Кіріспе
Академиялық пән және мамандық
Әлеуметтік жұмыс – жеке адамның, отбасының, топтың, қауымның және қоғамның жалпы қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған академиялық пән және практикаға негізделген мамандық. Әлеуметтік жұмыс практикасы психология, социология, денсаулық сақтау, саясаттану, қоғамдастық дамуы, құқық және экономика сияқты гуманитарлық және STEM салаларынан жүйелер мен саясатпен айналысу, бағалау жүргізу, араласу шараларын әзірлеу және әлеуметтік функцияны арттыру мен жауапкершілікті нығайту үшін пайдаланады. Әлеуметтік жұмыстың басты мақсаттары – адамдардың өмірін жақсарту, биопсихосоциалдық мәселелерді жеңілдету, жеке тұлғалар мен қауымдастықтарды күшейту және әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ету. Әлеуметтік жұмыс практикасы көбінесе үш деңгейге бөлінеді. Микро деңгейде жеке адамдармен және отбасылармен тікелей жұмыс істеу қарастырылады, мысалы, жеке кеңес беру/терапия жасау немесе отбасыға қажетті қызметтерге қол жеткізуге көмектесу. Мезо деңгейде топтармен және қауымдастықтармен жұмыс істеу, мысалы, топтық терапия өткізу немесе қоғамдық ұйымдарға қызмет көрсету жүзеге асырылады. Макро деңгейде адвокация, әлеуметтік саясат, ғылыми зерттеулер жүргізу, коммерциялық емес және мемлекеттік қызмет көрсету, немесе мемлекеттік органдармен жұмыс істеу арқылы ірі масштабта өзгерістерге қол жеткізу көзделеді. 1960 жылдардың басынан бастап, бірнеше университеттер әлеуметтік жұмыс басқару бағдарламаларын ашты, олар студенттерді әлеуметтік және гуманитарлық қызметтерді басқаруға дайындады. Әлеуметтік жұмыс мамандығы 19 ғасырда қалыптасты, оның бастаулары ерікті қайырымдылық және халықтық ұйымдастыру қызметімен байланысты. Алайда, әлеуметтік қажеттіліктерге жауап беру одан бұрын да болған, көбінесе мемлекеттік жәрдем үйлері, жеке қайырымдылық қоры мен діни ұйымдар арқылы жүзеге асырылған. Өнеркәсіптік революцияның және 1930 жылдардағы Ұлы депрессияның салдары әлеуметтік жұмыстың анықталған салаға айналуына ықпал етті, себебі әлеуметтік жұмыскерлер кең таралған кедейлік және өнеркәсіптік ортада бала еңбегіне байланысты балалардың қамын қамдау мәселелеріне жауап берді.
Тарих
Әлеуметтік жұмыстың практикасы мен кәсібі салыстырмалы түрде жаңа және ғылыми негізде қалыптасқан, және көбінесе үш бағыттан дамыған деп есептеледі. Біріншісі – жекелеген жағдайлар бойынша жұмыс, бұл стратегияны 19 ғасырдың ортасында Лондонда Хелен Босанке мен Октавия Хилл құрған Қайырымдылық Ұйымдары Қоғамы (COS) алғаш рет енгізді. Көптеген тарихшылар COS-ты әлеуметтік жұмыстың кәсіби мамандық ретінде қалыптасуына әкелген әлеуметтік теорияның бастаушы ұйымы деп санайды. Бұған қоса, анықтау қиынырақ болатын бір қозғалыс болды – әлеуметтік проблемалардың барлық спектрін шешуге арналған институттардың дамуы. Бәрі де 19 ғасырда қарқынды өсті және қазіргі заманғы әлеуметтік жұмыстың теориялық және практикалық негізін қалады. Кәсіби әлеуметтік жұмыс 19 ғасырдағы Англияда пайда болды, оның тамыры өнеркәсіптік революцияның салдарынан туған әлеуметтік және экономикалық өзгерістерде, әсіресе қалалардағы жаппай кедейлік пен оған байланысты мәселелермен күресте жатыр. Кедейлік ертедегі әлеуметтік жұмыстың басты назарында болғандықтан, ол қайырымдылықпен тығыз байланысты болды. 20 ғасырдың басында психикалық ауруларға қатысты көзқарас прогрессивті түрде өзгере бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін психиатриялық қызметтерге сұраныс артуы маңызды дамуларға әкелді. 1918 жылы Смит колледжінің әлеуметтік жұмыс мектебі құрылды, ал Бостон психиатриялық ауруханасындағы Мэри К. Джарретттің жетекшілігімен Смит колледжінің студенттері психиатриялық әлеуметтік жұмысқа оқытылды. Ол алғаш рет әлеуметтік жұмыскерлерге «Психиатриялық әлеуметтік жұмыскер» деген атау берді. 