Бачка Паланка: Тарихы мен халқы

Кіріспе

Бачка Паланка (серб. Бачка Паланка, ; Palánka) – Сербияның Воеводина автономды провинциясының Оңтүстік Бачка округінде орналасқан қала және муниципалитет. Ол Дунайдың сол жағалауында жатыр. 2011 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 28 239 адамды, ал Бачка Паланка муниципалитетінің халқы 55 528 адамды құрады.

Атауы

Сербия тілінде қала Бачка Паланка немесе Бачка Паланка, словак тілінде Бачска Паланка, хорват тілінде Бачка Паланка, венгр тілінде Бацспаланка, неміс тілінде Планкенбург және түрік тілінде Кіші Хисар деп аталады. Сербия тілінде оның атауы "Бачкадағы қала" дегенді білдіреді. "Паланка" сөзі түрік тілінен шыққан. Бұл сөзді сербтер де қабылдады және ол серб тілінде сол мағынада қолданылады. Бұл қаланың ескі серб атаулары Паланка, Стара Паланка, Нова Паланка және Немачка Паланка болған.

Тарих

Археологтар бұл аймақта адамдар ғасырлар бойы өмір сүргенін дәлелдеді. Мұнда тас дәуірінен, қола дәуірінен, темір дәуірінен және рим дәуірінен көптеген археологиялық ескерткіштер табылды. 11-ғасырда бұл аймақты венгрлер мен сербтер мекендеген. Бачка Паланка алғаш рет 1486 жылы Илок қаласының Iločka деп аталатын шағын ауылы ретінде тарихи құжаттарда көрсетілген. 16-ғасырға дейін бұл аймақ Венгрия Корольдігінің билігінде болды. 16-ғасырдың басында ауыл Сирмия герцогы Илоктың жер иесі Лоранцқа тиесілі болды. 1526 жылы Мохач шайқасынан кейін османдықтар ауылды қиратты, бірақ оны кейін Паланка деп аталатын шағын османдық бекінісі ретінде қайта жаңартты. Османдық билігі кезінде (16-17 ғасырлар) Паланканың көп бөлігі этникалық сербтермен қоныстанды. 1687 жылы Паланка Габсбург монархиясына қосылды, және осы жерге православиелік сербтер көшіп келді. 1720 жылғы халық санауы бойынша, Паланкада 167 үй болған, олардың барлығы сербтерге тиесілі болған. Кейіннен немістер, словактар және венгрлер де осы жерге қоныстанды. 1910 жылғы халық санауы мәліметтеріне сәйкес, Стара-Паланка халқының көп бөлігі сербтерден тұрған, ал Нова-Паланка мен Немачка-Паланка тұрғындары негізінен немістер (Донаушвабен) болған. Олардың көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын да, соғыстан кейін де Солтүстік Америкаға көшіп кетті. Трентон, Нью-Джерси, осы неміс паланкалықтары үшін ең танымал қоныс орны болды. Қала 1918 жылға дейін Габсбург әкімшілігінің бағынысында болды, содан кейін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (кейін Югославия деп аталды) құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1941-1944 жылдары) ол Ось державаларының (Горти Венгриясы) оккупациясы астында болды. 1944 жылы Бачка Паланканың неміс ұлтының бір бөлігі жеңілген неміс армиясымен бірге қаланы тастап кетті. Соғыстың салдарынан, қаланың жанында екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалған этникалық немістерге (Донаушвабен) арналған еңбек лагері құрылды, ол жаңа коммунистік үкімет тарапынан басқарылды. Еңбек лагерлері таратылғаннан кейін (1948 жылы), қалған неміс халқы этникалық тазалау нәтижесінде Югославиядан қуылды. Немістердің орнына, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалаға 3609 (көптегені сербтер) колонистер қоныстанды. Олардың көпшілігі Босния мен Герцеговинадан келген. 1990 жылдары Югославия соғыстарынан кейін Хорватия мен Босниядан шамамен 5000 босқын Бачка Паланкаға көшіп келді. 1999 жылы НАТО бомбалау кезінде Бачка Паланка НАТО әуе шабуылына екі рет ұшырады – 2 және 27 сәуірде. Екі жағдайда да нысана Илок-Бачка Паланка көпірі болды. Көпір зақымдалды, бірақ толығымен қиратылмады. 2002 жылы Бачка Паланкадағы Багер көліндегі Калош Чардада 4 тонна балық сорпасы пісірілді және ол Гиннестің рекордтар кітабына енгізілді.

