Қарулы қақтығыста тікелей қатысушының құқықтық мәртебесі
Combatant
Соғыс қимылдарына тікелей қатысушы – құқықтық мәртебесі, шабуылға алуға болатын тұлға. Халықаралық және ішкі қақтығыстардағы ережелер. Тұтқындар мәртебесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қарулы қақтығыстың жаулық әрекеттеріне тікелей қатысатын адам. Ұсынылған әскери-теңіз күшін тасымалдаушы.
Person who takes a direct part in the hostilities of an armed conflict
the proposed aircraft carrier
Ұрыскер – қарулы қақтығыс кезінде жаулық әрекеттерге тікелей қатысуға құқығы бар адамның құқықтық мәртебесі және олардың қарулы қақтығысқа қатысуы үшін қарсы тарап оларды нысанаға алуы мүмкін. Ұрыскерлер қарулы қақтығыс жағдайында тікелей нысанаға алынудан иммунитет алмайды және олардың мәртебесіне байланысты, нақты жағдайларға қарамастан, өз жақтарының қолдауынан айыру мақсатымен шабуылға ұшырауы мүмкін. Мемлекеттер арасындағы қақтығыста "ұрыскер" анықтамасы 1949 жылғы Женева конвенцияларының І қосымша хаттамасының 43-бабының 2-тармағында келтірілген: "Қақтығысқа қатысушы тараптардың қарулы күштерінің мүшелері (үшінші [Женева] конвенциясының 33-бабында қамтылған медициналық персонал мен дін қызметкерлерін қоспағанда) – ұрыскерлер, яғни олар тікелей жаулық әрекеттерге қатысуға құқылы". Ұрыскерлер қарсы тарапқа түскен жағдайда, соғыс тұтқындары немесе заңсыз ұрыскерлер ретінде қорғалатын адам мәртебесіне автоматты түрде ие болады. Мемлекетаралық емес қарулы қақтығыста мемлекетаралық емес қарулы топтармен күрескен ұрыскерлерге жаулық әрекеттерге қатысқандығы үшін иммунитет берілмейді, себебі көтеріліс көптеген елдердің ішкі заңдары бойынша қылмыс болып саналады. Сондықтан оларды аумақтық мемлекет немесе араласушы үшінші мемлекет тек қару қолға алғандары үшін соттауы мүмкін.
Combatant is the legal status of a person entitled to directly participate in hostilities during an armed conflict, and may be intentionally targeted by an adverse party for their participation in the armed conflict. Combatants are not afforded immunity from being directly targeted in situations of armed conflict and can be attacked regardless of the specific circumstances simply due to their status, so as to deprive their side of their support. In an interstate conflict, the definition of "combatant" is found in Article 43 (2) of Additional Protocol I to the 1949 Geneva Conventions: "Members of the armed forces of a Party to a conflict (other than medical personnel and chaplains covered by Article 33 of the Third [Geneva] Convention) are combatants, that is to say, they have the right to participate directly in hostilities." Combatants when captured by an opposing party are automatically granted the status of protected persons, whether as prisoners of war or unlawful combatants. In a non interstate armed conflict, combatants who fought with non state armed groups are not afforded immunity for taking part in hostilities, as insurrection is a crime under the domestic law of most nations. Therefore, they can be prosecuted by the territorial state or intervening third state for simply taking up arms.
Жауынгерлер мен қорғалатын азаматтық азаматтардың арасындағы айырмашылық
Мемлекетаралық қақтығыста жауынгерлер мен қорғалатын азаматтарды ажырату қағидасы jus in bello құқығының негізінде жатыр. Бұл қағида 1949 жылғы соғыс құрбандарын қорғау жөніндегі Женева конвенцияларының 1977 жылғы I қосымша хаттамасының 48-бабында, "Негізгі ереже" деген тақыппен бекітілген: "Қақтығысқа қатысушы тараптар әрдайым азаматтық халық пен жауынгерлерді, сондай-ақ азаматтық нысандар мен әскери мақсаттарды ажыратуға тиіс және осыған сәйкес өздерінің операцияларын тек әскери мақсаттарға ғана бағыттауы керек". Мемлекетаралық емес қақтығыста 1949 жылғы Женева конвенцияларының II қосымша хаттамасында ажырату қағидасы көзделмеген. Дегенмен, хаттаманың 13-бабында белгіленгендей, азаматтар "әскери қимылдардан туындайтын қауіптерге қарсы жалпы қорғау құқығына ие", олар "тікелей жауынгерлік әрекеттерге қатыспағанша".
