Кіріспе
Америка адам құқықтары туралы заң Лихи заңдары немесе Лихи түзетулері - АҚШ-тың адам құқықтары туралы заңдары, олар АҚШ Мемлекеттік департаменті мен Қорғаныс министрлігіне адам құқықтарын жазасыз бұзушы шетелдік қауіпсіздік күштері бөлімшелеріне әскери көмек көрсетуді тыйым салады. Ол өзінің негізгі демеушісі, сенатор Патрик Лихи (Дермонт штаты) есімімен аталған. Бұл заңды жүзеге асыру үшін АҚШ елшіліктері, Демократия, Адам құқықтары және Еңбек бюросы және АҚШ Мемлекеттік департаментінің тиісті аймақтық бюросы қауіпсіздік көмегін алушылардың әлеуетті алушыларын тексереді. Егер бірлік адам құқықтарын бұзуға қатысы бар деп табылса, онда қабылдаушы елдің үкіметі жауапты адамдарды сот алдына тарту үшін тиімді шаралар қолданғанға дейін көмек көрсетуден бас тартылады. АҚШ үкіметі көмек алудан бас тартқан шетелдік қарулы күштердің бөлімшелері туралы ашық хабарламайтын болса да, баспасөз хабарламалары Австралия, Бангладеш, Боливия, Колумбия, Гватемала, Мексика, Нигерия, Түркия, Индонезия, Ливан және Сент-Люсиядағы қауіпсіздік күштері мен ұлттық қорғаныс күштерінің бөлімшелеріне Лихи заңының арқасында көмек беруден бас тартылғанын көрсетті.
The Leahy Laws or Leahy amendments are U. S. human rights laws that ostensibly prohibit the U. S. Department of State and Department of Defense from providing military assistance to foreign security force units that violate human rights with impunity. It is named after its principal sponsor, Senator Patrick Leahy (D Vermont). To implement this law, the U. S. embassies, the Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, and the appropriate regional bureau of the U. S. Department of State vet potential recipients of security assistance. If a unit is found to have been credibly implicated in a serious abuse of human rights, assistance is denied until the host nation government takes effective steps to bring the responsible persons within the unit to justice. While the U. S. government does not publicly report on foreign armed forces units it has cut off from receiving assistance, press reports have indicated that security force and national defense force units in Australia, Bangladesh, Bolivia, Colombia, Guatemala, Mexico, Nigeria, Turkey, Indonesia, Lebanon, and Saint Lucia have been denied assistance due to the Leahy Law.
Шығуы және тарихы
Сенатор Лихи бұл заңды алғаш рет 1997 жылы "Шетелдік операцияларды қаржыландыру туралы" заңның бір бөлігі ретінде енгізді. Ол бастапқыда тек қана бір жылға арналған есірткіге қарсы көмекке қатысты. Келесі жылы оның басшылығымен Конгресс оны Мемлекеттік департамент қаржыландыратын барлық көмекті қамтуға кеңейтті. Бұл ереже 2008 жылға дейін барлық жыл сайынғы шетелдік операциялар бюджет заңдарына енгізілген. Сол кезде Конгресс заңға өзгерістер енгізу арқылы оны тұрақты етті. 2011 жылы Конгресс заңның орындалуын жақсарту мақсатында оны едәуір қайта қарады. АҚШ үкіметі ұзақ уақыт бойы шетелдік әскери және басқа да қауіпсіздік күштеріне қаржыландыру, оқыту, өлімге әкелмейтін жабдықтар мен қару-жарақтарды қоса алғанда, ең ірі, ең үлкен емес көмек беруші болып табылады. 