Кіріспе

Судандық әдебиет - қазіргі Судан Республикасының мәдени тарихы кезінде жасалған ауызша және жазбаша көркем және көркем емес шығармалардан тұрады. Бұл бір кездері Англия-Мысыр Суданының аумағын, 1956 жылдан бастап тәуелсіз елдің тарихын, сондай-ақ XXI ғасырда географиялық көлемін өзгертуге мүмкіндік береді. Судан деп аталатын аймақтағы тарихи қоғамдар туралы жазбалар бар болса да, Нубиядағы Куш патшалығы сияқты, қазіргі Суданның осы алғыстарының тілдері мен ауызша немесе жазбаша әдебиеті туралы аз мәлімет бар. Сонымен қатар, қазіргі елдің атауы алынған Билад әл-Судан ұғымы Сахараның оңтүстігіндегі батыс пен шығыс Орталық Африкаға созылатын географиялық аймақты білдіреді. Көптеген африкалық елдердегідей, әртүрлі этникалық немесе әлеуметтік топтардың ауызша дәстүрлері ежелгі кезден бері бар, бірақ судандық әдебиеттің қазіргі заманғы жазбасын тек 20-шы ғасырдың басына ғана іздеуге болады. Судан газеттері мен кітаптарында жазба әдебиеттің жариялануы арқылы, сондай-ақ ресми, діни емес білім берудің көмегімен, судандық әдебиеттің көркем және көркем емес әдебиеті пайда бола бастады. Ежелгі ауызекі дәстүрге сүйене отырып, өлеңдер мен әндер сөздері Судандағы ең танымал әдеби жанрлар болды. Басқа да мәдени көріністер сияқты әдебиетте де Суданның кейбір ғалымдар афроарабизм деп атаған гибридті жекелігі көрініс табады. XXI ғасырда электронды ақпарат құралдары, әдетте, жазба мәтіндерге және ауызша әңгімелеуге негізделген бейне бейне бейнелерге сүйеніп, Судандағы адамдарды өз еліндегі отандастарымен, сондай-ақ бүкіл әлемдегі судандық диаспорамен байланыстырады. Судандық тамыры бар және басқа елдерде тұратын кейбір қазіргі жазушылар, мысалы Лейла Абулела немесе Джамал Махжуб, ағылшын тілінде жазады. Араб тілінде жазылған түпнұсқа шығармалардың аудармаларымен бірге олар Судан туралы ойдан шығарылған әдебиетті халықаралық аудиторияға қолжетімді етті.

Судандағы қазіргі әдебиеттің тарихи алғыштары

Судан әдебиетінің алғашқы үлгілерінің ең көне жазбалары шамамен б.з.д. Бұл тарихи жазбалар, мысалы, құмтасқа жазылған жазулар, Куш патшалары немесе солтүстік Судандағы Куш мәдениеті құдайлары туралы куәлік береді. Біздің заманымыздың VI ғасырында Нубияны христиандыққа айналдырған кезде кушит тілі мен курсивті жазуы Византиялық грек, копт және ескі нубий тілдерімен алмастырылды, бұл мәтіндер дінге, қоғамдық істерге немесе жеке өмірге қатысты. Он төртінші ғасырдан бастап араб тілі бара-бара Нубияның негізгі тіліне айналды және ислам дінінің таралуымен Суданның басқа бөліктерінде діни және зайырлы істер үшін негізгі жазбаша және ауызекі тілге айналды. Солтүстік Нилотик Суданның ауызша поэзиялық дәстүрі негізінен судандық араб тілінде айтылған. Өлең ауызша немесе ән түрінде айтылған, әрі әлі күнге дейін әдеби көріністің негізгі түрі болып табылады. XIX ғасырдан сақталған поэзияның көпшілігі Пайғамбарымызды мадақтап жазылған, ал Махди дәуірінде Махдиді мадақтап жазылған. XIX ғасырдың басында шейх Ахмад ибн әл-Хадж Әби Әли (б. 1784 5) және басқа да ерте судандық тарихшылар жазған "Фунж хроникасы" деп аталады. Көптеген қолжазбаларда бірнеше нұсқада сақталған бұл кітапта Фунж сұлтандығының (15041821) және оның Көк Ніл бойындағы Сеннардағы астанасының және оған алмасқан Түрік Египет режимі тарихы баяндалады. 1999 жылы британдық тарихшы Питер М. Холт қолжазбаларды "Үш Нілдің Суданы" деген атпен түсіндірмемен басып шығарды. Тарихшы Хизер Шарки бұл басылымды қарастырып жатып былай деп жазды: "Ибн Дейф Алланың "Табакат" кітабымен (он сегізінші ғасырдың аяғында жинақталған судандық мұсылман қасиеттілерінің өмірбаяны туралы сөздік) қатар, "Фунж хроникасы" ислам кеңінен тараған солтүстік Судандағы суға жақын аймақтар туралы араб тіліндегі ең маңызды дереккөз болып табылады". 19 ғасырдың басындағы тағы бір жазбаны Каирден Дарфур сұлтандастығында он жыл саудагер болып жүрген Мұхаммед әл Тунниси (1857 ж. қайтыс болды) жазды. Ол "Дарфурда" деп аталатын кітабында патшалықты егжей-тегжейлі сипаттады.

