Рипон қаласының тарихы

Кіріспе

Солтүстік Йоркширдегі қала, Англия. Англиядағы қала.

Нортумбрий және викинг кезеңдері

Алдыңғы тарихы кезінде, кейін Рипон болып белгілі болған аймақ, бритондық тайпа – бриганттардың бақылауында болды. Үш шақырым солтүстікке қарай, Хаттон-Мурда олар салған үлкен дөңгелек қоршау бар. Римдіктер Рипонға қоныстанбады, бірақ Солтүстік Стенлиде, шамамен бес шақырым (8 км) қашықтықта әскери бекінісі болды. Рипонның пайда болуының нақты дәлелдері 7 ғасырға, Англияның Нортумбрия патшалығының кезіне дейін жетеді. Сол кезде Инхрипум деп аталған аймақта салынған алғашқы құрылыс – Киелі Петірге арналған христиан шіркеуі болды, ал қоныс 658 жылы пайда болды. Бұл қалаға Нортумбриялық Вильфрид негіз салды, ол кейін Йорк архиепискобы болды; король Альфрит оған жер берді. Алғашқы қоныстанушылар – Вильфрид Рипон монастырын салуға көмектесу үшін Францияның Лион қаласынан және Византия билігінде болған Римнен әкелген тас қалаушылар, шыны жасаушылар және гипстеушілер болды. Вильфридтің қайтысынан кейінгі жылдар Рипон тарихында көлеңкеде қалды. Норс викингтерінің Ұлы Бутпарастар армиясы Нортумбрияға шапқаннан кейін Данелау орнатылды және Йоркшир аймағында Жорвик патшалығы құрылды. 937 жылы Англияның патшасы Ательстан Рипонға, шіркеудің айналасындағы бір шақырымдық аймақты пана ретінде беру құқығын берді. Оның кейбір мұрагерлері бұған жағымсыз қарайды: 948 жылы Нортумбриялықтар ағылшын билігіне қарсы көтерілгеннен кейін король Эдред Рипондағы ғимараттарды өртеп жіберді. 10 ғасырдың соңында жағдай жақсарды, өйткені Даниялық шабуылдардың қатерінен әйгілі Әулие Кутберттің денесі біраз уақытқа Рипонға көшірілді.

Нормандар мен орта ғасырлар

Нормандық жаулап алудан кейін 1069 жылы солтүстіктің көп бөлігі көтеріліс жасады, тіпті Дания билігін қайтаруға тырысты; одан кейін болған жазалау шарасы Солтүстіктің қирауы (Harrying of the North) деп аталды, нәтижесінде Солтүстік Англия халқының шамамен үштен бір бөлігі қаза тапты. Рипон қаласы, жазалау шарасынан кейін шіркеудің төңірегіндегі шағын қауымға дейін азайған деп есептеледі. Шіркеу жерлері Йорктегі Санкт-Петер шіркеуіне Рипон еркіндігі ретінде берілді, және осы кезеңде Уилфридтің құрылысының қираған жеріне үлкен колледж шіркеуі салынды. Готика стилінде дамыған бұл жобаға Роджер де Понт Л'Евек пен Уолтер де Грей еңбектері зор үлес қосты, олар Плантагенет дәуірінде Йорк архиепископтары болды. 12 ғасырда Рипон қаласында жүн саудасы гүлденіп, итальяндық саудагерлерді, әсіресе флоренциялықтарды қызықтырды, олар көп мөлшерде жүн сатып алып, экспорттады. Рипонның Фонтен аббаттығына жақын орналасуы, онда цистерциандықтар ұзақ жылдар бойы қой шаруашылығымен айналысып, көптеген жайылымдық жерлерге ие болды, үлкен артықшылық болды. 1326 жылы ағылшындарға шетелдік мата киюге тыйым салынғаннан кейін, Рипон мата өнеркәсібін дамытты, ол Йоркшир мен Галифакстан кейін үшінші орында тұрды. Шотландиямен болған қақтығысқа байланысты, Эдуард I мен Эдуард II тұсында Солтүстікке саяси назар аударылды, себебі шотланд басқыншылары көптеген солтүстік ағылшын қалаларына шабуыл жасады. Рипон қаласында, тұрғындардың кешкі комендант сағатында қауіпсіз үйлеріне оралуын қамтамасыз ету үшін күзетші (wakeman) болды, сонымен қатар заң мен тәртіп сақталды, бірақ бір рет шотландтардың қаланы өртеп жіберуіне жол бермеу үшін 1000 марка төлеуге мәжбүр болды.

