Гепидтер: Тарихы мен Мәдениеті

Кіріспе

Гепидтер (Gepidae, Gipedae, Γήπαιδες) – қазіргі Румыния, Венгрия және Сербия аумағында, Тиса, Сава және Карпат таулары арасында өмір сүрген шығыс герман тайпасы. Олардың діні мен тілі готтар мен вандалдардың дініне ұқсас болғандығы айтылады. Рим деректерінде олар үшінші ғасырда алғаш рет еске алынады. IV ғасырда олар Хун империясына енген халықтардың қатарында болды, және оның ішінде маңызды рөл атқарды. Аттила қайтыс болғаннан кейін, олардың басшысы Ардарик басқа халықтармен одақтасып, 454 жылы Недао шайқасында Аттиланың ұлдары мен олардың қалған одақтастарын жеңіске жеткізді. Содан кейін гепидтер және олардың одақтастары Рим империясымен шектес Орта Дунайда патшалықтар құрды. Гепидтер патшалығы – олардың арасындағы ең маңызды және ұзақ сақталған патшалықтардың бірі, ол Сирмиумда орналасқан және кейде Гепидия деп аталды. Ол Дунайдың солтүстігіндегі бұрынғы Рим провинциясы Дакияның көп бөлігін қамтыды, және басқа Орта Дунай патшалықтарымен салыстырғанда Риммен салыстырмалы түрде аз байланыста болды. Гепидтер бір ғасырдан кейін, 567 жылы, Константинополь оларға қолдау көрсетпеген кезде, Ломбардтар мен Аварларға жеңілді. Кейбір гепидтер Ломбардтарға қосылып Италияны жаулап алды, ал кейбіреулері Рим аумағына көшіп кетті, ал қалған гепидтер Аварлар басып алғаннан кейін ескі патшалықтың аумағында қалды. Оларға қатысты нақты анықталатын археологиялық ескерткіштер өте аз сақталған. Карпат алқабында қоныстанғаннан кейін олардың халқы көбінесе Сомеш және Кёрес өзендері бойында шоғырланды, бірақ басқа ұлттармен араласпады.

Атауы

Гепидтердің атын латын тілінде көп қолданылатын жазу түрінде "p" әрпі жиі қолданылады, бірақ дауысты әріптері әртүрлі болады: Gepidae, Gipidae, Gipedae, Gipides. Сол сияқты, грек тілінде жазған Прокопий γηπαιδ түбірін қолданады, оны Гип деп транслитерациялау керек. Бұл атаулар латын тіліндегі белгілі формалардан алынбаған, бірақ этимологиялық тұрғыдан Gepidae-дің көне ағылшын тіліндегі баламалы формалары болып саналады. Уолтер Гоффарт "мен үшін осы сәйкестілікті растайтын нақты аргументтер келтірілмеген сияқты" деп қарсылық білдіргенімен, тіл білімі мамандары латын және грек тілдеріндегі "p" әрпін гепидтерді қорлайтын готтық лақап аты ретінде түсіндіреді. Көне ағылшын тіліндегі сөздерге қоса, Италиядағы жер-су атауларының мәліметтері және орта ғасырлық латын тіліндегі "Gebodorum" деген жалғыз көпше түрдегі жаралым формасы "p" әрпінің шын мәнінде "b" әрпіне ұқсас үндік тілдік дыбыс болғанын көрсетеді. Сондықтан көптеген тіл білімі мамандары түпнұсқа герман тіліндегі форманы *Gíbidoz деп қайта жасайды, ол әлі де ағылшын тілінде кездесетін "беру" деген германдық етістігіне негізделген (неміс тілінде geben, голланд тілінде geven), бұл олардың өзін дарынды, сыйлықпен марапатталған немесе жомарт деп атағандықтарын көрсетеді. Гепидтердің жазылған атының қорлау екені туралы қазіргі заманғы идея алтыншы ғасырдағы Иорданнан келді, ол өзінің готтардың шығу тарихындағы "Гетика" еңбегінде Гепидтердің аты гот тілінде "жарқынсыз, баяу" (pigra) мағынасын беретін қорлау сөзден шыққан деді, себебі Гепидтер готтардың туыстарынан мың жылдан астам уақыт бұрын көшіп кеткен кезде артта қалған. Керісінше, Севильялық Исидор өзінің этимологиялық зерттеулерінде Гепид атының екінші бөлігін "аяқ" (латын тілінде pedes) деп түсіндірді және Гепидтердің атқа мінбестен, жаяу соғысқа түсуімен танымал екенін түсіндірді. Көп ұзамай (12 ғасыр) Византиялық Этимологиум Магнум атын балаларды білдіретін грек сөзін пайдаланып түсіндіреді, Гепидтерді Gētípaides (Γητίπαιδες) – "готтардың балалары (геталармен теңестірілген)" деп атайды. Бұл үш мәтін де Гепидтерді "готтардың тармақтары немесе жақын туыстары" деп қарастыратын дәстүрді ұстанады. Tabula Peutingeriana, 4 ғасырға жататын картада Поролиссумның жанында "Piti" тайпасының өмір сүргені көрсетілген. Бұл Гепидтердің бұрмаланған түрі ме, жоқ па, тарихшылар арасында пікір таласы бар.

