Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Есепке алуда екі рет санау - кез келген себеппен бір операцияны бірнеше рет санау қатесі. Бірақ әлеуметтік есепте бұл әлеуметтік есептік практикада тұжырымдамалық мәселеге де қатысты, онда жалпы өнімнің жаңа қосылған құнын немесе жалпы инвестициялардың құнын бағалауға тырысады.
Double counting in accounting is an error whereby a transaction is counted more than once, for whatever reason. But in social accounting it also refers to a conceptual problem in social accounting practice, when the attempt is made to estimate the new value added by Gross Output, or the value of total investments.
Қандай мәселе бар?
Шағын жеке кәсіпкерлік немесе осындай пайдалы қызмет түрінде қаржы шығыны, кіріс немесе шығыс немесе өндірістен түсетін табыс екі рет есептелетіндігі күмәнді. Егер ол болса, бұл әдетте жай ғана нашар бухгалтерлік есеп (математикалық қателік), немесе қалжыңның жағдайы. Бірақ көптеген кәсіпорындардың, отбасылардың және мемлекеттік органдардың ("институционалдық бірліктер" немесе әлеуметтік есеп тілінде трансакторлар) есептерін жинақтағанда жағдай қиындап кетеді. Бұл жерде тұжырымдамалық мәселе туындайды. Негізгі себебі - бір институционалдық бірліктің кірісі екіншісінің шығыны, ал бір институционалдық бірліктің кірісі екіншісінің шығыны болып табылады. Сондықтан, егер біз барлық институционалдық бірліктер қосылған құнның жалпы мөлшерін өлшеуді қаласақ, біз транзакторлар жүйесінде барлық бірліктер кірістері мен шығыстарын жиынтық есептеу және неттеудің бірізді рәсімін жасау қажет. Мұндай жүйе болмаса, біз өзара әрекеттесетін бірліктердегі кіріс пен шығыстарды екі есе еселеп, қосылған құн немесе инвестициялардың мөлшерін арттырып көтереміз. Мысалы, елдегі жылдық таза өнімді бағалау үшін, пайдаланылған тауарлар мен қызметтердің құны жалпы кірістен шегеріледі, барлық ағымдар біркелкі бағаланады және өндіріс шегінен тыс ағымдар алынып тасталады.
In the case of a small individual business or having such utility, it is unlikely that an expenditure of funds, an input or output, or an income from production will be counted twice. If it happens, that's usually just bad accounting (a math error), or else a case of fraud. But things are more complicated when we aggregate the accounts of many enterprises, households and government agencies ("institutional units" or transactors in social accounting language). Here, a conceptual problem arises. The basic reason is that the income of one institutional unit is the expenditure of another, and the input of one institutional unit is the output of another. If therefore we want to measure the total value added by all institutional units, we need to devise a consistent procedure for grossing and netting the incomes and outlays of all units, within a system of transactors. Lacking such a system, we would end up double counting incomes and expenditures of interacting units, exaggerating the quantity of value added or investments. To estimate the annual net output of a country, for example, the cost of goods and services used up is deducted from gross revenue, all flows are valued uniformly, and flows which fall outside the production boundary are excluded.
Санау бірліктері
Құн теориясының қағидалары орнатылғаннан кейін, санаттар мен есептеу бірліктері табыстар мен шығыстардың ағынын жинақтау үшін математикалық операциялардың негізі ретінде дәл және логикалық түрде анықталуы мүмкін. Осылайша барлық ағымдарды тиісті санатқа жатқызуға болады, бір ағымды бірнеше рет санамай. Шын мәнінде, ұлттық есептерде қолданылатын құндылық теориясына қазіргі уақытта кәдімгі бизнес есептерінің бағалау принциптері мен экономикалық алмасуды реттейтін, көбінесе заңмен белгіленген әлеуметтік қатынастар қатты әсер етеді. Мысалы, бір жақты ақша аударымынан жаңа құндылық пайда бола алмайды, яғни ақша аударымы қайтарымсыз жасалады. Ұлттық есептерде жасалған ымыраға сәйкес, макро деңгейдегі есеп микро деңгейдегіге ұқсас болуы тиіс. Экономикалық қатынастар микро және макро деңгейлерде бірдей болып саналады. Жеке бизнес инпут сатып алады және пайдаланады және сату үшін өнім шығарады; оның шығындары мен кірістері бар. Осылайша, әлеуметтік есепте барлық транзакторлар ұқсас түрде ("егер" олар бизнес болса) қарастырылады. Есептерді кейбір жағынан эклектикалық деп сынға алуға болады, бірақ бұл міндетті түрде проблема емес; жаттығудың мақсаты барлық ағымдарды анықтау және жіктеу, содан кейін пайдаланушы оларды әртүрлі жолдармен қайта топтастыра алады.
