғы палубасы бұрынғыдан таза болды. Уолтердің жобалау практикасына сәйкес, алдыңғы гидропландар болмады, бірақ кейіннен қосылды. Су асты кемесі бір үш қабатты пернемен қозғалды және бір рульмен басқарылды. XXI типтегідей, сегіздік корпустың төменгі бөлігі үлкен 62 ұялы батареяны орналастыру үшін пайдаланылды. Кемені теміржолмен тасымалдау үшін корпус бөлімдері стандартты жүктеме өлшеміне сәйкес шектелуі керек еді. Тасымалдау үшін корпус төрт бөлікке бөлінді және көпір алынып тасталды. Ғарыштық шектеулерге байланысты, алдыңғы бөлігінің ұзындығы мүмкіндігінше қысқа болуы керек еді, бұл тек екі торпеда түтігін орнатуға және қосымша торпедаларды тасымалдауға болмайтындығын білдірді. Торпедалар кемені түбіне бастырып, мұрын судан көтерілгенде баржадан тікелей түтіктерге тиеу арқылы жүктелді. XXIII типті кеме өте жақсы басқару қасиеттеріне ие болды және су бетінде де, су астында да жоғары маневрлеуге қабілетті болды. Оның шұғыл батып кету уақыты 9 секундты құрады, ал максималды тереңдігі су астында болды, су астындағы жылдамдығы болса, ал су бетіндегі жылдамдығы болды. Снорклинг кезінде су астындағы жылдамдыққа қол жеткізілуі мүмкін.

Құрылыс

Алғашқы қырық тоғыз қайық (U 2321 - U 2331 және U 2334 - U 2371) Гамбургтегі Deutsche Werft компаниясынан тапсырыс берілді, ал екеуі (U 2332 және U 2333) Кильдегі Фридрих Крупп Germaniawerft кемежайынан тапсырыс берілді. Тағы жиырма тоғыз қайық (U 2372-ден U 2400-ге дейін) Deutsche Werft-тің Тулондағы соғыс уақытында басып алынған кемежайларынан тапсырыс берілді, бірақ олардың алғашқы тоғызы құрылысы аяқталмай жойылды, ал қалғандары ешқашан басталмады. Компания басқа да басып алынған елдердегі кемежайларда тағы алпыс кеме салынсын деп тапсырыс берді: отыз кеме Генуяда (U 2401 - U 2430), он бес кеме Монфальконеде (U 2431 - U 2445) және тағы он бес кеме Николаев пен Линцте (U 2446 - U 2460), сондай-ақ тағы қырық кеме (U 2461 - U 2500) жобаланды, бірақ ешқашан тапсырыс берілмеді. Олардың барлығы тоқтатылды және ешқашан басталмады. Deutsche Werft компаниясы 800 қосымша бірлікті салуды жоспарлаған, оның 500-і Гамбургте (U 4001 - U 4500), алғашқы 120-сы тапсырыс беріліп, құрылысы басталған, бірақ кейін аяқталмай жойылды, ал қалғандары тоқтатылды және ешқашан басталмады; және 300-і Кильде (U 4701 - U 5000), онда он бір кеме (U 4701 - U 4712, U 4708 емес) іс жүзінде салынды (U 4713 - U 4891 тапсырыстары тоқтатылды, ал U 4892 - U 5000 жобаланды ғана). Бірінші ХХIII типіндегі U 2321 кемесі 1944 жылдың 17 сәуірінде Гамбургтегі Deutsche Werft кеме зауытынан суға түсірілді. Ол 1945 жылдың басында Ұлыбритания аралдарының маңында операциялық патрульдік сапарға шыққан алты ХХIII кемесінің бірі болды. "Дойче Верфт" кеме зауытынан тағы 48 кеме, ал "Германияверфт" кеме зауытынан 14 кеме салынды. U 4712 кемесі 1945 жылдың 1 наурызында суға түсірілген соңғы кеме болды.