Ауыз әдебиетінің дәстүрлі және заманауи түрлері

Қазіргі Судандағы әдебиет ауызша айтылады немесе араб тілінде жазылады, кейбір түрлері жергілікті тілдерде де, мысалы, батыс Судандағы Фур тіліндегі поэзия. Африканың басқа елдеріндей, жазба әдебиет пен ауызша дәстүр жанрлары, мысалы, халық ертегілері, мақал-мәтелдер немесе өлеңдер, кең таралған, бірақ олардың әлеуметтік ортасына байланысты, мысалы, ауылдық, ішінара сауатсыз немесе қалалық білімді қоғамдарда. Оқиғаларды ауызша айтудың бұл түрлерін жеке адамдар немесе адамдар тобы жай ғана айтып бере алады немесе олар ән мен музыкалық сүйемелдеумен бірге жүреді, осылайша әдебиет пен музыканың теориялық анықтамасын бұзады. "Роман мен әңгіме әдеби жанр ретінде танымал болмас бұрын, Судан әдебиеті ауызша әңгімелер мен повестер түрінде пайда болды, олардың көпшілігі, соңғы кезге дейін, бір ұрпақтан екіншісіне берілді. " деген сұраққа әдеби сыншы Эйман Эль-Нур өзінің "Судандағы қазіргі заманғы әдебиеттің дамуы" атты еңбегінде жауап берді. Тірі ауызша салт-дәстүрлердің арасында Ахаджи халық аңыздары мен Мадих немесе діни мақтау аңыздары бар. Бірінші түрі әдетте мифологиялық және көбінесе жергілікті сипатта болады. Эль-Нурдің айтуынша, "оларда әрқашан бақытты оқиғалар аяқталады, сондай-ақ жын-перілер мен жыртқыш аңдардың сиқырлы күштері туралы қиялға толы көріністер мен ырым-жырымдар бар". Мадих, басқа өлең түрі әдетте әнші мен хормен айтылады және Мұхаммед пайғамбарды немесе құрметті діни басшыларды мадақтап, діни сипатқа ие. Судан халық ертегілерін араб әдебиеті мен тілі ғалымы Абдалла әл-Тайиб жинап, редакциялап, ағылшын тілінде "Арабияның батырлары" және "Африка құмындағы әңгімелер" деп жариялады. Суданның қазіргі мәдениетінде өлең мен әндер маңызды рөл атқарады. Еліміздің, аймақтары мен табиғатының сұлулығын дәріптейтін әндер қазіргі заманғы музыкада кем дегенде 1930 жылдан бері өте танымал. Тәуелсіздікке дейін өлеңдер мен әндер сөздері көбінесе ұлтшылдық пен басқа да саяси мәселелерді көркемдікпен білдіретін. Сондай-ақ, Халил Фарах (18921932) маңызды ақын болды, оның патриоттық өлеңдері "Аза фы Хауак" (Менің сүйікті Аза) сияқты танымал әндерде қолданылды. Соңғы кездері саяси қуғын-сүргін кезінде ауыз әдебиетінің түрлері сол кездегі билеушілерге қарсылық білдіру болды, тіпті Махжуб Шариф (1948-2014) сияқты ақындарды немесе Мұхаммед Варди (1932-2012) сияқты музыканттарды түрмеге қамау немесе жер аударылуға әкелді. Ауызша өлеңдердің дәстүрлі түрі - Хакамат деп аталатын Батыс Суданның әйел әншілерінің мақтау немесе мазақ әндері. Бұл әйелдер жоғары әлеуметтік мәртебеге ие, олардың сөздік қабілеті, интуициясы және шешімділігі үшін құрметтеледі, олар басқа тайпалармен араздыққа түскен кезде өз тайпасының еркектерін қозғайды немесе қорлай алады. Осы Хакаматтардың әлеуметтік әсері ерекше күшті болуы мүмкін. Осыған байланысты олар жақында Дарфурдағы бейбітшілік бастамаларына шақырылды, сонда олар өз ықпалын конфликтті шешу немесе қоршаған ортаны қорғау сияқты басқа да әлеуметтік мәселелерге жұмсауға мүмкіндік алады. Ауызша әдебиеттің басқа да түрлері - судандық халық аңыздары, көбінесе әйелдер әңгімелейді. XXI ғасырда ауыз әдебиетінің қазіргі заманғы формалары қалалық ортада өзіндік ерекшеліктерін, саяси қарсылықтарын немесе болашақты бейнелеуді білдіреді.