Реформация және Тюдор дәуірі

Діни институттарға көп еңбек еткен Рипон қаласына Тюдор королі Генрих VIII тұсындағы Англия реформациясы зор зиян келтірді. Фонтен аббаты Уильям Тирске Генрихтің бұйрығымен қызметтен алынып, орнына басқа адам тағайындалды; Тирске Грейстің паломниктік көтерілісінің жетекшілерінің бірі болды. Солтүстік Англия халқының нанымы өте дәстүрлі болғандықтан, Генрихтің Риммен байланысты үзу ниетіне наразылық білдірді; Грейстің паломниктік көтерілісі осы сезімнің көрінісі болды. Көтеріліс сәтсіз аяқталып, Генрих Риммен жарылып, монастырларды таратуды жүзеге асырды, оның ішінде Фонтен аббаттығы да болды. Шотландия королевасы Мэри Шотландиядан Солтүстік Англияға қашқаннан кейін сапарында Рипон қаласында тоқтады. Көптеген католиктерді қамтитын Солтүстік оны қолдады, соның нәтижесінде «Солтүстік көтерілісі» деп аталатын тағы бір халықтық көтеріліс болды; бұл көтеріліс Топклифтен шамамен он километр қашықтықта басталды және Нортумберлендтің 7-ші графы Томас Перси мен Вестморлендтің 6-шы графы Чарльз Невилл басқарды. Көтерілісшілер 1569 жылдың 18 қарашасында Рипон қаласында болды, бірақ көтеріліс ақырында сәтсіз аяқталып, 600 адам өлім жазасына кесілді, олардың 300-і 1570 жылдың қаңтарында Рипон қаласындағы Дарға асу төбесінде асылды. Рипонды білім беру орталығына, Солтүстік университетіне айналдырып, Оксфорд пен Кембриджге бәсекелес ету мақсатында жоспарлар жасалды. Бас кеңесші Лорд Бергли мен Архиепископ Сэндис бұл идеяны қолдағанмен, Елизавета I оны іске асырмады. Бұл жоба 1604 жылы Сэндистің жесірі Сисели, Данияның Аннасы мен Хардвиктің Бессісінің демеушілігімен қайта жаңғыртылды, бірақ нәтижесіз болды.