1922 жылы жарық көрген «Зұлымдық патшалығы» атты кітабында Бостон психиатриялық ауруханасының әкімшісі және әлеуметтік қызмет бөлімінің басшысы психиатриялық әлеуметтік жұмыскерлердің ауруханадағы рөлін сипаттады. Бұл рөлдерге жағдайларды қарастыру, басқарушылық міндеттер, әлеуметтік зерттеулер және халыққа білім беру кірді. 2000-шы жылдарда басқарылатын күтім қозғалысы пайда болды, ол денсаулық сақтау жүйесін қажетсіз және тиімсіз көмекті жою және шығындарды азайту мақсатында жетілдіруге бағытталған. Сонымен қатар, қалпына келтіру қозғалысы дамыды, ол көптеген адамдардың ауыр психикалық ауруларынан өздігінен жазылып кетуін, ал қалғандарының дұрыс емдеумен жазылып, жақсаруын қағида ретінде мойындайды. Әлеуметтік жұмыскерлер 2003 жылы Иракқа басып кіру мен Ауғанстандағы соғысқа (2001–2021) үлкен әсер етті; олар Ауғанстан мен Ирактағы НАТО ауруханаларында жұмыс істеді. Олар кеңес беру қызметтерін ұсыну үшін алдыңғы операциялық базаларға барып тұрды. Клиенттердің 22 пайызы посттравматикалық стресс бұзылуымен, 17 пайызы депрессиямен, ал 7 пайызы алкогольге тәуелділікпен ауырғаны анықталды. 2009 жылы әскери қызметшілер арасында өзін-өзі өлтіру көрсеткіші жоғары болды: 160 расталған немесе күдікті армия өзін-өзі өлтіру деректері тіркелді. 2008 жылы теңіз жаяу әскерлерінің құрамында 52 адам өз-өзіне қол жұмсады. Соғыс аймақтарына ұзақ және қайта-қайта жіберудің стресі, екі соғыстың қауіпті және шатастыратын сипаты, соғыстарға қоғамдық қолдаудың әлсіреуі және әскерлердің моральдық жағдайының нашарлауы психикалық денсаулық мәселелерінің күшеюіне әкелді. Әскери және азаматтық әлеуметтік жұмыскерлер ардагерлердің денсаулық сақтау жүйесінде маңызды рөл атқарды. Психикалық денсаулық сақтау қызметі – бұл жоғары құрылымдалған стационарлық психиатриялық бөлімшелерден бастап бейресми қолдау топтарына дейінгі кең ауқымды қызметтер желісі, онда психиатриялық әлеуметтік жұмыскерлер басқа парапрофессионалдық қызметкерлермен бірге әртүрлі тәсілдерді қолданады.
Канада
Психиатриялық әлеуметтік жұмыскерлердің рөлі Канаданың халық денсаулығы саласындағы қызмет көрсету тарихының ерте кезеңінде қалыптасты. Солтүстік Американың жергілікті халқы психикалық қиындықтарды адамның өзінің орнымен және жалпы алғанда, қоғаммен байланысын жоғалтуының белгісі ретінде түсінді, әсіресе топтың қалған бөлігімен арақатынастарында. Жергілікті емшілердің сенімдерінде денсаулық пен психикалық денсаулық ажырамас болып есептелді, сондықтан физикалық және психикалық ауруларды жеңілдету үшін табиғи және рухани емдеудің ұқсас комбинациялары жиі қолданылды. Бұл қауымдастықтар мен отбасылар профилактикалық денсаулық сақтауға қатысты холистикалық (жан-жақты) тәсілдерді жоғары бағалады. Канададағы жергілікті халықтар еуропалық отарлаушылар мен олардың институттарының әрекеттерінен бастап мәдени қысымға және әлеуметтік шеттелуге ұшырады. Мәдениеттердің қақтығысы түрлі жарақатарлық жағдайларға әкелді. Еуропалық отарлаушылардың экономикалық, саяси және діни институттары жергілікті халықтың қоныс аударуына және қысымға ұшырауына себепкер болды. Емдеудің алғашқы ресми жазбалары 1714 жылы Квебек психикалық ауруларға арналған палаталарды ашқанда тіркелді. 1830 жылдары әлеуметтік қызметтер қайырымдылық ұйымдары және шіркеу приходтары (Әлеуметтік Ізгі хабар қозғалысы) арқылы жүзеге асырылды. 1835 жылы Сент-Джон және Нью-Брансуикте ақылға сыймайтын адамдарға арналған бейімдемелер ашылды. 1841 жылы Торонтода психикалық ауруларға көмек көрсету институционалдық негізде ұйымдастырылды. Канада 1867 жылы британдық тәжбен байланысын сақтап, өзін-өзі басқару доминионы болды. Осы кезеңде индустриалды капитализмнің дәуірі басталды, ол көптеген әлеуметтік және экономикалық өзгерістерге әкелді. 