Кіріспе
Тау шаруашылығына арналған жабдықтардың бір бөлігі
Тауға өрмелеуге арналған қаушақ – бұл таушыға арқанның қауіпсіздігіне қол жеткізуге мүмкіндік беретін құрылғы. Ол тауға өрмелеу, мұзға өрмелеу, раппелінг және түсіру кезінде қолданылады. Бұл, мысалы, терезе тазалау сияқты өнеркәсіптік арқанмен жұмыс, құрылыс, құтқару және іздеу-құтқару сияқты кіруге немесе қауіпсіздікке арқанды қажет ететін басқа да іс-әрекеттерден өзгеше, онда қауіпсіздік қаушақтары қолданылады.
Шолу
Арқан немесе нейлон таспадан жасалған импровизацияланған қауіпсіздік белбеуін жасау мүмкін болғанымен, жартас пен мұзға арналған коммерциялық түрде шығарылған белбеулер көбінесе қолданылады. Мұндай белбеулерге әдетте арнайы байланыстыру тілімі, төсем және жабдық ілгіштері сияқты қосымша мүмкіндіктер кіреді. Көптеген коммерциялық альпинистік белбеулер Альпинизм Ассоциацияларының Халықаралық Одағы (UiAA) немесе Еуропалық Стандарттау Комитеті сияқты ұйымдардың нұсқаулары мен өндіріс стандарттарына сай келеді. Альпинизммен айналысатын пайдаланушылардың белбеулері динамикалық (кернмантальды) арқанға бекітілуі керек, ол табиғи түрде соққыны жұтады. Via ferrata-да белбеу металл кабельдерге соққыны жұтатын құрылғы арқылы бекітіледі, ол құлаудың әсерін азайтады. Белбеуді арқанға бекіту үшін ең көп қолданылатын түйін – сегіздік түйін, ол әдетте тосқауыл түйінімен қосымша сақтандырылады. Ол кейбір балама түйіндерге қарағанда құлаудан кейін шешуге қиын болғанымен, қауіпсіздігі жоғары, байлау оңай және дұрыс байланғанын тексеру ыңғайлы. Сонымен қатар, кейбір түйіндер альпинистерде жиі кездесетіндей, қайта-қайта жүктеліп, босатылғанда өздігінен шешіледі. Белбеудегі жабдық ілгіштері, қорғау құралдарын, карабинерлерді және т.б. тасымалдау үшін қолданылады, салмаққа төтеп беруге арналмаған; сондай-ақ, жүктеме болмағанда аяқ белбеулерінің сырғып түсуін болдырмайтын серіппелі таспалар да салмаққа төтеп беруге арналмаған.
Тарих
Альпинистік қауіпсіздік бағанасының (арнаның) ойлап табылуы 19 ғасырдың соңындағы голландиялық альпинист Жанна Имминкке байланысты. Алғашқы альпинистік қауіпсіздік бағаналарының кейбірін 1960 жылдардың басында Ұлыбританияда Алан Уотерхаус, Пол Седдон және Тони Ховард жасады, олар кейіннен Troll альпинистік жабдықтарын өндіретін компанияны құрды. 1970 жылғы Аннапурнаның оңтүстік беткейіне жасалған экспедиция үшін Troll компаниясы британдық альпинист Дон Уиланс жасаған қауіпсіздік бағанасын жасады. Ол көп ұзамай жаппай өндіріске шығарылып, жақын арада бүкіл әлемде танымал болды. 1960 жылдары Йосемит тауларының альпинистері отырып немесе орындыққа арналған қауіпсіздік бағанасын ойлап тапты. Алғашқы жаңалық – "Свами белбеуі", ол белге оралған бірнеше құбырлы лентадан тұрды. Содан кейін "Свами креслосы" пайда болды, ол 60-шы жылдардың ортасында Summit журналында жарияланған мақала арқылы альпинизм әлеміне таныстырылды, ол аяқ орамалары мен ендік белбеуді қамтиды. Отырып/орындық қауіпсіздік бағанасы пайда болғаннан кейін, альпинистік жабдықтарды жеткізушілер оларды түйіндердің орнына тігіспен жасауды бастады.
Түрлері
Отырғыш белдік белдік пен екі аяқ орамасынан тұрады, олар әдетте бедердің алдыңғы жағында беліл орамасы деп аталатын тұрақты белдік орамасы арқылы жалғастырылады. Беліл орамалары өте мықты, бірақ бәрібір бір сәтсіздік нүктесі болып табылады, және кем дегенде бір қайғылы өлімге себеп болған. Тау-тасқа өрмелеу үшін арқан әдетте "беліл орамасының" үстінен және астынан өтетін екі "байлау орамасынан" өтеді. Сегіздік түйін көбінесе тау-тасқа өрмелеу үшін қолданылады. Бұл арматуралар ресейльмен жүзу және тау-тасқа өрмелеу сияқты демалыс шараларында ең көп қолданылады, себебі олар қауіпсіздіктің жоғары деңгейін сақтай отырып, кең қозғалыс мүмкіндігін береді. Отырғыштың дұрыс орналасуын қамтамасыз ету – аяқтардың жоғарғы бөлігіндегі және шатқаудағы тығыздықтан туындаған ауырсынуды болдырмау үшін маңызды, сонымен қатар құлағанда адамның сығақтап қалмауына кепілдік беру үшін де қажет. Белдік белдік тығыз бекітілуі керек. Кеуде белдігі иықтардың айналасына киіледі, әдетте отыру белдігімен бірге қосымша бекіту нүктесін қамтамасыз ету үшін. Бұл бекіту нүктесі кейбір жағдайларда, мысалы, ауыр жүк тасығанда (ауырлық орталығы арқанға қосылғаннан жоғары) және арқандағы адам тік тұруға қабілетсіз болғанда (жарақаттанғандықтан немесе басқа да себептерден) тепе-теңдікті жақсартуға мүмкіндік береді. Слинг арматурасы – слингтің бөліктерінен жасалған импровизациялық арматура.
Қауіпсіздік
Зерттеу жүргізілген барысында, зерттеушілер альпинистік жабдықтың түрі мен альпинистік оқиғалардың ауырлығы арасындағы байланыстың статистикалық айғақтары жоқ екеніне келісті. Жарақаттардың басты себебі тауға тікелей жанасу болды, қолданылған альпинистік жабдықтың түрі емес.
Материалдар
Көптеген қауырсын нейлоннан, атап айтқанда, нейлон 66-дан жасалады. Олар көбінесе жазық емес, түтікше тәрізді болады. Компоненттің қызметіне қарай әртүрлі тоқу әдістері қолданылады. Кейде оларға полиэстер де қосылады. Тұтқалар әдетте анодталған алюминийден жасалады. Аяқ тізбектері мен белдікке көбік пен тор енгізіліп, оларды қолайлырақ етеді. Қауырсын жасаушылар ультра жоғары молекулалық салмақты полиэтилен (UHMWPE), арамид талшықтары (Kevlar, Vectran және т.б.) сияқты үнемі жаңарып келе жатқан материалдарды, сондай-ақ желкен матасын пайдаланып, қауырсынды жеңіл және ыңғайлы етуге бейімделеді.