Өмірбаян

Суданда, басқа үшінші әлем елдері сияқты, сөйлеу сөзін құрметтеу тіл, әдебиет және әлеуметтік шындық арасындағы тығыз байланыстың бар екендігі туралы хабардарлық тудырды. ()) Тіл мен қоғамның тығыз байланысын түсіну судандық жазушылардың әдебиет туралы көзқарасын батыс жазушыларына қарағанда толығырақ етеді. "Өнер" әрқашан адам баласына қызмет еткен деп саналады. Сонымен қатар, әдебиеттанушы Констанс Беркли "Судан араб әдебиеті өткендегі және қазіргі барлық араб әдебиеттерімен байланысты. Сонымен қатар, ол өздігінен жарамды. Судандықтар арасында, басқа да африкалық және/немесе араб тілінде сөйлейтін адамдар арасында өлең әдебиеттің ең жақсы түрі болып табылады". Судандық ақыны және сыншы Мохаммед Абдул Хай араб тілінде судандық сипаты бар жазу мәселесіне қатысты былай деп жазады: "Мухаммед Ахмет Махгуб судандық әдебиеттің араб тілінде жазылған, бірақ біздің жеріміздің идиомасымен араластырылған идеясын білдірген жетекші әдебиет өкілдерінің бірі болды, өйткені бұл (идиомы) бір ұлттың әдебиетін екіншісінен ерекшелендіреді". Суданда 20 ғасырдың басында бірнеше газет жарық көргенімен, 1903 жылы алғаш рет араб және ағылшын тілдерінде жарық көрген Jaridat al Sudan сияқты екі апталық газет, судандық әдебиетке әсер ету жағынан ең маңызды газет - Al Ra'id (The Pioneer). Араб тілінде шығатын бұл газет 1914 жылы Суданның астанасы Хартумда басылып, онда түрлі поэзия мен әдебиет түрлері жарияланады. Оның алғашқы редакторы танымал ақын және журналист Абдул Рахим Глайлати болды. 1917 жылы британдық билік оны Каирге Суданның нашар өмір сүру жағдайын сынға алған мақаласы үшін депортациялады. Соған қарамастан, ол кейіннен 1924 жылы революциялық, ұлтшыл поэзия жинағын шығара алды. 1934 жылы "Әл-Фаджр" (Таң) әдеби журналы құрылды және ол алғашқы судандық әңгімелерді жариялағанымен танылды. Судандағы жазба әдебиеттің дамуының тағы бір маңызды факторы Хартумдағы Гордон Мемориал колледжі және Омдурман немесе Уад Мадани сияқты ірі қалалардағы басқа да діни емес мектептер сияқты заманауи білім беру мекемелерінің таралуы болды. Осыдан бұрын білім беру үшін тек араб тілінде жазылған кітаптар ғана болды. Ағылшын тілінде оқыған судандық зиялыларға ағылшын әдебиетін, басқа батыс тілдерінен аудармаларды және әлемдік мәселелерге қатысты ойдан шығарылған емес басылымдарды алуға мүмкіндік берді.

Маңызды әдеби жанрлар

Судандағы әдебиеттің ең танымал түрі - поэзиядан басқа, қысқа әңгіме. Жазудың бұл түрі 1920 жылдары пайда болды және Мысыр газеттеріндегі араб тіліндегі қысқа әңгімелердің әсерімен қалыптасты. Таджудж (1948) - Осман Мұхаммед Хашимнің (18971981) романтикалық махаббат тарихы. Суданның 1956 жылы тәуелсіздік алғанға дейінгі кезеңнен бастап, қысқа әңгімелер мен романдар саяси және әлеуметтік мәселелерге, сондай-ақ елдің күрделі мәдени бірегейлігі мәселесіне қатысты. Судандық болу дегеніміз не екенін көрсететін негізгі тақырып Африка тамырымен қатар араб мәдени ықпалымен де белгіленеді. Бұл көп мәдени сәйкестік 1960-шы жылдардағы жазушылар тобына, оның ішінде Аль Нур Осман Абкар, Мохаммед Абдул Хай, Али Эль Макк және Салах Ахмет Ибрагим, "Джунгли және шөл мектеп" (madrasat al ghāba wa l ṣaḥrā) деп аталады, мұнда "жунгли" Оңтүстік жаңбырлы ормандарды білдіреді, ал "шөл" Солтүстік Суданға қатысты. Суданның гибридтік болмысы сол кезден бастап көптеген әдеби шығармаларда көрініс тапты. Кейбір авторлар, мысалы Хамид Бадави (б. 1956), әр түрлі аймақтардан әдеби кейіпкерлер мен жерлерді таңдады, басқалары әртүрлі этникалық ортадан шыққан отбасылар туралы немесе ауылдық жерлерден үлкен қалаларға көшіп барған адамдар туралы жазды. Судандағы әдебиеттің ең танымал түрі - поэзиядан басқа, қысқа әңгіме. Жазудың бұл түрі 1920 жылдары пайда болды және Мысыр газеттеріндегі араб тіліндегі қысқа әңгімелердің әсерімен қалыптасты. Таджудж (1948) - Осман Мұхаммед Хашимнің (18971981) романтикалық махаббат тарихы. Суданның 1956 жылы тәуелсіздік алғанға дейінгі кезеңнен бастап, қысқа әңгімелер мен романдар саяси және әлеуметтік мәселелерге, сондай-ақ елдің күрделі мәдени бірегейлігі мәселесіне қатысты.