In an interstate conflict, the requirement of distinction between combatants and protected civilians lies at the root of the jus in bello. It is reflected in Article 48 of Additional Protocol I of 1977 to the 1949 Geneva Conventions for the Protection of War Victims, entitled "Basic rule": "the Parties to the conflict shall at all times distinguish between the civilian population and combatants and between civilian objects and military objectives and accordingly direct their operations only against military objectives." In a non interstate conflict, no requirement of distinction exists under Additional Protocol II to the 1949 Geneva Conventions. However, it did state under Article 13 of the protocol that civilians "shall enjoy general protection against the dangers arising from military operations" until "they take a direct part in hostilities."
Мемлекетаралық қарулы қақтығыс
Мемлекетаралық қарулы қақтығыстарға қолданылатын халықаралық гуманитарлық құқық бойынша, соғысқа қатысушыларды екі санатқа бөлуге болады: артықшылықты немесе артықшылықсыз. Осы контексте, артықшылықты дегеніміз – соғыс тұтқыны мәртебесін сақтап қалу және тұтқынға түскенге дейін жасалған іс-әрекеттері үшін жазадан босату. Сондықтан, халықаралық гуманитарлық құқықтың белгілі бір талаптарын бұзған соғысқа қатысушылар өз мәртебесін жоғалтып, артықшылықсыз соғысқа қатысушыларға айналуы мүмкін, бұл ipso jure (тек осы әрекетті жасағандығы үшін) немесе құзыретті сот немесе трибуналдың шешімімен жүзеге асырылады. Тиісті келісімдерде артықшылықты және артықшылықсыз арасында тікелей ажырату жасалмайды; халықаралық құқық «соғысқа қатысушы» терминін тек қана «артықшылықты соғысқа қатысушы» ретінде қолданады. Егер адамның «соғысқа қатысушы» мәртебесіне ие екендігіне күмән болса, ол мәселені шешу үшін «құзыретті сотқа» (Үшінші Женева конвенциясының 5-бабы) жүгінгенге дейін соғыс тұтқыны ретінде ұсталуы тиіс.
Under international humanitarian law applicable to interstate armed conflict, combatants may be classified in one of two categories: privileged or unprivileged. In that sense, privileged means the retainment of prisoner of war status and impunity for the conduct prior to capture. Thus, combatants that have violated certain terms of the IHL may lose their status and become unprivileged combatants either ipso jure (merely by having committed the act) or by decision of a competent court or tribunal. In the relevant treaties, the distinction between privileged and unprivileged is not made textually; international law uses the term combatant exclusively in the sense of what is here termed "privileged combatant". If there is any doubt as to whether the person benefits from "combatant" status, they must be held as a POW until they have faced a "competent tribunal" (Article 5 of the Third Geneva Convention) to decide the issue.
Мемлекетаралық емес қарулы қақтығыс
Мемлекетаралық емес қарулы қақтығыста мемлекетаралық емес қарулы топтармен соғысқан жауынгерлерге жаушылық әрекеттерге қатысқандығы үшін иммунитет берілмейді, себебі көтеріліс көптеген елдердің ішкі заңдары бойынша қылмыс саналады. Осылайша, оларды аумақтық мемлекет немесе араласушы үшінші мемлекет тек қару қолға алғандары үшін қудалауға құқылы. (Бұл қақтығыс 2001 жылдың 7 желтоқсанында АҚШ Ауғанстанға басып кіруі аяқталғаннан кейін көп ұзамай мемлекетаралық емес сипатқа ие болды).
In a non interstate armed conflict, combatants who fought with non state armed groups are not afforded immunity for taking part in hostilities, as insurrection is a crime under the domestic law of most nations. Therefore, they can be prosecuted by the territorial state or intervening third state for simply taking up arms. (the conflict became non interstate not long after the United States invasion of Afghanistan ended on December 7, 2001).