Кіріспе
CWGC зираты Гонконгтағы Сай Ван соғыс зираты - 1946 жылы салынған Гонконгтың Чай Ван қаласында орналасқан әскери зират. Қабірге екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан Гонконг гарнизонының жауынгерлерін еске алу үшін құрылған. Мұнда сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың 12 жерлеуі бар. Мұнда негізінен одақтастық елдерінің 1528 жауынгерлері еске алынды. Қалған жерлеулердің көпшілігі Стэнли әскери зиратында орналасқан.
Sai Wan War Cemetery is a military cemetery located in Chai Wan, Hong Kong which was built in 1946. The cemetery was created to commemorate soldiers of Hong Kong Garrison who perished during the Second World War. The cemetery also contains 12 World War I burials. A total of 1,528 soldiers, mainly from the Commonwealth, are commemorated here. Most of the remaining burials are located at the Stanley Military Cemetery.
Өмірбаян
1941 жылы 8 желтоқсанда - Перл-Харборға шабуылдан кейін сегіз сағаттан аз уақыт өткен соң - Жапон әскерлері Гонконгқа, ол кездегі Британдық корольдік колонияға шабуыл жасады. Бұл шабуыл Екінші дүниежүзілік соғыстың аз танымал тарауын бастады, онда одақтас күштер - негізінен британдықтар, үнділер және канадалықтар - британдық Гонконгты пайдасыз қорғауға кірісті. Қазіргі деректерге сүйенсек, соғыс министрлігі бұл аумақты қорғауға болмайды деп есептеген. Дегенмен гарнизонға мықты қарсылық көрсетуді бұйырды және алты жаяу әскер батальонына Гонконгты қорғау міндеті жүктелді. Бірнеше жерлерде, соның ішінде Шың Мун Редубті Джин Ішіп-аударғандар желісі бойында, Вонг Най Чунг Gap, Батлер тауы, Лай Мун үңгірінің шекарасындағы жағалаулар, Devil's Peak және Стэнли Форты одақтас әскерлер арасында үлкен зардаптарға әкелген қатал шайқасты көрді. Шэньчжэньдегі жапон әскерлері Шам Чун өзенінен өтіп, солтүстікке қарай материк арқылы аумаққа кірді. Джин-ишімдік желісін басқаратын үш британдық әскер батальоны батыста 2-ші батальон, Корольдік шотландтар, ортада 2/14 батальон, Пенджаб полкі және шығыста 5/7 батальон, Раджпут полкі болды. Үндістан армиясының 5/7 раджпуттары Гонконг шайқасында қатысқан барлық жауынгерлік батальондардың ішіндегі ең көп зардап шекті: 156 адам соғыста қаза тапты немесе жараларынан қайтыс болды, 113 адам жоғалып кетті және 193 адам жараланды. Үндістан армиясының 2/14 Панджаб жасағы да ауыр шығынға ұшырады: 55 адам соғыста қаза тапты немесе жараларынан қайтыс болды, 69-ы жоғалып кетті және 161-і жараланды. Гонконг пен Сингапурдың Корольдік артиллериясы да Гонконг шайқасында ауыр зардап шекті. Саи Ван соғыс қорымының кіреберісіндегі панелдерге 144 адам қаза тапты, 45 адам жоғалып кетті және 103 адам жараланды. Гонконг аралында британдықтар айдың соңында Рождество күні аумақты тапсырғанға дейін қызу шайқастар болды. Жапонияның бас тартуы сол аумақты жапондықтардың басып алуының басталуы болды және үш жылдан кейін жапондықтардың шартты түрде бағынғанға дейін жалғасты. Ұрыс кезінде қорғаныс күштерінің арасында зардап шеккендер көп болды, бірақ олардың көбі Гонконг пен Жапонияда ұзақ тұтқындалу кезінде және екеуінің арасында тасымалдау кезінде аурудан, суға батудан, жаман қарым-қатынастан немесе өлтіруден көз жұмды. Ұлыбритания, Канада және Үндістан сарбаздарын қоса алғанда, соғыста қаза тапқан одақтас сарбаздардың көпшілігі Саи Ван әскери зиратына жерленді. Мұнда негізінен одақтастық елдерінің 1528 жауынгерлері еске алынды. Қалған жерлеулердің көпшілігі Стэнли әскери зиратында орналасқан. Шекарада болған соғыстағы 914 сарбаздың ескерткіш қабірлері Сай Ван зираты кешенінің ішінде 3 мемориалдық жерге топталған: 104 үнді сарбазының қабір тастары Сай Ван зиратының беткейінде орналасқан, 287 үнді сарбазы Сай Ван мемориалдық орнына жерленген, ал 118 үнді сарбазының сүйектері діни салттарына сәйкес өртелген. Сай Ван әскери зиратында 228 канадалықтардың қабірі бар.