Суданның гибридті мәдени бірегейлігі

Судандық болу дегеніміз не екенін көрсететін негізгі тақырып Африка тамырымен қатар араб мәдени ықпалымен де белгіленеді. "Жұңғал мен шөл мектепінен" кейін көптеген басқа жазушылар осы гибридті жекелікті өздерінің әңгімелеріне енгізді, әдеби кейіпкерлерді немесе әр түрлі аймақтардан келген жерлерді таңдап, мысалы Абкар Адам Исмаиль (ғ. 1965), ол Кордофаннан шыққан, өзінің романы Aḥlām fī bilād al shams (Күн еліне армандар). Хамид Бадави (ту. 1956) өзінің Mashrū Ibrāhīm al Asmar al riwāī (Ибрахим әл Асмардың роман жобасы) кітабында арабтар мен африкалықтардың аралас некелеріне сілтеме жасады. Ибрагим Исхак, Джамал Мохаммед Ибрагим, Әл Хасан Бакри (о. 1955) және басқалар Суданда бір-бірімен көршілес тұратын көптеген әртүрлі этникалық, мәдени, діни және тілдік топтардың өмір сүруіне назар аударды. Тағы бір мысал - араб әдеби әлеміндегі судандық журналист және танымал ақын Мұхаммед әл Файтури (1936-2015), оның кең ауқымды поэтикалық шығармалары "әсіресе арабтар арасында өмір сүрген африкалық ретінде өзінің тәжірибесіне сүйенеді, сондықтан нәсіл, тап және отарлаушылық сияқты мәселелерді қарастырады". Судандық романдарды сынға алатын және аударатын Ксавье Луффин әдебиеттің осы қайталанатын тақырыптарын қорытындылай келе, келесідей пікір айтты: "Осы жазушылардың ешқайсысы бұл байлықты идеалдандырмайды, өйткені олар жиі кемсітілгендердің көптеген проблемаларын, мысалы, расизм мен азаматтық соғысты келтіреді".

