Кіріспе

Тхекисо - сото-цвана тілдеріндегі клан немесе отбасы атауы.

Аударма

"Лебоко" сөзбе-сөз мағынасы - мақтау (өлең) деген мағынаны білдіретін "боканг" етістігінен шыққан Мабоко сөзінің көпше саны. Себоко/Серето (клан атауы) мен оған байланысты мақтау өлеңі арасында тығыз қарым-қатынас бар. Бұл екеуін бір-бірінен пайдалануда ажыратуға болмайды және біреуін екіншісінен ажырату үшін контекстке сүйенуі керек. Мысалы: Егер адам біреудің Себоко (клан аты) туралы сұраса, жауап олардың мадақтау өлеңін немесе қарапайым бір тікелей жауап беруі мүмкін.

Сипаттама

Оңтүстік Африканың сото-тсвана тілдерінде (сесото, сецвана және солтүстік сото тілі) және кландық тілдерді сөйлейтіндердің дәстүрлерінде әртүрлі топтар өздерін белгілі бір кландармен сәйкестендіреді. Бұл топтар "Modimo oa Khale" (Ескі құдай) немесе "Көрінбейтін" бар екеніне сенеді. Аңыз бойынша, олар "Нцоанацаци" (күннің шығатын жері) деп аталатын батпақтан шыққан және әр тайпаға тотем тағайындалған, онда әрбір тотем "қадірлі" жануармен бейнеленген.

Түсіндірме

Бұл жануарларды таңдау және орналастыру екі нәрсеге негізделеді: бұл жануарлардың жапайылығы және олардың топқа қаншалықты лайықты болып көрінетіні. Бұл "көрінбейтін" Құдайдың бейнесі еді. Сондықтан да бұл тотемдер қасиетті. Медитация кезінде қайтыс болғандардың рухтары топтардың іс-әрекеттері мен қауіп-қатерлеріне басшылық пен басшылық береді деп есептеледі. Бұл топтағы адамдардың бірлігі әлі де бар, бірақ рәсімдерді орындау бұрынғыдай қатаң емес. Әр түрлі рәсімдерді орындау кланға тән: барлық рәсімдер некеден бастап, сүндеттеуге дейін, тууға және жерлеуге дейін. Бұл да клан есімдерінің сақталуының бір жолы. Тағы бір әдіс - балалардың ата-бабаларының есімдерін атау, бұл әр тайпаның есімдері есте сақталып, әр топтағы әр отбасында сақталып, кланның сақталуын қамтамасыз ету. Сесото тілінде бұл "theellano" деп аталады, балаға ата-бабасының немесе арғы ата-бабасының есімін беру. Кланның бірлігін сақтаудың тағы бір маңызды жолы - кланның Себоко (Либоконың бірлік түрі) әнін айту. Басото мәдениетін зерттеген Лесотоның Бута-Буте ауданындағы Лихелекенг ауылынан келген Ралецабиса Мотале Себоконың (тайпаның аты) айтылуы адамның өзін-өзі тануын, туысқандарының отбасына сәйкес өзін-өзі түсіндіруін білдіреді деп дәлелдеді. Бұл сәйкестендіру инцестке жол бермеуге де көмектеседі, өйткені ерлі-зайыптылар жыныстық қатынасқа қатысудан бұрын бір-бірін бөтен ретінде таныстырмастан, тіпті бейтаныс ретінде таныстырған кезде де, олардың қай кланға тиесілі екенін түсіне алады. Бір Себокодан екіншісіне ауысу оңай емес. Бұл тек өте сирек жағдайларда орын алды, мысалы, адам өз жеке басын өзгертуге мәжбүр болды, өйткені ол басқа кландағы басқа отбасына қашуға мәжбүр болды. Тағы бір мысал - әйелдің тұрмысқа шығуы. Бадимоға (өлген адамның рухы) құрбандық жасау керек еді, содан кейін бадимо отбасыларын ауыстыратын адамға қабылданады. Клан атауларының көп болу себебі топтардың бөлінуінен. Кейбіреулер тәуелсіздікті талап етті, ал кейбіреулері заң бұзып, өздерін қуып жіберді. [1]

Мәдени маңызы

Алғашында, ол өзінің өлеңін жақсы білетінін және оны жақсы айта білетінін айтады. Жаһандану мен урбанизация нәтижесінде Себоконың білімі мен оқу қабілеті төмендеді. Басқа мәдениеттердің әсері теріс әсер етті, өйткені бұл тәжірибе батысқа айналған әлемде көп мақсат қоймайды. Егер адам өзінің кім екенін білмесе, оның мақтау өлеңін сенімді түрде айта алмаса, ол оның кім екенін білмейді деп саналады және оған төмен қарай қаралуы мүмкін. Атауынан-ақ байқалатынындай, адам мақтау өлеңін айтып жатқанда өз руын мақтап, сонымен бірге өзін де мақтап жатыр. Бұл - оқушының өзіне деген зор сенімділігі мен өзін-өзі сыйлайтынын көрсетеді. Кейбір жағдайларда, бұл сенімділік қарсыласты қорқыту ретінде қабылдануы мүмкін.