Азамат соғысы мен қалпына келтіру

Рипон 16 ғасырда ескі тоқыма өнеркәсібін шпорлар жасаумен ауыстырды. Олар отандық деңгейде кеңінен танымал болғандықтан, «Рипон шендегідей берік болат» деген мақал пайда болды. Сол кезде шпорлар атқа мінуге арналған қарапайым құрал ғана емес, сонымен қатар сәнді аксессуар саналды. 1617 жылы Рипон қаласына келген король Джеймс I үшін ерекше әсем жұп жасалды. Осы Джеймс 1604 жылы Рипонға Корольдік жарғы сыйлап, алғашқы Рипон мэрін тағайындады. Шотландиядағы епископтар соғысынан кейін 1640 жылы Рипон қаласында Шарль I мен шотланд ковенанттары арасындағы қақтығысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды. Рипон негізгі шайқас алаңына жақын болмаса да, Англия азаматтық соғысы кезінде патшалыққа адал қалды. 1643 жылы Томас Молевер басқаратын парламенттік әскерлер Рипонға кіріп, соборды зақымдады, бірақ Джон Мэллори бастаған патшалық әскерлер базар алаңындағы шайқастан кейін мәселені тез шешті. Соңында патшалық әскерлер азаматтық соғыста жеңіліске ұшырады, ал Шарль I Рипонда екі түн тұтқын ретінде қалды. Оливер Кромвель соғысқа жол тартқанда қалаға екі рет келді – бір рет Престонға, екінші рет Ворчестер шайқасына бара жатып. Англиядағы монархия қайта орнатылған кезде, Рипонда кеңінен таралмаған, бірақ бірнеше балама христиандық ағымдар пайда болды, көпшілік халық аңгликандықтар мен аз ғана католиктерден тұрды. 1688 жылғы төңкерілген Джеймс II-ден кейін Британ аралдарында якобит көтерілістері болды. 1746 жылдың ақпан айында кейбір рипондықтар «Принц Чарльз Эдуард Стюартпен хат алысқан деген күдікпен» түрмеге қамалған. Методтық діннің негізін қалаушы Джон Уэсли Рипонда уағыз айтып, кішкентай жамағат құрды. Георг дәуірінде Рипон, көптеген басқа қалалар сияқты, өнеркәсіптік революциядан айтарлықтай зардап шекпеді, әртүрлі гильдиялардың болуына қарамастан. Рипоннан тыс жерлердегі іс-әрекеттерімен танымал Джон Айзлаби, Рипонға парламент мүшесі ретінде тағайындалған кезде, су бақтарымен әсем Студли Роял паркін салып, Николас Хоксмурдың жобасы бойынша Рипон обелискін бой көтерді. Қала Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде де белсенді рөл атқарды, осының құрметіне 1947 жылы Корольдік инженерлерге қаланың құрметті азаматы атағы берілді. Соғыстан бері Рипон жаңарып, кеңейді, жыл сайын атақты ғимараттарына, христиандық тарихына, жақын орналасқан Студли паркіне, Рипон ат шабуына және соңғы жылдары ашылған Лайтвотер Вэлли аттракцион паркіне таңданып, мыңдаған туристерді қызықтырады.

Ripon replaced its old textiles industry with one for the manufacture of spurs during the 16th century. They were so widely known that they gave rise to the proverb "as true steel as Ripon Rowels". At the time, spurs did not just serve as functional riding accessories, they were also fashionable; an expensive pair was made for King James I when he stayed at Ripon in 1617. It was James who granted Ripon a Royal Charter in 1604 and created the first Mayor of Ripon. After the Bishops' Wars in Scotland, a treaty was signed at Ripon in 1640 to stop the conflict between Charles I and the Scottish Covenanters. Although Ripon was not in the main line of fighting which was to the east, it remained loyal and royalist during the English Civil War. There was an incident in 1643, when parliamentarian forces under Thomas Mauleverer entered Ripon and damaged the Minster, but John Mallory and the royalist forces soon settled the matter after a skirmish in the Market Place. The royalists were eventually defeated in the Civil War and Charles I spent two nights as a prisoner in Ripon. Oliver Cromwell visited the city twice on his way to battle, once on the way to the Preston and also on the way to the Battle of Worcester. By the time of the English Restoration, several strains of non conformist Christian practices had appeared, although they were not common in Ripon, the majority of people being Anglicans with a Catholic minority. After the Revolution of 1688 which overthrew James II, there were Jacobite risings in the British Isles; some Riponmen were jailed in February 1746 upon "suspicion of corresponding with Prince Charles Edward Stuart". The founder of Methodism, John Wesley, preached in Ripon and a small community of followers was established. During the Georgian era Ripon, unlike several other cities, was not significantly affected by the Industrial Revolution despite the existence of various guilds. Although more widely known for his activities outside of Ripon, John Aislabie, during his time as Member of Parliament for Ripon, created the Studley Royal Park with its water garden and erected the Ripon Obelisk (designed by Nicholas Hawksmoor). The town had a similar though smaller role during the Second World War and, in recognition of this, the Royal Engineers were presented with the Freedom of the City in 1947. Since the War, Ripon has gone through some remodelling and has grown in size; it attracts thousands of tourists each year who come to see its famous buildings with their long Christian heritage, nearby Studley Park, Ripon Racecourse, and in recent times the theme park Lightwater Valley.