Әлеуметтік және саяси тақырыптар

Сол кездегі басқа елдердің әлеуметтік және саяси дамуына сәйкес, Суданда әлеуметтік сыныптар арасындағы қақтығыстар сияқты әлеуметтік реалистік тақырыптарға арналған әңгімелер, романдар мен өлеңдер жазылды. Бұл жобаларға Мысырдан немесе Еуропа елдерінен үйлеріне оралған судандық ғалымдар ықпал етті. 1990 жылдан кейін жазушылардың саны артып, әлеуметтік және саяси мәселелерді ірі кейіпкер ретінде кедейлер мен маргиналды адамдарды таңдады. Осылайша, Ибрагим Башир Ибрагим (б. 1958) өзінің "Ал Зиндия" (1995) романында Әл-Обейдтің қала маңындағы шұңқырлы ауданындағы адамдардың өмірін сипаттады. Шалғайда тұратын адамдармен немесе шаммасалармен (көше жігіттері) айналысатын басқа романдар Мансур Эль Сувеймнің "Дхакират ширир" (2005, "Жақсы баланың естеліктері") және Абдалазиз Барака Сакиннің "Кандарелер" (2012). Жалпы алғанда, "маргиналды кейіпкерлер судан әдебиетінде нағыз топосқа айналды, өйткені олардың кәсібі көбінесе этникалық шығу тегімен байланысты: оңтүстік алкоголь сатушысы, эфиопиялық жезөкше, Батыс Африка емшісі және т.б. Олар сезімтал адамдар ретінде бейнеленеді, сондықтан саяси және моральдық билікке қарсы шыққандардың рөлін ойнайды". Әлеуметтік және саяси мағынадағы оқиғаларды жазған бірқатар авторлар Суданның демократиялық сәтсіздіктеріне тікелей сілтеме жасады. Осылайша, Ахмад әл-Малик (б. 1967 ж.) өзінің "Ал Хариф яти маа Сафа" (2003) атты еңбегінде "әдеттегі билікке кездейсоқ келгеннен бастап, жоғалып кеткенге дейін" өз естеліктері арқылы президенттің тарихын айтып береді. Әл Малик диктатуралық өмірдің көптеген деректерін "жасалған қиял, арман және әзіл-оспақпен араластырып, сиқырлы реализмді еске түсіретін стильмен" енгізді, бұл авторға цензурадан аулақ болуға көмектеседі. Диктатурамен айналысатын тағы бір роман - Халид Уэйс (ту. 1972) қарастырды. Бұл жерде жазушы диктаторға емес, ең алдымен жүйе мен оның құрбандарына тоқталады: оның басты кейіпкерлері - түрмеде отырған екі әйел, Рабиға мен Мэри, солтүстіктен шыққан білімді суретші және елдің оңтүстігінен келген қызметші. Роман түрмедегі және сыртқы әлемдегі өмірлерін баяндап, режимнің өз халқына қарсы қолданатын көптеген жағымсыз әсерлерін сипаттайды. Рабиға мен Мәриям кейіпкерлері арқылы Уэйс "режим құрбандары африкалықтар мен арабтар, мұсылман еместер мен мұсылман екенін" көрсетеді. Осыған ұқсас қайталанатын тақырыптар - "әкімшіл үкіметтер тудырған дау-жанжал мен саяси дүрбелеңнің жоққа шыға алмайтын және ұзақ тарихы", мысалы, Махжуб Шарифтің саяси өлеңдеріндегі, Әбділазиз Барака Сакиннің романдарындағы отаршылдар мен кедей адамдар арасындағы зорлық-зомбылық және әйелдерге қарсы дискриминация мен зорлық-зомбылық, Рания Мамун немесе Стелла Гайтано сияқты әйел авторлар айтып берді. Суданның қазіргі заманғы ақындары арасында Махжұб Шариф "еркіндік үшін, музыкаға толы, тапқыр, агитациялық, бірақ әрқашан дидактикалық" өлеңдерімен есте қалады. Магди Эль Гизули Шәриф туралы өзінің некрологтарында былай деп жазды: "Бұл мектеп мұғалімі, әлемдік пайғамбар билікке шындықты шығармашылық тілмен айтты, ол тез арада күшті мемдерге айналды, нәтижесінде оны Суданның әскери басшыларының қамауда отырған камераларына тастады". Өзін-өзі білдіру еркіндігін басқарған он жылдан кейін ол 2015 жылы қайтадан жабылып, 2016 жылы сот шешімі бойынша өз қызметін қайта бастады. 2015 жылы ақын Мамун Елтлиб және басқалар "Мафруш" деп аталатын, "жайып тастау" немесе "көрсету" дегенді білдіретін, кітап іздеген көптеген жастарды тартатын, пайдаланылған кітаптар үшін ай сайынғы көше базарларын бастады. Бірақ көп ұзамай үкімет бұл кездесулерге тыйым салды. Кітаптарды басып шығару мен тарату да үкімет тарапынан назардан тыс қалу мен цензурадан қатты зардап шекті, бұл да заңсыз көшірмелердің таралуына әкелді. "Хартум кітабының" редакторы мен аудармашысының айтуынша, бұл мәдени қарама-қайшылық, тіпті қалалық орталықтарда да, негізінен консервативті қоғам мен жаһандану әлемінің өсіп келе жатқан ықпалы арасындағы көптеген қазіргі заманғы авторлардың кейіпкерлері мен сюжеттерін таңдауында көрініс табады. Осы қарама-қайшылық пен алыстанудың мысалдарын Таиб Салихтің "Солтүстікке көшіру маусымы" романында, сонымен қатар Әмір Тадж әл-Сирдің "Эбола 76" романындағы пандемия сияқты адамзаттың қайғылы оқиғаларында немесе ең жас авторлардың бірі Сабах Санхуридің "Оқшаулану" атты әңгімесінде кездестіруге болады. Феминисттік көзқараспен қараған тағы бір әйел Бутайна Хидир Мек...