1887 жылы бейімдемелер ауруханаларға айналдырылды және психикалық ауруларға күтім көрсету үшін медбикелер мен күтімшілер жұмысқа алынды. Бұрын әлеуметтік жұмыскерлер өз біліктілігін тәжірибе мен қателік жолымен, жұмыс орнында және қайырымдылық ұйымдары ұсынған тәжірибелік бағдарламаларға қатысу арқылы алған. Бұл бағдарламалар тиісті оқу, тәжірибелік жұмыс және бақылауды қамтыды. 1918 жылы доктор Кларенс Хинкс және Клиффорд Бирс Канаданың психикалық гигиена жөніндегі Ұлттық комитетін құрды, ол кейіннен Канаданың психикалық денсаулық қауымдастығына айналды. 1930 жылдары Хинкс психикалық аурудан зардап шеккендерді емдеуді және алдын алуды қолдады. Екінші дүниежүзілік соғыс психикалық денсаулыққа деген көзқарасқа елеулі әсер етті. Сарындардың медициналық тексерулері мыңдаған сырттай сау көрінетін ересектердің психикалық қиындықтарға тап болғанын көрсетті. Бұл білім психикалық денсаулыққа деген халықтың көзқарасын өзгертті және профилактикалық шаралар мен емдеу әдістерін зерттеуге серпіліс берді. 1951 жылы Канада бойынша Психикалық денсаулық апталығы енгізілді. ХХ ғасырдың бірінші жартысында, 1960 жылдардың соңында институционалдық емес көмекке көшу кезеңі басталды, психиатриялық әлеуметтік жұмыс қазіргі кездегі қоғамдық денсаулық сақтауға баса назар аудара отырып, жеке диагнозға ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік теңсіздіктер мен құрылымдық мәселелерді анықтау және шешуге бағытталды. 1980 жылдары Психикалық денсаулық заңына түзетулер енгізілді, осы арқылы пациенттерге емдеудің баламаларын таңдау құқығы берілді. Кейіннен жұмыс орындарындағы психикалық денсаулық мәселелері мен қоршаған ортаның түпкі себептеріне назар аударылды. Онтариода, реттеуші орган – Онтарио әлеуметтік жұмыскерлер мен әлеуметтік қызметкерлер колледжі (OCSWSSW) екі мамандықты реттейді: тіркелген әлеуметтік жұмыскерлер (RSW) және тіркелген әлеуметтік қызметкерлер (RSSW). Әр провинцияда осыған ұқсас реттеуші органдар бар. Канадалық әлеуметтік жұмыскерлер қауымдастығы (CASW) – әлеуметтік жұмыскерлердің ұлттық кәсіби ұйымы. Провинциялық деңгейде саясиландырудан бұрын, осы кәсіби ұйымның тіркелген мүшелері провинциялар арасында тіркелген әлеуметтік жұмыскер ретінде практика жасай алды.
Үндістан
Үндістанда психикалық аурулар туралы ең алғашқы мәліметтер Вед дәуірінен (б.з.д. 2000 – б.з. 600) басталады. 400–200 жылдар аралығында жазылған аюрведалық оқулық «Чарака Самхита» психикалық тұрақтылықтың әртүрлі факторларын сипаттайды. Сондай-ақ, онда күтім көрсету жүйесін қалай құруға қатысты нұсқаулар бар. Сол дәуірде Оңтүстік Үндістанда Сиддха медицина жүйесі болған. Ұлы сахаба Агастия медицина жүйесінің құрамына кірген 18 сиддханың бірі болды. Бұл жүйеге психикалық аурулар мен олардың ұсынылатын емдеу әдістерін қамтитын «Агастияр Киригай Нуль» кіреді. «Атхарва Веда» да психикалық денсаулыққа қатысты сипаттамалар мен шешімдерді қамтиды. Моғол дәуірінде 1222 жылы үнділік дәрігер Унахмад медицинаның Унани жүйесін енгізді. Унани медицинасында психотерапияның қазіргі түрі «иладж и нафсани» деп аталды. 18 ғасыр Үндістан тарихында өте тұрақсыз кезең болды, бұл Үндістан субконтинентіндегі психологиялық және әлеуметтік хаосқа ықпал етті. 1745 жылы Бомбей (Мумбай) қаласында, 1784 жылы Калькутта (Колкатта) қаласында және 1794 жылы Мадрас (Ченнай) қаласында ақылсыздардың ауруханалары ашылды. Ауруханалар құру қажеттілігі күшейе түсті, алдымен ағылшын және Британдық Ост-Үнді компанияның әскери қызметкерлерін емдеу және басқару үшін. 1858 жылы күшіне енген Бірінші Ақылсыздық заңы (сондай-ақ 36-заң) кейіннен 1888 жылы Бенгалияда тағайындалған комиссиямен өзгертілді. Кейіннен 1912 жылы осы заң аясында «Үндістанның Ақылсыздық заңы» қабылданды. 