Қала мәртебесі

Рипон Англия реформасынан кейін құрылған алғашқы Англия шіркеуінің епархиясы болды, себебі бұрынғы епархиялар, әсіресе 18 ғасырдағы Индустриялық революцияның нәтижесінде орталық Англияда халық санының күрт өсуіне байланысты, енді сәйкес келмейтіні анықталды. Ұлттық деңгейде жаңа кафедралық собор салу мүмкін емес деп есептелді.

1974 жылы Рипон қалалық билігі (қараңыз) таратылып, кең ауқымды жергілікті басқару реформасының бір бөлігі ретінде приходтық кеңес құрылды. Қала мәртебесін беру әдетте жергілікті билікке беріледі, оның әкімшілік аумағы қаланың ресми шекарасы болып есептеледі. Осы жағдайда, мәртебе бірден алынып, приходқа берілді. Осы анықтама бойынша, Рипонның барлық приходтық кеңесінің аумағы, оның ішіндегі елді мекендері және Ниддердейл AONB-нің солтүстік-батысқа қарай орналасқан шағын бөлігін қамтитын айналасындағы ауылдық жерлер, қаланың шекарасы саналады. Англиядағы барлық қалалардың арасында халық саны бойынша үшінші төмен көрсеткіштің иесі, бірақ Ұлыбританияны ескергенде жетінші орынға түседі. 2011 жылғы ONS санағының мәліметтеріне сәйкес, Рипон үшінші ең кішкентай қалалық кеңес ауданына және Англиядағы кез келген қаланың төртінші ең кішкентай қалалық ауданына ие.

Климат

Төмендегі климаттық деректер солтүстік-шығысқа қарай орналасқан Топклифке арналған.

Көрнекі жерлер мен сәулет

Рипонның ең басты ерекшелігі – ағылшын готикалық стиліндегі собор, ол бастапқыда ирланд монахтарымен негізделген, бірақ 672 жылы Әулие Уилфридтің қайта құруымен жаңа өмірге келген. Ол көп рет қайта салынды, ал түпнұсқа ғимараттың жалғыз бөлігі – саксондық крипті. Дәл осы жерде Уилфридтің қабірі сақталған.

Білім

Рипон қаласы Рипон грамматикалық мектебіне үй иесі болып табылады, ол іріктеу жүйесі бойынша мемлекеттік орта білім беретін мектеп. Мектептің тамыры Солтүстік Нортумбрия Корольдігінің Англ дәуірінде Әулие Вилфрид құрған Коллегиат шіркеуіне қарасты мектептен бастау алады. Мектептің қайта құрылған күні 1555 жыл, королева Мэри I билік құрған кезеңде болды. Мектеп Ofsted-тен жақсы немесе үздік баға алады. Клотерхолм жолындағы Рипон грамматикалық мектебінің қарсы бетінде, 1999 жылға дейін Рипон қалалық мектебі деп те аталған, таңдаусыз Оутвуд академиясы Рипон (бұрынғы Рипон колледжі, орта білім беретін жалпы білім беру мектебі) орналасқан. Мектепте шамамен 630 оқушы бар және жалпы білім берудің мемлекеттік деңгейдегі емтихан нәтижелерінен (GCSE және A Level) жоғары нәтижелер көрсетуде. Уитклиф-лейндегі Ескі Рипон ат жарыс жобасының орнында Сент-Олавтың дайындық мектебі орналасқан. Бұл орынды 1960 жылы құрылған тәуелсіз, әр түрлі дайындық мектебі, «Кафедральдық хор мектебі» иеленді. Хор мектебі 2012 жылы жабылды және қазір бұл жерде жаңа тұрғын үйлер салуға рұқсат берілді. Рипон қаласында 2001 жылға дейін Рипон және Йорк Сент-Джон колледжінің жоғары білім беру мекемелері болды. Бұл колледждің тамыры Йорк қаласында 1841 жылы ерлерге, ал 1846 жылы әйелдерге арналған екі Англикандық мұғалімдерді даярлау колледжінен бастау алады. Evolve, шағын, инклюзивті 16 жастан асқан колледж Рипон қаласының орталығында орналасқан және Скиптон қаласында орналасқан Крейвен колледжімен бірлесе жұмыс істейді. Рипонның шетінде Spring Hill деп аталатын аутизмге арналған мамандандырылған білім беру мектебі бар. Мектеп күндізгі және интернаттық оқу орындарын ұсынады. Қазіргі оқушылар саны 22. Олардың ішінде 17 ұл, 5 қыз және 6 интернатта оқитын оқушы бар. Spring Hill Cambian group PLC компаниясына тиесілі, ол Ұлыбританияда балалар мен ересектерге арналған мамандандырылған қызметтердің ірі провайдері. Spring Hill бұрын Barnardos қайырымдылық қорына тиесілі болған. Қазіргі мектеп директоры Саманта Кэмпбелл, күтім жөніндегі басшы Ребекка Шарп, директордың орынбасары Кристин Шерман, білім беру жөніндегі басшы лауазымы бос, ал қабылдау және тіркеу координаторы лауазымы бос.