Судандық жазушылардың ағылшын тіліндегі әдебиеті

Судан жазушысының ағылшын тілін қолданғаны туралы ең алғашқы деректер 1826 жылы қазіргі Суданның орталық бөлігіндегі Нұба тауларында орналасқан Такали қаласында туған Селим Аганың естеліктері мен басқа да әдеби шығармалары. Ағылшын тілінде жазылған алғашқы судандық заманауи роман - Аль Сирр Хасан Фадлдің "Their Finest Days" (1969) романы, ол 1964 жылғы қазан төңкерісінен екі ай өткен соң, төңкеріс туралы аңыз туралы саяси роман. 1939 жылы Оңтүстік Суданда дүниеге келген, 1960 жылдары АҚШ-та оқыған Табан Ло Лайонг Африканың танымал ақындары, көркем әдебиет және әдебиет сыншыларының бірі. Британ энциклопедиясына сәйкес, "Лионг Фиксионс (1969) сияқты өте қиялға толы қысқа әңгімелер жазды және дәстүрлі емес еркін өлеңдер жазды, оның фантастикаға жатпайтын шығармалары аргументативті және қызықты жеке очерктерден және батыл әдеби сыннан тұрады, олар жаңа идеяларды күрделі түрде ұсынады". Бірнеше елде, соның ішінде Суданда оқытушылық қызмет атқарғаннан кейін ол Джуба университетінде ағылшын тілі профессоры болды. 1964 жылы Мысырдың Каир қаласында Мысыр анасы мен Судан әкесімен дүниеге келген, Хартумда өскен Лейла Абулела - Шотландияда тұратын және ағылшын тілінде жазған судандық жазушы. Оның өлеңдері, әңгімелері мен романдары халықаралық танымалдыққа ие болды және араб тілімен қоса басқа тілдерге аударылды. Жамал Махжуб 1966 жылы Лондонда британдық және судандық ата-анадан туған, Хартумда өскен, ағылшын тілінде жазады және Суданда орын алған трилогияны жариялады. Оның "А Line in the River" (2019) атты мемуарлық кітабында 1989 жылғы әскери төңкерістен бастап 2001 жылы Оңтүстік Суданның бөлінуіне дейінгі жылдар баяндалады. Судандағы әдебиет туралы мақалада ол 2018/19 жылғы Судан төңкерісі соңғы кезеңге жеткен кезде жазған, ол жазушылар, баспагерлер мен оқырмандар үшін шектеулерге мынадай баға берді: 1989 жылғы төңкеріс халықты көшіп кетуге итермеледі. Адамдар Каир мен Перс шығанағына, Солтүстік Америка мен Еуропаға, тіпті Жапония мен Австралияға қоныстанды. Ел ішінде репрессияның көлеңкесінде жаңа ұрпақ жазушылар өсті. Осындай қиындықтарға қарамастан, жазушылар өздерінің еңбектерін әрі қарай жалғастырып, ел ішінде де, шетелде де жариялауларын жалғастырды. Газеттер үнемі цензураға ұшырап, журналистер қамауға алынып, басылымдар тәркіленіп жатқан заманда кітаптар құрметпен таратылатын құнды заттар болып қала берді. The Guardian, May 2019 Судандық шығу тегі бар жас жазушылардың өкілі, бүкіл әлемдегі судандық диаспорада тұратын Сафия Эльхильо (1990 жылы туған), судандық-американдық ақын, өзінің жазба және ауызша өлеңдерімен танымал. Оның өлеңдері бірнеше басылымдарда, соның ішінде Poetry, Callaloo, Academy of American Poets Poem a day сериясында және The BreakBeat Poets: New American Poetry in the Age of Hip Hop және Women of Resistance: Poems for a New Feminism сияқты антологияларда жарық көрді. Оның "Қарта айының балалары" (2017) поэзия жинағы британдық оккупация кезінде Суданда туған балаларды білдіреді, олардың туған күні жиі 1 қаңтар деп жазылған. 1992 жылы Дарфурде туған Эмтитал Махмуд ата-анасымен бірге бала кезінде АҚШ-қа көшіп келді. Ол сөздік өлең жазушы және босқындар үшін белсенді ретінде танымал болды. 2015 жылы ол жеке әлем поэзиясы слэм чемпионатында жеңімпаз атанды және сол кезден бастап ағылшын тілінде "Сестренка" атты алғашқы өлеңдер жинағын жариялады. К. Эльтинаэ - Испанияда тұратын нубиялық шыққан судандық ақын. Оның еңбектері World Literature Today және African American Review сияқты журналдарда, сондай-ақ "The Ordinary Chaos of Being Human: Tales from Many Muslim Worlds" және басқа да басылымдарда жарық көрді. Оның "Көбелектердің моральдық үкімі" атты тұңғыш жинағы 2019 жылғы Халықаралық Беверли әдебиет сыйлығын жеңіп алды. Ол 2021 жылғы "Көрнекі өнер мемориалдық Реза Абдух поэзия сыйлығының" иегері. Сондай-ақ, ол 2019 жылы "Қабылданбаған қамауға алу емес" сыйлығының иегері атанды. Дауд Хари Батыс Суданның Дарфур аймағында туылған, Дарфурдағы өмір мен адамдар туралы ағылшын тілінде "Тержімеші: Дарфурдағы тайпаның естеліктері" атты автобиографиялық естелік жазды. Ол өз оқиғасы арқылы өз халқы мен елінің жағдайына халықаралық деңгейде көбірек көңіл бөлуге тырысты. 2008 жылы Халима Баширдің "Шөлдің көз жастары" атты Дарфурдегі геноцид пен соғыс туралы әйелдердің өмірбаяны жарық көрді. Судандық дәрігер жасырын қалу үшін ойлап тапқан есімін таңдады. Кітаптың авторы - британдық журналист Дамиан Льюис. Халима Бәшир Ұлыбританияда баспана тапқаннан кейін басылып шықты. Судандық австралиялық медиа-баяндамашы және жазушы Ясмин Абдель Магид (1991 жылы туған) алғаш р�...