1870–1890 жылдары Майсур психикалық ауруханасында психикалық аурулармен ауыратын адамдар үшін оңалту бағдарламасы басталды, содан кейін осы кезеңде психикалық ауруханалардың әрқайсысында дерлік терапия бөлімдері құрылды. Бұл бағдарлама «жұмыс терапиясы» деп аталды. Бұл бағдарлама бойынша психикалық ауруы бар адамдар ауыл шаруашылығы саласында барлық іс-шараларға қатыстырылды. Бұл бағдарлама Үндістанда психоәлеуметтік оңалтудың бастауы ретінде қарастырылады. 1918 жылы құрылған Еуропалық аурухананың (қазіргі Орталық психиатрия институты (CIP) деп аталады) бастығы Беркли Хилл сол кездегі психиатриялық ауруханалардың жақсаруына қатты алаңдады. Беркли Хиллдің үздіксіз күш-жігері емдеу мен күтімнің деңгейін көтеруге көмектесті, сондай-ақ ол үкіметті 1920 жылы «паналау» терминін «аурухана» деп өзгертуге көндірді. Қазіргі заманғы token экономикасына ұқсас әдістер алғаш рет 1920 жылы Ранчидегі CIP-де «әдеп қалыптастыру диаграммасы» деп аталды. 1937 жылы психологиялық әлеуметтік қызметкердің алғашқы лауазымы 1936 жылы құрылған Дхорабжи Тата әлеуметтік жұмыс мектебінің балаларды тәрбиелеу клиникасында құрылды. Бұл Үндістанның психикалық денсаулық саласындағы әлеуметтік жұмыс тәжірибесінің алғашқы құжатталған дәлелі болып табылады. 1947 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, қазіргі ауруханалардағы жағдайды жақсарту үшін жалпы ауруханалық психиатрия бөлімшелері (ЖАПБ) құрылды, сонымен бірге осы бөлімшелер арқылы амбулаториялық көмекке шақырылды. Амритар қаласында доктор Видьясагар психикалық аурумен ауыратын адамдардың отбасын қамқорлыққа алуды бастады. Бұл өз заманынан бұрын қолданылған емдеу және күтім әдісі еді. Бұл әдістеме психикалық денсаулық саласындағы әлеуметтік жұмыс практикасына, әсіресе стигматизацияны азайтуға үлкен әсер етті. 1948 жылы АҚШ-та оқыған Гаури Рани Банерджи Дхорабжи Тата әлеуметтік жұмыс мектебінде (қазіргі TISS) медициналық және психиатриялық әлеуметтік жұмыс бойынша магистрлік курсты бастады. Кейіннен алғашқы психологиялық әлеуметтік қызметкер 1949 жылы Пунадағы Ервада психикалық ауруханасының ересектер психиатрия бөлімшесінде тағайындалды. Елдің әртүрлі аймақтарында әлеуметтік қызметкерлерді психикалық денсаулық сақтау саласына жұмысқа орналастырды: 1956 жылы Амритардағы психикалық ауруханада, 1958 жылы медбикелік колледждің балаларды тәрбиелеу клиникасында, 1960 жылы Делидегі Медициналық ғылымдар институтында және 1962 жылы Рам Манохар Лохия ауруханасында. 1960 жылы Мадрас психикалық ауруханасы (қазіргі психикалық денсаулық институты) дәрігерлер мен науқастар арасындағы алшақтықты жою үшін әлеуметтік қызметкерлерді жұмысқа алды. 1961 жылы NIMHANS-те әлеуметтік жұмыс орны құрылды. Бұл мекемелерде психологиялық-әлеуметтік аспектілерді қарастырды. Бұл жүйе әлеуметтік қызмет практикасының психикалық денсаулық сақтау саласына ұзақ мерзімді әсерін арттырды. 1966 жылы Денсаулық министрлігінің Психиатриялық әлеуметтік жұмыс комитетінің ұсынымымен NIMHANS Психиатриялық әлеуметтік жұмыс кафедрасын ашты және 1968 жылы екі жылдық Психиатриялық әлеуметтік жұмыс бойынша аспирантуралық диплом енгізілді. 1978 жылы курс атауы Психиатриялық әлеуметтік жұмыс бойынша магистрлік дипломға өзгертілді. Кейіннен докторлық бағдарлама енгізілді. 1962 жылы Мудалиар комитетінің ұсынымымен Ранчидегі Еуропалық психикалық ауруханасында (қазіргі CIP) Психиатриялық әлеуметтік жұмыс бойынша дипломдық бағдарлама басталды. Бағдарлама жаңартылды және басқа жоғары оқу курстары қосылды. 1975 жылы Үндістанда психикалық денсаулықты жалпы денсаулық қызметтерімен интеграциялау бойынша жаңа бастама қолға алынды. Үндістанның Денсаулық министрлігі Ұлттық психикалық денсаулық бағдарламасын (ҰПДБ) жасады және 1982 жылы іске қосты. 