Кіріспе

Исаак Абоаб да Фонсека (немесе Исаак Абоаб Фонсека) (1 ақпан 1605 - 4 сәуір 1693) - раввин, ғалым, каббалист және діни жазушы. 1656 жылы ол Амстердамдағы португалдық яһуди қауымының бірнеше ақсақалдарының бірі болды. Ол 1656 жылы философ Барух Спинозаны қауымнан шығарып жіберген діни басшылардың бірі болды.

Өмір

Исаак Абоаб да Фонсека Португалияның Кастро-Дайр қаласында Абоаб отбасында Симао да Фонсека болып дүниеге келді. Оның отбасы мен ата-анасы Конверсо, христиан дініне мәжбүрлеп айналдырылған яһудилер еді. Отбасы мәсіхшілікті қабылдады деп айтылса да, бұл жергілікті антисемит күдіктерін тоқтатпады. 1581 жылы Нидерланд Республикасы Испания империясынан бөлініп шықты, бұл Нидерландқа Сеферадик яһудилердің едәуір көшіп келуіне себеп болды. 1603 жылы Нидерландыда яһуди дінін ашық түрде ұстану заңды болды. Абоаб пен бен Израиль 1629 жылы Джозеф Соломон Дельмедигоның жазбалары туралы келіспеді және оларда жаман сезімдер болды. Он сегіз жасында Исаак Бейт-Исраилдің хакамы (раби) болып тағайындалды, бұл Амстердамдағы үш сефард қауымының бірі, олар кейін бірікті. Өзінің ағайынды ағасы Исаак бен Маттатия Абуабтан ерекшеленуі үшін, ол өз анасының тегін (да Фонсека) қосты. 1642 жылы Абоаб да Фонсека Мозе Коэн Хенрикес шақырып, Ресифедегі Кахал Зур Израиль синагогасының раввині болып тағайындалды. Амстердамнан келген португалдық яһудилер сол жердегі еуропалық халықтың маңызды бөлігі болды. Көптеген адамдар португал инквизициясының қуғын-сүргініне және Атлантика әлемінде сауда жасау мүмкіндіктеріне байланысты Амстердамға көшіп барған. Абоаб да Фонсека Ресифедегі португалдық яһуди қауымының раввині болғандықтан, оның раввиндік серігі Мозе Рафаэль де Агилармен бірге Американың алғашқы тағайындалған раввиндарының бірі болған. Қахал Зур Исраил қауымында Синагога, микве және ешива болды, бұл Жаңа әлемдегі алғашқылардың бірі. Фонсека Пернамбукодағы раввин болған кезде португалдар голландиялық колонияға шабуыл жасады. Португалдықтар, яғни иезуит діни қызметкерлері "онда мәсіхшілікті қорлау үшін мәжілісханаларын ашты" деп, колонияны қайтарып алуды және яһудилерді жоюды талап етті. Португалдар тоғыз жылдық күресінен кейін 1654 жылы астанасын қайта басып алды. Еврейлер голландиялық әскермен бірге соғысты, ал португалдар еврейлерге қауіпсіз жол беруге кепілдік бермегенше, олар берілуден бас тартты. Абуабтың мистикалық кабалистік бейімділігі болды, ол бұл туралы мәтіндер жариялады. Ол 1665 жылы қыркүйекте 1666 жылы Сабатайдың жолдан таюына дейін Амстердамда 1665 жылы мессиандық тұлға Сабатай Зевидің көптеген қызу сефардтық қолдаушыларының бірі болды. Абоаб да Фонсеканың тұсында сефардтар қауымы өркендеді. Жаңа португал синагогасының (Эснога) құрылысына оның 1671 жылы айтқан уағызы себеп болды. Ол төрт жылдан аз уақыт өткен соң, 1675 жылы 2 тамызда (10 Av 5435) ашылды. Исаак Абоаб да Фонсека 1693 жылы 4 сәуірде 88 жасында Амстердамда қайтыс болды.

Шығармалары

Абоаб испан тілінен еврей тіліне кабалист Абрахам Коэн де Херрераның, Шаар ха Шамайм мен Бейт Елохимнің (Амстердам, 1655) еңбектерін аударды.

Мұра

2007 жылы Иерусалим институтының (Махон Ерушалим) Израильде Рабби Фонсеканың еңбектері туралы кітап жариялады, оның ішінде автордың сол кездегі Ресифе қауымы туралы баяндамалары бар. Кітаптың аты - "Чахамей Ресифе В'Амстердам" немесе "Ресифе мен Амстердамның даналары". Голландиялық тарихшы Франц Леонард Шальквик голландиялық колониядағы еврейлердің тарихын зерттеген.