Ripon is home to Ripon Grammar School which is a selective intake, state secondary school. The school claims to take roots from the school which was attached to the Collegiate Church, founded during the time of the Angle kingdom of Northumbria by Saint Wilfrid. The refoundation date for the school was during the reign of Queen Mary I in 1555. it receives favourable reports from the Ofsted, being either good or outstanding. Opposite Ripon Grammar on Clotherholme Road is the non selective Outwood Academy Ripon (formerly Ripon College, a secondary comprehensive school), which was also known as Ripon City School until 1999. It has around 630 pupils and is exceeding the national average of GCSE and A Level results. On the site of the Old Ripon Racecourse in Whitcliffe Lane was St Olave's Preparatory School. This site was taken over by an independent co ed preparatory school founded in 1960 called the Cathedral Choir School. The choir school closed in 2012 and the site has now had approval for the building of new residential dwellings. Ripon previously had higher education facilities in the form of the College of Ripon and York St John until 2001. This college had its roots in two Anglican teacher training colleges, which were founded in York in 1841 for men and 1846 for women. Evolve, a small, inclusive post 16 college is based in the centre of Ripon, which works alongside Craven College, which is based in Skipton. On the outskirts of Ripon there is the specialist autism education school called Spring Hill. The school offers day and boarding places. Current pupil numbers are 22. These include 17 boys, 5 girls, and 6 boarders. Spring Hill is owned by Cambian group PLC which is a large UK provider of specialist provision for children and adults. Spring Hill was previously in the ownership of the charity Barnardos. The current headteacher is Samantha Campbell, the head of care is Rebecca Sharp, The deputy headteacher is Christine Sherman, the head of education is currently vacant and the transitions and admissions coordinator is currently vacant.

Дін

Христиан діні Рипон қаласындағы ең ірі діни ағым болып табылады; 2001 жылғы Ұлыбритания халық санағының нәтижесінде, аймақтағы халықтың 79,3% христиан дінін ұстанатынын білдірді. Англия шіркеуі басым, оның құрамында екі приход бар: ежелгі Рипон соборы және Киелі Үштік шіркеуі. 2014 жылы ол Лидс епархиясының құрамына кірді, Рипон соборы тең мәртебелі үш собордың бірі ретінде қызмет етеді. Нортумбрия патшалығы тұсында Рипон епархиясы қысқа мерзімге ғана болды, оның жалғыз епископы Эадхед болды. Магдалин жолында орналасқан ортағасырлық шапель де бар, ол бұрын жалпақ аурухананың бөлігі болған. Әйгілі Мария Магдалина шапелі әлі де тұрақты құлшылық үшін қолданылады және I санаттағы ескерткіш болып табылады. Рипон қаласында Сент Уилфрид атындағы рим-католик приходы бар; ол Харрогейт диоцезінде Лидс епархиясының қарауында, ал шіркеу сәулеттік маңызы бар ғимарат. Рипон қаласында сонымен қатар методизмнің шамамен екі ғибадат орны, және Бетел шіркеуі мен Сион баптист шіркеуі сияқты бірнеше евангелистік шіркеулер бар.