1995 жылы қайта қаралып, оның негізінде 1996 жылы психикалық денсаулықты халық денсаулығымен интеграциялауды көздеген Аудандық психикалық денсаулық бағдарламасы (АПДБ) іске қосылды. Бұл модель барлық штаттарда іске асырылды және қазіргі уақытта Үндістанда 125 АПДБ учаскесі бар. 1998 және 2008 жылдары Ұлттық адам құқығы жөніндегі комиссия (ҰАҚЖ) Үндістандағы психикалық ауруханаларды жүйелі, жан-жақты және сынды түрде тексерді. Бұл психикалық аурулармен ауыратын адамдардың құқықтарын ҰАҚЖ мойындауына әкелді. ҰАҚЖ есебінен ҰПДБ аясында психикалық ауруханалардың жабдықталуын жақсартуға қаражат бөлінді. Салыстыру нәтижесінде 1998 жылға дейінгі 50 жылмен салыстырғанда 2008 жылғы ҰАҚЖ мен NIMHANS-тың бірлескен есебіне дейінгі он жылда оң өзгерістер көп болғаны анықталды. 2016 жылы Психикалық денсаулық сақтау туралы заң қабылданды, ол емдеуге қол жеткізуді қамтамасыз етеді және сақтандырудан жабатын, аурудың қадір-қасиетін сақтайтын, заңдық және денсаулық сақтауға қол жеткізуді жақсартатын және тегін дәрі-дәрмектер алуға мүмкіндік береді. 2016 жылдың желтоқсанында 1995 жылғы Мүгедектік заңы 2016 жылғы Мүгедектіктердің құқықтары туралы заңмен (МҚЗ) жойылды, ол 2014 жылғы заңнан шықты және мүгедектігі бар кең ауқымды адамдарға артықшылықтарды қамтамасыз етеді. Заңға енгізілген түзетулерді, әсіресе «Теңдік және кемсітуге жол бермеу» бөліміндегі алаңдатарлық ережелерге қарсы, мүдделі тараптар ұсынды, бұл заңның күшін азайтады және мекемелерге мүгедектігі бар адамдарды елемеуге немесе кемсітуге мүмкіндік береді және заңның тиімді іске асырылуын қамтамасыз етуге қатысты жалпы бағыттардың жетіспеушілігіне қарсы ұсыныстар енгізілді. Үндістандағы психикалық денсаулық даму сатысында. Сұранысты қанағаттандыруға жеткілікті мамандық жоқ. Үндістан психиатриялық қоғамының мәліметі бойынша, 2019 жылдың қаңтарына қарай елде барлығы 9000 психиатр бар. Осы көрсеткішке сәйкес, Үндістанда 100 000 халқына 0,75 психиатр шамасында, ал қажетті көрсеткіш 100 000 халқына кемінде 3 психиатр. Психиатрлардың саны 2010 жылдан бері артқанмен, бұл көрсеткіш әлі де денсаулық сақтауға қатысты қалыпты деңгейден қашық. Шетелдік елдермен салыстырғанда, жалпы қабылданған бірыңғай лицензиялау органының болмауы әлеуметтік жұмыскерлердің жалпы тәуекелге ұшырауына себеп болады. Бірақ жалпы алғанда, университет білімі алған әлеуметтік жұмыскерлерді кәсіби практикаға лицензияланған немесе білікті клиник ретінде автоматты түрде қабылдайтын жалпы органдар/кеңестер бар. Әлеуметтік жұмыс мектептерімен байланыстағы орталық кеңестің болмауы психикалық денсаулық сақтау саласындағы әлеуметтік жұмыскерлердің мансабын дамытуға кедерілді. Бұл қиындықтарға қарамастан, әлеуметтік жұмыскерлердің қызметі елдегі психикалық денсаулық сақтау саласына жаңа серпіліс берді, басқа да осымен байланысты мамандықтармен бірге.
Иран
Мемлекеттік әлеуметтік қызметтер ұйымы бұрын денсаулық сақтау және әлеуметтік қорғау министрлігінің құрамында болған.
Біліктілік және лицензия
Әлеуметтік жұмыскерлердің білімі бакалавр дәрежесінен (BA, BSc, BSSW, BSW және т.б.) басталады немесе әлеуметтік жұмыс саласындағы диплом немесе әлеуметтік қызметтер бакалавры. Кейбір елдер әлеуметтік жұмыс бойынша магистрлік дәрежелерді (MSW, MSSW, MSS, MSSA, MA, MSc, MRes, MPhil) ұсынады, сондай-ақ докторлық білім алуға (Ph. D. және DSW (Әлеуметтік жұмыс докторы)) мүмкіндік бар. Көптеген елдер мен заңнамалық аумақтарда әлеуметтік жұмыскер ретінде жұмыс істеу үшін тіркеу немесе лицензия алу қажет, сонымен қатар міндетті біліктілік талаптары да бар. Басқа жағдайларда, кәсіби ұйымдар мамандықтың практикалық қызметін жүзеге асыру үшін академиялық талаптарды белгілейді. Дегенмен, жұмыскерлердің кейбір түрлері тіркеу лицензиясы алудан босатылады. Осы мамандық иелерінің табысы, әлеуметтік қызметтер ұсынатын жұмыс берушілердің оларды мойындауына байланысты. Бұл жұмыс берушілер әлеуметтік жұмыс және оған қатысты қызметтерді көрсету үшін міндетті түрде тіркелген әлеуметтік жұмыскер дипломын талап етпейді.