2012 жылы әлемнің 100-ден астам елінің шетелдік әскерилері мен құқық қорғау органдарын оқыту мен жарақтандыруға 25 миллиард доллар жұмсалды. Қауіпсіздік көмегі АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздік мақсаттарына, соның ішінде суық соғыста коммунистік режимдерге қарсы тұру / құлату, 1990 жылдары есірткі айналымына қарсы тұру немесе 2000 жылдары батысқа қарсы терроризмге қарсы тұру қалауымен байланысты. АҚШ-тың шетелдік қарулы күштерге көмек көрсету тарихының ұзақ кезеңінде бұл көмектің бір бөлігі өз халқына қысымшылық және зұлымдық жасайтын күштерге берілді. Сенатор Лихидің айтуынша, оның заңы "адам құқықтары бұзылғандығы туралы сенімді дәлелдер болған кезде АҚШ көмегі тоқтатылуы керек екенін анық көрсетеді. Бірақ ол АҚШ-тың осы елдерде сыртқы саясатты жүзеге асыруына қажетті икемділікті қамтамасыз етеді". Онда былай делінген: Лихи заңының Қорғаныс департаментінің қаржылай бөлу нұсқасы (10 U.S. Code § 2249e) былай деп оқиды: Заңның екі нұсқасы арасында бірнеше негізгі айырмашылықтар бар. Біріншіден, Қорғаныс министрлігінің нұсқасында Қорғаныс министріне Мемлекеттік хатшымен кеңескеннен кейін "әлеуметтік жағдай" талап еткен жағдайда ережеден бас тартуға мүмкіндік беретін бас тарту бар. Тағы бір айырмашылық - үкіметке адам құқықтарын бұзу туралы хабар түскен кезде, көмек көрсетуді қайта бастау үшін қандай қадамдар жасау керектігіне қатысты. Шетелдік көмек туралы заңның нұсқасы сол елдің үкіметі "қауіпсіздік күштері бөлімшесінің жауапты мүшелерін сотқа тарту үшін тиімді қадамдар жасауын" талап етеді, ал Қорғаныс министрлігінің нұсқасы "барлық қажетті түзету шаралары қабылданбаған жағдайда" көмек көрсетуді тыйым салады. Лихи заңы тек белгілі бір бірліктерге көмек көрсетуге қолданылады және тіпті жүзеге асырылған кезде де елге көмек деңгейіне әсер етпейді. Адам құқықтары бойынша шарттылық, екінші жағынан, әдетте, мемлекеттік департамент белгілі бір адам құқықтары бойынша прогресті растағанға дейін елге көмек көрсетудің пайызын ұстап тұруды талап етеді.
The Department of Defense Appropriations version of the Leahy Law (10 U. S. Code § 2249e) reads:
There are several key differences between the two versions of the law. First, the Department of Defense version includes a waiver that allows the Secretary of Defense – after consulting with the Secretary of State – to waive the requirements of the provision if "extraordinary circumstances" warrant it. Another difference concerns what steps a government must take to resume assistance once a security force unit has been flagged for gross human rights violations. The Foreign Assistance Act version requires that the government of the country in question "is taking effective steps to bring the responsible members of the security forces unit to justice" while the Defense Department version prohibits assistance "unless all necessary corrective steps have been taken". The Leahy Law applies only to assistance to specific units, and does not necessarily affect the level of assistance to a country, even when implemented. Human rights conditionality, on the other hand, typically requires a percentage of assistance to a country to be withheld until the Department of State certifies progress on certain human rights conditions.