Орналасқан жері
Қабіргели Гонконг аралының солтүстік-шығыс бұрышында, Поттингер шыңының батыс беткейінде орналасқан. Зират орны Кэп Коллинсон жолындағы Коллинсон тауының солтүстік жағында орналасқан. Бұл жер теңізге қарай біртіндеп төмендеп келеді, ол Лей Юэ Мундағы порттың тар көрінісін ұсынады. Лей Юэ Мун - 18 желтоқсан күні кешке жапондықтар порттан өтіп, Гонконг аралына қоныс аударған жер. Сол түні Саи Ван батареясында 20 атқышы қаза тапты. Бүгінде портты көруге Чай-Вандағы тұрғын үйлердің биік ғимараттары кедергі келтіреді, ал ашық күндері Коулун порттың арғы жағында көрінеді. Бұл аймақта тағы бірнеше зират бар. Қасиетті Крест Рим-католик қорымы; Гонконг әскери қорымы; Кейп Коллинсон мұсылман және будда қорымы бір-бірінен жаяу жүру қашықтығында орналасқан. Ал шығысқа қарай, Поттингер шыңына қарай бірнеше жүз метр қашықтықта, үлкен Кейп Коллинсон қытай тұрақты зираты орналасқан.
Зиратқа
Зират 1946 жылы салынған. Ол 1953 жылдан бері жер жалға берілгендіктен, қазір Көпшілік одақтастығының соғыс қабірлері комиссиясы басқаратын көптеген жерлердің бірі. Қабірге кіреберісіндегі мемориалдық залда Гонконг шайқасында немесе кейіннен тұтқында қаза тапқан және қабірі белгісіз болған 2000 астам одақтастық әскери қызметшілерінің есімдері бар. Қосымша панельдер британиялық үнді әскерінің 144 құрбандарының есімдері жазылған кремациялық мемориалды құрайды. Сонымен қатар, екі дүниежүзілік соғыста қаза тапқан 72 адамның ескерткіші (Сай Ван) мемориалды залында орналасқан. Мұнда 20 жергілікті сарбаз мен 8 бейбіт тұрғын да жерленген. Соғыс және әскердің алға жылжуын бейнелейтін тақташа келушілерге жорықтың ауқымын түсінуге көмектеседі. Қабірге арналған жердің физикалық орналасуы: ең жоғарғы жағында ағылшындықтар, ортасында канадалықтар мен голландтар, ал төменгі жағында бөлінбеген Үндістанның сарбаздарының қабірлері орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан бөлінбеген Үндістанның жауынгерлерінің қабірлері Коулун қаласындағы зираттардан Сай Ван әскери зиратының төменгі шетіне көшірілді. Соғыс қабірлері тиісті полк немесе қызметтің белгілерін бейнелейтін ақ тік гранитті бас тастармен белгіленеді. Қабірге гүлді бұталар мен бұталар қоршалған. Қабірге екі жағынан да жоғарғы жағынан төменге қарай бұрқасын су ағызатын арықтар орналасқан. Еске алу құрбандық үстелі, Сирахтан: "Олардың есімі мәңгі өмір сүреді" деген сөздермен, құрбандықтың айқышқа қарай ортаңғы жолаққа апаратын тас баспалдақтардың жоғарғы жағына белгіленеді. Зират пен мемориалды Колин Сент-Клэр Оукс жобалаған. Гонконгті қорғауда қаза тапқандардан басқа, Тайваньда қаза тапқан тұтқындардың сүйектері де Саи Ванға жерлеу үшін әкелінді. Қазір Саи Ван әскери зиратында 1528 екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқандар жерленген немесе еске алынды, олардың 444-і анықталмаған. Оның ішінде "Құдай біледі" деген жазулар бар. Сонымен қатар, Коулун мұсылман зиратында дүниежүзілік соғыста қаза тапқан 16 адамның ескерткіштері бар. Сонымен қатар, осы кезеңнен басқа ұлт өкілдерінің 77 әскери қабірі бар, олардың көпшілігі голландтар. Қабірге сондай-ақ 12 Бірінші дүниежүзілік соғыс және 28 Екінші дүниежүзілік соғыс қабірлері қойылған. Бұрын бұл қабірлер екі мұсылман зиратында (Хо Ман Тиндегі No 3 мұсылман зираты және Монг Кок маңындағы Та Секудағы Мохамед зираты) болған, бірақ қалаларды қайта құрудан кейін олар жоғалып кеткен.
Ерекше көріктер
Қатысушылар арасында бригадалық генерал Джон Лоусон да бар. Лоусон Гонконгты қорғаған кезде қаза тапқан ең жоғары офицер болды. Оның сүйегін жапондықтар алғаш рет Вонг Най Чунг Gap-те жерледі, бірақ оны зиратта қайта жерледі. Бұл зиратта тағы екі генерал-майор Ланселот Эрнест Деннис пен Мертон Беквит Смит те жерленген. Гонконгты қорғағаны үшін Виктория крестімен марапатталған роталық сержант майор Джон Роберт Осборнның бұл зиратта қабірі жоқ, бірақ оның есімі мемориалдық залда ойылып жазылған.