Солтүстік Америка
АҚШ-та әлеуметтік жұмыс бакалавриат және магистратура бағдарламалары Әлеуметтік жұмыс білім беру кеңесі (CSWE) арқылы аккредиттеледі. Мемлекеттік лицензиялы әлеуметтік жұмыскер болу үшін CSWE аккредиттелген диплом талап етіледі. CSWE сондай-ақ дәстүрлі және кеңейтілген бағдарламалар бойынша онлайн магистратураны аккредиттейді. 1898 жылы Колумбия университетінің әлеуметтік жұмыс мектебінің алғашқы ұйымы болған Нью-Йорк қайырымдылық қоғамы ресми «әлеуметтік қайырымдылық» курстарын ұсына бастады, бұл АҚШ-та әлеуметтік жұмыс білімінің басталу күнін және кәсіби әлеуметтік жұмыстың басталуын белгіледі. Дегенмен, CSWE аккредиттелген бағдарлама міндетті түрде ASWB лицензиялау біліміне сәйкес келуі керек емес, және көптеген бағдарламалар оған сәйкес келмейді. Әлеуметтік жұмыс кеңесінің қауымдастығы (ASWB) АҚШ және Канададағы әлеуметтік жұмыс реттеуші кеңестеріне лицензиялық емтихан қызметтерін ұсынатын реттеуші ұйым. Ұйымның мақсаттарының шектеулілігіне байланысты, ол кең әлеуметтік жұмыс қауымдастығына немесе ASWB емтихандары арқылы сертификатталғандарға есеп беретін ұйым емес. ASWB лицензиялық емтихандардан жылына 6 миллион доллар, оқу материалдарын басып шығарудан 800 мың доллар табыс табады. Осылайша, ол табысқа бағытталған ұйым және қағида бойынша тек кеңес мүшелеріне ғана жауапты. Әлеуметтік жұмыс лицензиясының мақсаты – халықтың қауіпсіздігі мен қызмет сапасын қамтамасыз ету. Ол әлеуметтік жұмыскерлердің NASW этика кодексін түсініп, кәсіби тәжірибелерінде оны сақтай білуін, қызмет көрсетудегі білімдерін анықтауын және әлеуметтік жұмыс атағын дұрыс пайдаланудан және этикалық емес тәжірибелерден қорғауды қамтамасыз етуді көздейді. Онжылдықтар бойы әлеуметтік жұмыс қауымдастығы ASWB-ден емтихандардың жарамдылығы және нәсілдік сезімталдығы туралы деректерге қатысты ашықтық талап етіп келді. Алайда, ASWB бұл ақпаратты жасырып қалды, көптеген сыншылардың пікірінше, емтихандар қателіктер мен бейтараптықтан бос болса, бұл деректер бұрын жарияланған болар еді. Ұлттық әлеуметтік жұмыскерлер қауымдастығы (NASW) Әлеуметтік жұмыс кеңесінің (ASWB) лицензиялық емтихандарын өткізуіне қарсылық білдірді. Бұл ASWB деректерін талдағаннан кейін анықталды, онда әртүрлі нәсілдік топтардан, егде жастағы және ағылшын тілін екінші тіл ретінде қолданатындардың (ESL) өту көрсеткіштерінде айтарлықтай айырмашылықтар бар екені көрсетілді. Емтихан нәтижелері бойынша, ақ нәсілді емтихан тапсырушылардың бірінші әрекетте өту ықтималдығы BIPOC емтихан тапсырушыларға қарағанда екі еседен астам, бұл басқа мәселелермен қатар, конструктивті маңызды емес айырмашылықтарды көрсетеді. Бұл нәтиже ASWB емтихандары арқылы әлеуметтік жұмысты лицензиялау процесінің сенімділігі мен жарамдылығы туралы сұрақтар тудырады. ASWB деректері нәсіл және жасқа байланысты өту көрсеткіштеріндегі айырмашылықтарды көрсеткеннен кейін, ұлттық аккредиттеу органы Әлеуметтік жұмыс білім беру кеңесі (CSWE) аккредиттеу талаптарын орындау үшін ASWB лицензиялық емтиханның өту көрсеткіштерін алып тастады. Әлеуметтік жұмыстағы әртүрлі қауымдастықтардың мүшелері осы жүйелі қысымға қарсы күресу туралы талқылауды заңсыздықты ресми мойындау және кешірімділік пен емделу рухымен жүргізу керек деп мәлімдеді. 1990 жылдардың басынан бері зерттеушілер ASWB емтихандарын мазмұны мен критерийлік жарамдылығының жетіспеушілігі үшін сынға алды, бұл емтиханның жалпы жарамдылығын төмендетті. 2023 жылы жүргізілген зерттеуде ASWB емтихандарында дәлелге негізделмеген теорияларға негізделген және маңызды элементтердің жарамдылығымен мәселелері бар сұрақтар бар екені анықталды. Зерттеушілер ASWB негіздемелерін тексеру үшін ChatGPT генеративті жасанды интеллект қолданбасын пайдаланды және ChatGPT ұсынған негіздемелердің сапасы жоғары екенін анықтады. Олар ChatGPT-нің әлеуметтік жұмысқа қатысты мәтіндік үлгілерді сценарийлік шешімдерді қабылдау үшін жақсы танитынын және әлеуметтік жұмыс практикасындағы қауіпсіздік пен этиканы ескере отырып, жоғары сапалы негіздемелер ұсынғанын көрсетті, тіпті мұндай міндетке арнайы оқытылмаған. Олар әлеуметтік жұмыскерлердің біліктілігін бағалау үшін қолданылатын қысымшы бағалау форматтарынан бас тарту және жарамдылығы күмәнді, нәсіл, жас және тіл бойынша адамдарды теңсіз шығарып тастайтын лицензиялық емтихандарды қайта қарастыру қажет болуы мүмкін екенін ұсынды. Ұсынылған бағалау форматы – білімді меңгеруге негізделген формат, ол біліктілікке негізделген лицензиялауға әкеледі. ASWB емтихандарының жарамдылығындағы маңызды кемшіліктердің, мүдделер қақтығысының және басқа мәселелердің жиналуына байланысты көптеген зерттеушілер штат заң шығарушыларын және реттеушілерді лицензиялау үшін ASWB емтихандарын қолдануды тоқтатуға немесе жаңа, қысымшы емес және жарамды балама құрылғанша уақытша тоқтата тұруға шақырды. Осы аралықта, олар әлеуметтік жұмыстың қауіпсіз және этикалық тәжірибесін қамтамасыз ету үшін дәстүрлі бақылау әдістеріне сүйенуді ұсынады. Олар бақылаудың лицензия іздеушілерге ғана емес, сонымен қатар жақсы дайындалған бақылаушыларға қауіпсіз және этикалық түрде тәжірибе тану қабілетін дәл бағалауға мүмкіндік беретінін түсіндіреді, бұл мұндай біліктілікті бағалаудың жарамдырақ тәсілі.