Қызмет тарихы

Алты операциялық типтегі XXIII U-2321, U-2322, U-2324, U-2326, U-2329 және U-2336 одақтастардың кемелеріне бағынбады, бірақ олар төрт кемені батырып, жалпы сомасы құрады. XXIII типтегі алғашқы соғыс патрулі соғыс аяғына қарай басталды, U-2324 1945 жылдың 18 қаңтарында Кильден шықты. Ол соғыстан аман қалғанымен, жау кемелерін батырмады. Соғыста жеміс берген алғашқы XXIII типтегі U-2322, командирі – Оберлейтенант цур Зее Фридтжоф Геккель болды. 1945 жылдың 6 ақпанында Норвегиядағы базадан шығып, Бервик (Нортумберленд) маңында конвойге тап болып, 25 ақпанда «Egholm» кемесін батырды. Сол базадан жұмыс істеген U-2321 1945 жылдың 5 сәуірінде Сент-Аббс-Хед маңында «Gasray» кемесін батырды. U-2336, командирі – Капитанлейтенант Эмиль Клусмайер, 1945 жылдың 7 мамырында Еуропа соғысындағы соңғы одақтас кемелерін топидомен батырып, Форт-оф-Ферт ішіндегі Мэй аралынан «Sneland I» және «Avondale Park» жүк тасымалдаушы кемелерін суға батырды. «Sneland I» және «Avondale Park» кемелері 23:03 шамасында, Германияның ресми капитуляциясына бір сағаттан кем уақыт қалғанда батып кетті, ал «Avondale Park» U-бот батырған соңғы сауда кемесі болды. Сол кезде бірінші патрульде болған Капитанлейтенант Клусмайер Деництің атысты тоқтату бұйрығын қасақана елемегені айтылды; алайда Клусмайер бұл бұйрықты ешқашан алмағанын мәлімдеді.

Шығындар

XXIII типті жеті кеме әртүрлі себептермен жоғалып кетті. U 2323 кемесі 1944 жылғы 26 шілдеде теңіз минасына тапты да батып кетті. U 2331 кемесі 1944 жылғы 10 қазанда оқу-жаттығу кезіндегі апаттан зардап шегіп, жоғалып кетті. U 2338 кемесі 1945 жылғы 4 мамырда Даниядағы Фредерисияның солтүстік-шығысында британдық Beaufighter ұшақтарының шабуылынан батып, 12 экипаж мүшесі қаза тапты, тіпті бірде-бір жауынгерлік миссияға шықпаған еді. U 2342 кемесі 1944 жылғы 26 желтоқсанда минаға шағылып, батып кетті. U 2344 кемесі U 2336 кемесімен кездейсоқ соқтығысып, батып кетті. U 2336 кемесі 1945 жылғы 18 ақпанда суға түсірілді. U 2359 кемесі 1945 жылғы 2 мамырда одақтас авиациясымен батырылды. U 2367 кемесі 1945 жылғы 5 мамырда белгісіз U кемесімен соқтығысып, батып кетті. 1945 жылдың мамыр айының басында 31 XXIII кеме өз экипаждарымен суға батырылды. 20 кеме одақтастарға берілді және "Өлтіріс" операциясы кезінде батырылды. Соғыстан тек 3 кеме ғана аман қалды – U 2326 (кейін британдық N35), U 2353 (кейін британдық N31, содан кейін кеңестік M51) және U 4706 (кейін норвегиялық Knerter).

Соғыстан кейінгі

Бір ХХIII типті Потсдам келісімі шарттары бойынша Кеңес Одағына берілді, ал екінші бірлік 1948 жылы із судан шығарылды деген хабар бар. 1956 жылы Бундесмарин екі ХХIII типті қайықты, U 2365 (1945 жылы Каттегат теңізінде батырылған) және U 2367 (басқа бір U қайығымен соқтығысқаннан кейін Шлеймюнде маңында батқан) көтеріп алып, оларды U Hai (Акула) және U Hecht (Шұбар) деп қайта қолдануға кірістіріп, тиісінше S 170 және S 171 бор номерлерін берді. U Hai 1966 жылдың қыркүйегінде Доггер Банк жағалауындағы дауылда батып, 20 экипаждың 19-ын бірге алып кетті. Бұл – Германия Әскери-теңіз күштерінің соғыстан кейінгі ең ірі теңіз апаты. Осы екі қайта қолданылған суасты қайығынан алынған тәжірибе 2011 жылға дейін пайдаланылған 206 типті суасты қайығының құрылысына әкелді.