Мәдениет

Базар күндері бейсенбіде өтеді, және 120 дүкен орналасқан. Қаланың негізін қалаушысын құрметтеу үшін жыл сайын Уилфрид шеруі өткізіледі; ол 1108 жылы король Генрих I оған жәрмеңке өткізу құқығын берген кезде бастау алды. Шеруде түрлі әсем безенділген көліктер қала көшелерімен жүріп өтеді, олармен бірге жергілікті тұрғындар костюмдерде болады. Дәстүрдің бір бөлігі Уилфридтің Рипонға қайта оралуын көрсетеді, әсем безенділген қуыршақ (кейде костюм киген адам) Уилфрид кейпінде атқа отырғызылады, оған екі музыкант және тағы бір адам, Уилфридтің бас киімін алып жүреді. Рипон сондай-ақ Ұзын қылыш биі және Моррис биі сияқты би дәстүрлеріне де ие. Рипон мүйіз соққышының дәстүрі 886 жылдан бері сақталып келеді және бүгінге дейін жалғасуда. Бұл Рипонның күзетшісінен бастау алады, оның орта ғасырлардағы қызметі қала әкіміне ұқсас болған, бірақ ол заң мен тәртіпті сақтауда көбірек жауапкершілікке ие болған. Күн сайын сағат 21:00-де мүйіз Рипон базарындағы обелискінің төрт бұрышында соғылады. Мүйіз қаланың символына айналды және Харрогейт округінің гербінде Рипонды бейнелейді. Рипон қаласында үш мұражай бар, олар бірлесіп Йоркшир заң және тәртіп мұражайлары деп аталады; оларға Сот үйі, Түрме және Полиция, сондай-ақ Жұмыс үйі мұражайлары кіреді.

Спорт

Спорт саласында ең көп қатысушыларды тартатын нәрсе – Рипон жарыс жолындағы ат жарысы. Рипон қаласында бұл спорттың тарихы тереңде жатыр, алғашқы жарыс 1664 жылы Бондгейт Гринде тіркелген, ал қазіргі орны 1900 жылдан бері жарыс трассасы ретінде қолданылып келеді. 1723 жылы Рипон әйелдер арасындағы алғашқы жарысты өткізген. Жергілікті радиостанциялар: BBC Radio York, Greatest Hits Radio Yorkshire (бұрын Stray FM), Харрогеттен хабар тарататын "Your Harrogate" және Ұлыбритания Қарулы Күштеріне арналған радио бағдарламаларын ұсынатын BFBS. Ripon Gazette – қаланың апталық жергілікті газеті.

Көлік

Бұрын қала Лидс пен Нортхеллтон арасында жүретін Лидс – Нортхеллтон желісінің Рипон теміржол станциясымен қызмет көрсетілді. Ол бір кезде Солтүстік-Шығыс теміржолының, содан кейін Лондон және Солтүстік-Шығыс теміржолының бөлігі болды. Рипоннан Харрогейтке дейінгі теміржол желісі 1960 жылдары Бичингтің кесу шараларының аясында жабылды. Рипон автомобиль жолдары арқылы жақсы байланысқа ие; оған солтүстік және оңтүстік жақтан А1(M) тас жолы арқылы қол жеткізуге болады, ол Рипонға B6265 тас жолымен жалғанады. Рипонға шығыс және батыс жақтан A61 тас жолы арқылы кіруге болады, ол қаланың басты жолы болып табылады. Рипон каналын Джон Смитон 1766 жылы қала орталығын Үр өзенінің бір бөлігімен байланыстыру үшін ұсынған, ол Дархам көмір кеніштерiнен қалаға көмір тасымалдауға пайдаланылды. 1956 жылы қолданыстан шығарылғанмен, табиғатты қорғау жөніндегі науқан нәтижесінде 1988 жылы ішінара, ал 1996 жылы толығымен қайта ашылды.

Қауымдастықтағы қалалар

Фуа, Франция, 1957 жыл.

Жеке тұлғалар

Уэльс ханзадасы Чарльз: 2002 жылдың 24 қазаны.

Әскери бөлімдер

Корольдік инженерлер: 27 шілде 1949 жыл. RAF Leeming: 14 қыркүйек 2015 жыл.