Кәсіби бірлестіктер
Әлеуметтік жұмыскерлердің мүшелеріне және жалпы әлеуметтік жұмысқа этикалық нұсқаулар мен басқа да түрлі қолдау көрсететін бірнеше кәсіби бірлестіктері бар. Бұл бірлестіктер халықаралық, құрлықтық, жартылай құрлықтық, ұлттық немесе аймақтық болуы мүмкін. Басты халықаралық қауымдастықтар – Халықаралық әлеуметтік жұмыскерлер федерациясы (IFSW) және Халықаралық әлеуметтік жұмыс мектептері қауымдастығы (IASSW). АҚШ-тағы ең ірі кәсіби әлеуметтік жұмыс қауымдастығы – Ұлттық әлеуметтік жұмыскерлер қауымдастығы, олар кәсіби мінез-құлық кодексін және алты негізгі құндылыққа негізделген қағидалар жиынтығын енгізді: қызмет, әлеуметтік әділдік, адамның қадір-қасиеті мен құндылығы, адамдық қарым-қатынастардың маңыздылығы, адалдық және кәсібилік. Клиникалық әлеуметтік жұмыскерлерді ұсынатын ұйымдар да бар, мысалы, Клиникалық әлеуметтік жұмыстағы психоанализдің американдық қауымдастығы. AAPCSW – психоаналитикалық әлеуметтік жұмыс және психоанализбен айналысатын әлеуметтік жұмыскерлерді білдіретін ұлттық ұйым. Отбасылармен, топтармен және жеке адамдармен түрлі теориялық бағыттар бойынша психотерапия жүргізетін барлық әлеуметтік жұмыскерлерді білдіретін Клиникалық әлеуметтік жұмыс қоғамдары бар бірнеше штат бар. Қоғамдық ұйымдастыру және әлеуметтік басқару қауымдастығы (ACOSA) – қоғамдық ұйымдастыру, саясат және саяси салаларда жұмыс істейтін әлеуметтік жұмыскерлердің кәсіби ұйымы. Ұлыбританияда кәсіби қауымдастық – Британдық әлеуметтік жұмыскерлер қауымдастығы (BASW), онда 18 000-нан астам мүше бар (2015 жылдың тамыз айына қарай), ал әлеуметтік жұмыскерлерді реттеуші орган – Social Work England. Австралияда кәсіби қауымдастық – Австралияның әлеуметтік жұмыскерлер қауымдастығы (AASW), ол 1946 жылы құрылған және 10 000-нан астам мүшесі бар, бұл қауымдастық әлеуметтік жұмыскерлердің Австралиядағы әлеуметтік жұмыс практикасының талап етілетін стандарттарын сақтауын қамтамасыз етеді. Австралияда аккредиттелген әлеуметтік жұмыскерлер Психологиялық көмек қызметтеріне қол жеткізу (ATAPS) бағдарламасы бойынша да қызметтер көрсете алады. Жаңа Зеландияда әлеуметтік жұмыскерлерді реттеуші орган – Kāhui Whakamana Tauwhiro (SWRB).
Әлеуметтік қызметкерлерді білдіретін кәсіподақтар
Ұлыбританияда әлеуметтік жұмыскерлердің жартысынан астамдары жергілікті билік органдарында жұмыс істейді, олардың көпшілігі мемлекеттік сектор қызметкерлерінің кәсіподағы UNISON-мен өкілдік етіледі. Шағын топтары Unite the Union және GMB мүшелері болып табылады. Британдық әлеуметтік жұмысшылар одағы (BUSWE) 2008 жылдан бері Community кәсіподақ бірлестігінің бөлімшесі болып табылады. Сол кезде кәсіподақ емес, Британдық әлеуметтік жұмыскерлер қауымдастығы 1990 жылдардың басынан бастап кәсіби кеңес беру және өкілдік ету қызметін ұсынды. Еңбек құқығы және еңбек қатынастары саласында тәжірибесі бар, білікті әлеуметтік жұмыскерлер, шағымдар, тәртіптік жазалар немесе кәсіби мінез-құлық және практика мәселелері туындаған жағдайда, кәсіподақтан күтілетіндей өкілдік көрсетеді. Алайда, бұл қызмет жұмыс берушілердің өкілдерді осы мәжілістерге қатысуға рұқсат беруіне байланысты болды, себебі жұмыс орнында өкілдік етуге заңды құқық тек кәсіподақтарда ғана бар. 2011 жылы бірнеше кеңес BASW-ға рұқсат берудің қажеті жоқ екенін түсінді, ал өз қызметкерлерінің білікті кәсіби өкілдігіне қарсы шыққан кеңестер рұқсатты кері қайтарып алды. Осы себепті BASW қайтадан кәсіподақ мәртебесін алып, өзінің тәуелсіз кәсіподақ бөлімшесін, Әлеуметтік жұмыскерлер одағын (SWU) құрды. Бұл SWU-ға жұмыс берушілер немесе Кәсіподақтар конгресі (TUC) мойындаса да, мойындамаса да, оның мүшелерін өкілдік етуге заңды құқық береді. 2015 жылы TUC әлі де SWU-ның конгресс мүшелігіне қабылдау туралы өтінішіне қарсылық көрсетіп келді, ал көптеген жұмыс берушілер TUC саясатын өзгертетінше ресми мойындау туралы мәлімдеме жасамайды, бірақ олардың барлығы ішкі тәртіптік тыңдауларда SWU (BASW) өкілдігіне рұқсат беруге міндетті.