Бұрынғы құлдардың естеліктері мен "Жоғалған ұлдар"

Қуғын-сүргін, адам саудасы және жер аударудың ауыр тәжірибесін негізге ала отырып, оңтүстік Суданның бірқатар адамдары өз естеліктерін ағылшын тілінде жариялады. Мысалы, Франсис Боктың "Құлдықтан қашу" немесе Менде Назердің "Құл" автобиографиялық жазбалары. Басқа есептерді "Суданның жоғалған жігіттері" деп аталатын топ жариялады. Бұл топта 20,000-нан астам нүер және динка этностарынан шыққан жігіттер бар. Олар екінші Судандық азаматтық соғыс кезінде (1987-2005) жер аударылып, жетім қалды. АҚШ-қа немесе Ұлыбританияға көшіп келгеннен кейін Суданнан келген босқындар өздерінің әңгімелерін баспаға шығарды, әдетте баспана алған елде редакторлармен бірге.

Жас оқырмандарға арналған шығармалар және көркем әңгімелеу

Балалар мен жасөспірімдерге арналған қазіргі заманғы әдебиетті, басқалармен қатар, Авдель Гани Карамалла және Салах Эль Мур сияқты авторлар мен суретшілер жазды. Сондай-ақ, ақын Махмуд Шариф балаларға арналған "Зейнаб және манго ағашы" атты әңгімелер жинағын шығарды. 2017 жылы судандық-америкалық бастауыш сынып мұғалімі Раша Хамидтің "Кадиса" (судан тілінде "мысық" деген мағынаны білдіреді) атты кітабы жарық көрді. 1950 жылдары және 1990 жылдардың ортасына дейін Білім министрлігі балалардың сауаттылығын дамыту үшін "Әл Сабян" (Жар бала журналы), "Мариуд" және "Сабах" (Таң) сияқты комикс журналдар шығарды. Алайда, мұндай журналдар мен балалар кітаптарының саны азайып бара жатқандықтан, ең танымал журналдың аптасына 30,000 данасынан, мұндай басылымдардың саны әлдеқайда төмендеді. XXI ғасырда судандық комикстер мен көркем әңгімелеу көбейіп келе жатқан аудиторияға ие болды. Олар негізінен әлеуметтік желілерде, сонымен қатар журнал түрінде немесе ұлттық комикс байқауларында жарияланады. Судан диаспорасында тұратын саяси карикатурашы Халид Альбай араб және халықаралық онлайн-медиадағы әлеуметтік және саяси карикатураларымен танымал болды.

Судан театрының дәстүрлі және заманауи түрлері

Зарар рәсімдері сияқты рәсімдер мен театр сияқты қойылымдар қазіргі зерттеулер Суданның ежелгі және дәстүрлі өркениеттерінің бөлігі ретінде сипатталған. 1930 жылдары Ибрагим әл-Абади (1894-1980) түрік армиясына қарсы маңызды Судандық қарсылық күресшісі Ел Мек Нимр туралы пьеса жазды, ал Халед Әбу Әл-Рус Тажуж деп аталатын ауылдың махаббат тарихы туралы пьеса жазды. Басқа судандық немесе шетелдік пьесалармен бірге олар сол кездегі Ұлттық театрда қойылды. Судандағы мәдени өмірдің гүлдену кезеңінде 1960 жылдан бастап 1989 жылдан бастап қоғамдық тәртіп туралы заңдар бойынша көптеген қоғамдық іс-шараларды шектеуге дейін, шетелдік және судандық театрлар қазіргі мағынада Хартумда белгілі бір танымалдылыққа ие болды. Соған қарамастан, Судан ғылым және технология университетінің музыка және драма колледжі 1977 жылдан бері білім беру және диплом беруде. Судан драматургтар одағымен бірлесіп, 1959 жылы Омдурман қаласында ашылған Ұлттық театрда театр фестивальдері мен семинарлар ұйымдастырды.