Тексеру процесі
АҚШ үкіметі (Мемлекеттік департамент арқылы) "Лиахи тексеруі" деп аталатын процесс арқылы заңды іске асырады. Болашақтағы көмек алушы бірлікте адам құқықтарын бұзған дәлелдер іздестіріледі. Мемлекеттік департамент "адам құқықтарын қатаң бұзу" дегенді ең қорқынышты әрекеттердің аздығына түсіндіреді: жауынгер еместерді өлтіру, азаптау, адамдарды "жоғарып жіберу" және күштеп зорлау. Үкімет халықаралық тексеру және қауіпсіздікті бақылау (INVEST) жүйесін қолданады, ол барлық бөлімшелер мен көмек алушылар болып табылатын жеке тұлғаларды, соның ішінде көмек алуға жарамсыз екендіктерін көрсететін кез келген ақпаратты және олардың жарамдылығына қатысты кез келген өткен шешімдерді қадағалайды. Тексеруді бекіту процесінің бірнеше кезеңдерінде және Мемлекеттік департаменттің бірнеше элементтері жүргізеді, ол белгілі бір елдегі АҚШ елшілігінде басталып, Демократия, адам құқықтары және еңбек бюросында (DRL) және тиісті өңірлік бюрода жүргізіледі. Ветеринарлық тексеруші сенімге ие жағымсыз ақпаратты тапқан кезде, ақпарат INVEST-ке енгізіледі, барлық тиісті бюролармен тексеруді бастайды. Барлық көмек соңғы шешім қабылданғанға дейін тоқтатылады. Егер бірлік адам құқықтарын қатаң бұзған деп дәлелденген ақпарат табылса, онда оған түзету шаралары қолданылғанға дейін көмек алуына тыйым салынады. Заң бойынша АҚШ үкіметі жауаптыларды сотқа тартуға және санкцияланған құрылымды қалпына келтіруге көмек көрсетуі тиіс. Процесс жалпы алғанда ашық емес; 2016 жылдың маусым айында Мемлекеттік департамент өкілі Джон Кирби департамент қызметкерлері "Лехиді тексеру туралы нақты жағдайларға сөйлемейтінін" айтты. Біз олай етпейміз". "Сынықты" ақпараттың нақты анықтамасы жоқ болса да, Мемлекеттік департамент стандарттары бойынша, ол АҚШ сотында дәлелдемелерді қабылдау үшін талап етілетін стандарттарға сәйкес келмеуі керек. Ветерлер көптеген дереккөздерге, соның ішінде жыл сайынғы Мемлекеттік департамент елдерінің адам құқықтары туралы есептеріне, АҚШ үкіметтік агенттіктерінің жазбаларына, үкіметтік емес ұйымдардың адам құқықтары туралы есептеріне және БАҚ-тан жиналған ақпараттарға сүйенеді. "Тез жол" деп аталатын кейбір елдерде тек елшіліктер деңгейінде тексеру талап етіледі. Мемлекеттік департаменттің Лихи жұмыс тобы консенсустық түрде Fast Track тексеруіне қандай елдердің жарамды екенін анықтайды. "Жұмыспен қамтуды жеделдету" жүйесі бойынша елдерде "адам құқықтары бойынша жағдай жақсы, оның ішінде елдегі қауіпсіздік органдарында ешқандай күрделі немесе жүйелі проблемалар жоқ және жазасыздықтың кең таралған проблемалары жоқ".