Once the principles of the value theory are established, categories and counting units can be exactly and logically defined, as a basis for mathematical operations to aggregate the flows of incomes and expenditures. All flows can then be allocated to their appropriate category, without counting the same flow several times. In fact, the value theory applied in national accounts is nowadays strongly influenced by the valuation principles of ordinary business accounts and the prevailing social relations governing economic exchange, often fixed by law. Thus, for example, it is argued that no new value can result from a unilateral transfer of funds, i. e. where funds are provided without anything being provided in return. The implicit assumption made in national accounts, is that the account at the macro level must be similar to that at the micro level. Economic relations are regarded as broadly the same at the micro level and the macro level. An individual business buys and uses up inputs and produces outputs for sale; it has costs and revenues. Thus, in social accounting all transactors are treated in a similar way ("as if" they were a business). The accounts can be criticised for being eclectic in some ways, but that is not necessarily a problem; the aim of the exercise is to identify and categorise all flows, and the user can then reaggregate them in different ways.
Қос есептеудің тұрақты проблемалары
Алайда, егер бухгалтерлік есеп ережелерінің тұжырымдамалық тұрғыдан екі есе есептеуді болдырмайтын жүйелі жүйесі жасалса да, екі есе есептеу техникалық тұрғыдан белгілі бір дәрежеде болуы мүмкін. Бірінші және ең айқын себеп - нақты есептік тәжірибеде шекаралық мәселелер туындайды, өйткені шығыстардың ағыны есептік тұрғыдан әртүрлі жолдармен түсіндірілуі мүмкін. Кейде шығындар ағынының нақты қай санатқа жататыны анық болмайды, ол бір санатқа дәл "қалыптаспауы" мүмкін немесе әлеуметтік есеп жүйесі талап еткендей қаржылық деректердегі әртүрлі ағымдарды бөліп алу техникалық жағынан мүмкін емес. Бұл дереккөздердегі қиындықтар салдарынан, ағындардың бір бөлігі немесе барлығы екі рет саналып кетуі мүмкін. Біз шығынды өте оңай анықтай аламыз, бірақ бұл шығын тиісті кіріске сәйкес келмеуі мүмкін, егер біз оны анықтай алсақ (немесе керісінше). Бұл жағдайда біз білгенімізге немесе байқағанымызға негізделген кейбір болжамдар немесе айыптаулар жасауымыз керек. Дегенмен, кейбір статистикалық айырмашылықтар сақталуы мүмкін. Статистиктер тұрақты жабдықтарды немесе ұзақ уақытқа жарамды тауарларды бір кәсіпорын басқа кәсіпорынға жергілікті немесе шетелде пайдаланылғаннан кейін қайта салған кезде қадағалай алмай қалуы мүмкін. Сонымен, бір актив екі немесе одан да көп рет саналуы мүмкін. Қалыптастыру бойынша пайдаланылған активтерге жұмсалған шығындар капитал құюдан шығарылады, бірақ іс жүзінде олар жиі қосылады. Тағы бір себеп сауданың күрделілігімен байланысты, әсіресе қызмет көрсету және халықаралық сауда. Тек қана белгілі бір қаржылық кірістер мен шығыстарды дұрыс анықтау, зерттеу және бөлу қиын болуы мүмкін, сонымен қатар активтерді қайта бағалау орын алады, бұл тауарлар мен қызметтерді қалай бағалау мәселесін тудырады. Сыртқы сауданың кеңеюіне байланысты ең жоғары деңгейде жергілікті қосылған құнның бір бөлігі шетелдік өндірілген қосылған құнның жергілікті инфляциясынан құралуы мүмкін, өйткені импортталған шетелдік өнімдер жергілікті жерде, жоғары бағамен сатылады, сәйкес қосымша жергілікті өндіріс болмаған жағдайда. Бұл жергілікті деңгейде екі есе есептеу мәселесін туындатпауы мүмкін, бірақ егер біз әлемдік ЖІӨ-ді бағалауды қаласақ, біз екі есе есептеу мәселесіне тап болуымыз мүмкін.
However, even if a consistent system of accounting rules is devised that conceptually eliminates double counting, double counting may technically still occur to some extent. The first and most obvious reason is that, in actual accounting practice, boundary problems arise, because a flow of expenditures might be interpreted in different ways, from an accounting point of view. Sometimes, it will not be altogether clear which category a flow of expenditure belongs to exactly, it may not "fit" exactly into a category, or, it is technically impossible to separate out different flows in financial data, in such a way that is required by the social accounting system. This may mean that a flow is, in part or as a whole, inadvertently counted twice, because of difficulties with the data sources. We might be able to identify an expenditure quite easily, yet this expenditure may not tally with the corresponding income that should exist, insofar as we can identify it (or vice versa). In that case, we have to make some assumptions or imputations based on what we do know, or can observe. Yet, some statistical discrepancies may remain. Statisticians may not be able to keep track of fixed equipment or durables when they are resold by a business to another business after use, locally or overseas. So, the same asset can be counted twice or more. In principle, expenditure on used assets is excluded from capital formation, but in practice it is often included. Another reason has to do with the complexities of trade, in particular trade in services and international trade. Not only can it be difficult to correctly identify, survey and allocate particular financial incomes and expenditures, but also revaluations of assets occur, creating problems of how to value goods and services as such. At the highest level, due to the expansion of foreign trade, a fraction of local value added may consist of the local inflation of foreign produced value added, simply because imported foreign products are resold locally, at inflated prices, without any corresponding additional local production occurring. This may not necessarily create problems of double counting locally, but if we want to estimate world GDP, we may face double counting problems of some kind.