Судан әдебиетінің антологиялары

2009 жылы француз тіліндегі Nouvelles du Soudan атты қысқа әңгімелер жинағынан кейін ағылшын тіліндегі бірнеше антологиялар, мысалы, I Know Two Sudans: Антология творческого письма Судана и Южного Судана, The Book of Khartoum, Literary Sudans: Антология литературы Судана и Южного Судана немесе Суданның қазіргі заманғы поэзиясы: Антология оқырмандарға Судан мен Оңтүстік Суданның қазіргі заманғы әдебиетін аударма түрінде қолжетімді етті. Сонымен қатар, Банипал әдеби журналы 2016 жылы Судан әдебиеті туралы арнайы нөмір жариялады. 2020 жылы "The Common" әдеби журналы судандық авторлардың он бір қысқа әңгімесін ағылшын тілінде жариялады. Жоғарыда аталғандардан басқа, осы жинақтарда жазылған жазушылар Мұхаммед Жамил Ахмад, Эмад Блейк, Нур әл Худа, Мұхаммед Нур әл Худа, Ахмет Әл Малик, Дан Лукуду, Агнес Понилако, Кени А. Спенсер, Мамун Элтлиб. [ ] 1950-1970 жылдар аралығында Африка тәуелсіздігіне қол жеткізген үшінші әлем суретшілері саяси күштерге мәдени революция мен тәуелсіздікті қолдайтын болды, бірақ біз оларға берген бос чекпен қалай ойнайтынын көрген соң, суретшілер демократияға, адам құқықтарын құрметтеуге және шынайы ұлттық тәуелсіздікке деген ұмтылысты қайталайтын уақыт келді.

Судан әдебиеті мен араб тілі бойынша академиялық стипендия

Суданның көрнекті ғалымы және әдеби сыншысы, поэзия немесе басқа жанрлар бойынша және жалпы араб тілінде ұзақ жарияланымдар тізімі бар, Абдалла әл-Тайиб (1921-2003). Оның негізгі зерттеу саласы араб тілі және оның поэзияда шығармашылық қолданылуы болды. Оның ең көрнекті еңбектерінің бірі - Араб поэзиясын түсіну жөніндегі нұсқаулық, ол отыз бес жыл бойы жазылған үлкен шығарма. Оның Судан мен Африка халықтық әңгімелер жинағының кейбіреулері ағылшын тіліне аударылған. Әл-Тайиб сондай-ақ Суданның араб тілдері лигасының президенті және Каирдегі араб тілі академиясының мүшесі болды. Радиода әдебиетке арналған бағдарламалары арқылы ол әдебиетті жазуға қол жеткізбейтін адамдардың көбірек бағалауына ықпал етті. Суданның тіл және мәдениет саласының тағы бір елеулі ғалымы - Аун Әлшариф Қасым (1933-2006). Көптеген басқа еңбектер арасында ол жеті томдық және 2628 бетті Судандық тайпалар мен шежірелер энциклопедиясының авторы, ол жерлер немесе жеке есімдер мен судандық тайпалар, олардың тамырлары мен шығу тегі туралы кітаптардың алдыңғы қатарлы, алдыңғы қатарлы сериясы. Хартум университетінің бірнеше кафедралары, мысалы, Өнер факультеті, Азия және Африка зерттеулері институты немесе Ислам зерттеулері институты Суданның тарихы мен мәдениеті туралы академиялық стипендия жариялайды.

Судандық жазушылардың әдебиет және мәдени журналистикасы

Судандық көркем әдебиет жазушылардың тізіміне, тағы бір маңызды баяндама жазу түрі ретінде, Абдуллахи Ахмед Ан Наим немесе Садик әл Махди сияқты авторлар кіреді. Олар Ислам ойлары, саясаты немесе Судандағы әлеуметтік мәселелер сияқты тақырыптарға қосқан үлестерімен танымал. Судандықтар мен басқа да араб оқырмандарына арналып, олар араб тілінде жарияланады, бірақ кейбір басылымдар, мысалы, эсселер, академиялық стипендиялар, сұхбаттар немесе басқа да журналистік мәтіндер ағылшын тіліне аударылған. Суданның мәдениеті мен Судан мен Оңтүстік Суданның өмір сүруіне, сондай-ақ Шығыс Африканың басқа көршілерімен тығыз қарым-қатынасына назар аударатын судандық онлайн журналдардың бірі - екі тілді онлайн Andariya Magazine.