Көмек көрсетуден бас тарту
АҚШ үкіметі Лихи заңы бойынша көмек көрсетуден бас тарту туралы шешімдерді сирек жариялайды. Көмек сұраныстарының басым бөлігі бірден шешіледі; 2011 жылы шамамен 200 000-дың ішінде 1766 бірлік пен жеке тұлғаға адам құқықтарын қатаң бұзудың салдарынан көмек алудан тыйым салынды. 1998 жылы Түркия сатып алған 140 бронетранспорттық көліктердің 39-ы үшін экспорт-импорт банкі қаржыландырудан бас тартылды, себебі бұл көліктер полиция адам құқықтарын бұзуға қатысы бар 11 провинцияға арналған. Өнеркәсіптік кешенді General Dynamics компаниясы 39 көлік құралын қаржыландыруға мүмкіндік берді. Индонезияның элиталық "Команда Пасукан Хусус" (Копасус) тобы 1990 жылдардың соңында белсенділерді ұрлап, өлтіруге қатысы бар болған соң, АҚШ-тың қауіпсіздік көмегіне 12 жылға тыйым салынды. 2010 жылы Пәкістанның қарулы күштерінің соттан тыс өлім-жітіміне наразылық Пәкістан армиясының "алтыдай" бөлімдеріне көмек тоқтатуға әкелді. 2013 жылы Freedom House ұйымы Leahy заңын "АҚШ-тың адам құқықтарын бұзушы әскери немесе полиция бөлімшелеріне көмек көрсетуіне кедергі келтірудегі баға жетпес құрал" деп сипаттады және "оны аз қолданады және тек белгілі бір зорлық-зомбылық жағдайларында ғана қолданылады" деп қосты. 2014 жылы генерал-майор Пол Итон (отставкаға шыққан) заңды қолдап, "Лейхи заңының мәні - ол АҚШ әскери жұмысының қолданылуына моральдық нұсқаулық ретінде қызмет етеді. АҚШ қарулы күштеріндегі кейбір адамдар заңның АҚШ-тың серіктестігін бұзатынын, дәл сол сәтте біз жақсы мінез-құлыққа ықпал ету үшін ең көп қажет деп санайды. Бұл дилемманың шешімі түзетудің өзінде бар, егер адам құқықтарын қалпына келтіру басталса, АҚШ көмегі қолданылуы мүмкін". Сенатор Лихи заң туралы былай деді: "Бұл жұмыс істейтін заң, егер ол орындалса, біз шетелдік қауіпсіздік күштерін реформалауға көмектесе аламыз, бірақ олар жауапкершілікке жауапкершілікті маңызды деп көрсетуі керек. Егер олай болмаса, біз американдық салық төлеушілердің ақшасын ысырап етіп, біз алдын алуға тырысқан заңсыз әрекеттерді жалғастыру қаупі бар". Алайда, көпшілік бұл заңның тым әлсіз екеніне және оны қатаң түрде орындамайтынына наразылық білдірді. Мысалы, 2011 жылы Human Rights Watch ұйымы АҚШ "Лехи заңын бұза отырып, Камбоджаның қарулы күштеріне, соның ішінде 31 бригадасы, 70 батальоны және 911 әуеде жүретін бригадасы сияқты адам құқықтарын бұзу туралы деректері бар бөлімшелерге көмек көрсетуді және оқытуды жалғастыратынын" хабарлады. Бірқатар бақылаушылар Лехи заңы Израиль әскерінің адам құқықтарын бұзуына жауап ретінде қабылданбағанына шағымданады. 2011 жылы Haaretz басылымы Лихидің (DVT) Вермонт штатындағы сайлаушылармен кездескеннен кейін, Батыс жағалау мен Газадағы адам құқықтары бұзылды деп айыпталған үш Израильдік әскери элиталық бөлімге көмек көрсетуді тоқтататын ережелерді алға тартқанын хабарлады. Лихидің өкілі бұны жоққа шығарды. Лихи Сенаттың веб-сайтында өзінің пікірін қайталап отыр: "Ол Израильдің өзін-өзі қорғауға құқығын қолдағанмен, Газаға тауарлар импортын шектеумен келіспейді, өйткені бұл ұжымдық жазаға тең, Газада Израильдің шамадан тыс күш қолдануы жүздеген бейбіт тұрғындардың өліміне әкеліп соқты, Батыс жағалауда үйлерді бұзу және қоныс аудару құрылыстары". 2016 жылдың ақпан айында Конгресстің 11 мүшесі, оның ішінде Лихи, Израиль және Египет әскери күштерінің соттан тыс адам өлтіруі туралы хабарлар шыққаннан кейін Лихи актісін қайта қарауды талап етіп, Мемлекеттік департаментке хат жолдады. 2024 жылдың сәуірінде ProPublica мемлекеттік хатшы Антони Блинкен Израиль Лихи тексеру форумының ұсыныстары бойынша әрекет етуден бас тартқанын хабарлады.