Archeologists have proved that people have lived in the area for centuries. There are many archaeological objects from the Stone Age, Bronze Age, Iron Age and Roman period. In the 11th century, this area was populated by Hungarians and Serbs. Bačka Palanka is first mentioned as a settlement in 1486, as a suburb of Ilok called Iločka. Until the 16th century, this area was administered by the Kingdom of Hungary. At the beginning of the 16th century, the village was the property of a landowner Laurence of Ilok, a duke of Syrmia. It was destroyed by the Ottomans after The Battle of Mohács in 1526, but was then rebuilt as a small Ottoman fortress named Palanka. During the Ottoman administration (16th 17th century), Palanka was mostly populated by ethnic Serbs. In 1687 Palanka was absorbed into the Habsburg monarchy and more Orthodox Serbs settled here. Palanka was then mentioned as a small town with 167 houses, all of which were Serb (1720 census data). Later, Germans, Slovaks and Hungarians settled here as well. According to the 1910 census, the population of Stara Palanka was mostly Serb, while populations of Nova Palanka and Nemačka Palanka were mostly German (Donauschwaben). A large number of them immigrated to North America both before and after World War II. Trenton, New Jersey was the most popular settling place for these German Palankaers. The city was under Habsburg administration until 1918, when it became part of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (later renamed as Yugoslavia). During the World War II (from 1941 to 1944), it was under Axis (Horty Hungary) occupation. In 1944, one part of Bačka Palanka's citizens of German ethnicity left the city, together with the defeated German army. As a consequence of the war, the site of a post World War II work camp for the remaining ethnic Germans (Donauschwaben) was formed here under a new communist administration. After the work camps were dissolved (in 1948), the remaining German population was expelled from Yugoslavia in an ethnic cleansing. To replace the Germans, 3,609 (mostly Serb) colonists were settled in the town after World War II. Most of them originated from Bosnia and Herzegovina. During the 1990s, about 5,000 refugees from Croatia and Bosnia moved to Bačka Palanka because of the Yugoslav wars. During the NATO bombing in 1999, Bačka Palanka was bombed by NATO twice, on 2 and 27 April. On both occasions the target was the Ilok–Bačka Palanka Bridge. It was only damaged, but not destroyed. In 2002, 4 tons of fish stew were cooked at Kaloš Čarda at the Bager Lake in Bačka Palanka and it entered the Guinness Book of Records.

Туризм

Бачка Паланкада туризм дамыған. Қала Тиквара табиғи ескерткішімен танымал. Тиквара – Дунайдағы көл. Тиквара көлінің жағасында түрлі спорттық, демалыс және ойын-сауықпен айналысуға арналған «Тиквара» курортты кешені салынған. Муниципалитет аумағында 33 археологиялық орын бар. Сонымен қатар, ол Караджорджевомен де танымал, онда аң ауруға арналған жер және жылқы шаруашылығы бар. Караджорджевода жарыс дербилеріне қатысу адамдарға ұнайды. Сербияның азаттыққа қол жеткізген кезінде гравер Марко Вуятович Сербиялық православие шіркеуінің Әулие Иоанн Баптист иконостасын жасаған. Бачка Паланканың серб шіркеуі – Воеводинадағы ең көне шіркеулердің бірі, олардың кейбіреулері тіпті одан да ертерек заманғы храмдардың негізінде салынған. Қаланың солтүстігінде Багремара орман орналасқан.