Әлеуметтік жұмыста ақпараттық технологияны пайдалану
Ақпараттық технологиялар әлеуметтік жұмыста өте маңызды, ол жұмыстың құжаттамалық бөлігін электрондық форматқа көшіреді. Бұл процесті түсінікті, қолжетімді етеді және талдау үшін деректерді қамтамасыз етеді. Бақылау – әлеуметтік жұмыста шешімдерді әзірлеуге қолданылатын құрал. Анабель Куан Хаасе «Технология және қоғам» еңбегінде бақылау терминін «қадағалау» деп анықтайды (Куан Хаасе, 2016, 213-бет), ол әлеуметтік және мінез-құлық тұрғысынан басқаларды бақылаудың табиғи екенін түсіндіреді, бірақ бақылау мақсаты біреуді қадағалау болғанда, ол бақылауға жақындайды (Куан Хаасе, 2016, 213-бет). Көбінесе, әлеуметтік жұмыс саласында бақылау мен бақылау технологияларын қолдану сырттай қарағанда жеке өмірге қатысты этикалық емес бұзушылық сияқты көрінеді. Әлеуметтік жұмыстың этикалық кодексін тереңірек қарастырғанда, этикалық және этикалық емес арасындағы шекараның нашарлайтыны анық көрінеді. Әлеуметтік жұмыстың этикалық кодексінде әлеуметтік жұмыс практикасында технологияны қолдану туралы бірнеше ескерту бар. Бақылау немесе жасанды интеллектке ең қатысты болып көрінетіні – 5.02-баптың f-тармағы, «электрондық технологияны бағалау немесе зерттеуді жеңілдету үшін қолданған кезде» делінген, және ол клиенттерге технология тәжірибеде қолданылғанда хабардар ету қажеттігін түсіндіреді (Жұмысшылар, 2008, 5.02-бап).
Бұқаралық ақпарат құралдарындағы ойдан шығарылған әлеуметтік қызметкерлер
Аты Рөлдес еткен Атын алған жылы Энн Викерс Айрин Данн Энн Викерс 1933 Рей Фремик Эдвард Плат Нарқышсыз наразылық 1955 Нил Брок Джордж С. Скотт Шығыс жағы/Батыс жағы 1963 Эдит Килер Джоан Коллинз Жұлдыздық жол: Түпнұсқа сериясы Мәңгілік шекарадағы қала 1967 Гермен Казнеув Жан Габин Қаладағы екі адам 1973 Энн Джентри Анжанет Комер Бала 1973 Венди Бимиш Маре Виннингэм Сент-Эльмо өрті 1985 Дуайт Мерсер Микельти Уильямсон Free Willy 1993 Люси Чемберс Джессика Рейн Жарлы сағат 2022 миссис Селлнер Энн Хейни Миссис Даутфайр 1993 Мэри Белл Анджелина Джоли Тінге итермелеу 1999 Маргарет Левин Джессика Лэнг Айшаияны жоғалту 1995 Доктор Соня Уик Ваннеса Редгрейв Үзілген қыз 1999 Ракель Леонор Уотлинг Ракель өз орнын іздейді 2000 Кобра Bubbles Винг Рамс Лило және Ститч 2002 Клэр Баркер Сали Филлипс Клэр қоғамда 2004 Тоби Флендерсон Пол Либерштейн Офис 2005 Панкадж Панкадж Кумар Сингх Smile Pinki 2008 Эмили Дженкинс Рене Зеллвегер Іс 39 2009 Берни Уилкинс Дон Чидл Иттерге арналған қонақ үй 2009 Мисс Вайс Мария Кэри Қымбат 2009 Марк Лилли Мэтт Оберг (Дауыс) Жайсыз американдықтар (ТВ сериясы) 2010-2012 Мира Бхама Жанаприян 2011 Максин Грей Тайн Дали Эмиді соттау 1999-2005 Сэм Хейли Майкл Харни Оранж - Жаңа қара 2013 Дэвид Мейлер Патрик Гилмор Саяхатшылар 2016