The most common Latin spellings of the Gepid name in plural used a "p", but varied concerning the vowels: Gepidae, Gipidae, Gipedae, Gipides. Similarly, Procopius writing in Greek uses a stem γηπαιδ which should be transliterated as Giped Despite this, the Gepids have been equated with the people mentioned in the Old English Widsith and Beowulf, as Gifðas or Gefþas. These names are considered etymologically equivalent Old English forms of Gepidae that could not have arisen through borrowing from attested Latin forms. Although Walter Goffart has objected that "no serious arguments substantiating the identification seem to me to have been set out", linguists interpret the "p" in Latin and Greek as an insulting Gothic nickname for the Gepids. In addition to the Old English words, placename evidence in Italy, and a single medieval Latin genitive plural form "Gebodorum" are taken to indicate that the "p" was really a fricative sound similar to a "b". Many linguists therefore reconstruct the original Germanic form as *Gíbidoz, based on the Germanic verb "to give", as still found in English (German geben, Dutch geven), apparently indicating that they named themselves gifted or rewarded or generous. The modern idea that the recorded name of the Gepids was an insult comes from Jordanes in the sixth century, who reported in his Gothic origins story the Getica, that the name of the Gepids came from gepanta, an insult in Gothic meaning "sluggish, stolid" (pigra), because the Gepids had lagged behind their Gothic kin when they migrated more than a thousand years earlier. In contrast, Isidore of Seville in his etymologies, interpreted the second part of the Gepid name as "feet" (Latin pedes) and explained that the Gepids were known for going into battle on foot (pedestri), rather than mounted. The much later (12th century) Byzantine Etymologicum Magnum interprets the name using the Greek word for children, making the Gepids Gētípaides (Γητίπαιδες) meaning "children of the Goths (equated to Getae)". All three of these texts follow a tradition of seeing the Gepids as "offshoots or close relatives of the Goths". Tabula Peutingeriana, a 4th century map shows the "Piti" people living next of Porolissum. Whether or not this is a distortion of Gepid is disputed by historians.

Тіл

Гепидтердің бастапқы тіліне қатысты тікелей дәлелдер аз, бірақ римдіктер олар туралы мәлімдеген кезеңде олардың мәдениеті готикалық екені анық. Көп болжам бойынша, гепидтер готтардың тілімен бір тілде сөйлеген, бірақ басқа диалектіде. Олар готтар мен вандалдар сияқты туысқан халықтармен шиеленіскен саяси қарым-қатынаста болды.

Аңыздар

Гепидтердің шығу тегі туралы барлық ақпарат 550 жылдан кейін Йорданның «Гетика» еңбегінде жазылған «жаман және бұрмаланған гот аңыздарынан» алынған. Йорданның айтуынша, қазіргі ғалымдар Швециямен байланыстыратын «Скандза» атты солтүстік арал – готтар мен гепидтердің ата-бабаларының бастапқы отаны болған. Олар Скандзадан үш кемемен бірге шыққан, оларды аңыз бойынша Готика патшасы Бериг басқарған. Йордан гепидтердің ата-бабалары үш кеменің соңғысында саяхаттағанын, сондықтан олардың серіктері оларды «гепанта», яғни «жаужүрек және жайлы» деп мазақтағанын нақтылады. Содан кейін готтар мен гепидтер Балтық теңізінің оңтүстік жағалауында, Висла өзенінің сағасында орналасқан «Гепедоиус» немесе Йордан айтуынша, гепидтердің құнарлы жайылымдары аталған аралда қоныстанды. Қазіргі тарихшылар Йорданның Скандзадан көші-қонды сипаттаған бөлігі готтардың ауызша тарихы негізінде жазылған ба, әлде ол «тарихи емес құрастырма» ба деп пікірталас жүргізеді. Йорданның «Гетика» еңбегінен үзінді:

«Егер сіз готтар мен гепидтердің қалай туыс екенін сұрасаңыз, мен сізге қысқаша айта аламын. Сіздер, әрине, мен бастапқыда готтар патшалары Беригпен бірге Скандза аралынан үш кемемен Океанның жақын жағалауына, яғни Готискандзаға бет алғанын айтқан едім. Осы үш кеменің бірі басқаларына қарағанда баяу болды, сондықтан олар өздерінің атын осыдан алған, себебі олардың тілінде «гепанта» дегені «жаужүрек» дегенді білдіреді. Сондықтан олар бірте-бірте осы сөзді оларға деген қорлау ретінде «гепидтер» деп атады. Әрине, олардың да тегі готтардан шыққан, бірақ мен айтқандай, «гепанта» жаужүрек және жайлы дегенді білдіргендіктен, «гепидтер» сөзі бекергі айыптау ретінде пайда болды». Йорданның сөзіне қарағанда, гепидтер Фастида есімді патшаның тұсында «Гепедоиусты» тастап кетуге шешім қабылдады. Ол гепидтер готтар көшіп кеткеннен соң көп уақыт өткенде оңтүстікке көшіп, бургундтар мен басқа тайпаларды жеңіп, осы арқылы готтарды ашуландырды деп мәлімдейді. Фастида вестготтар патшасы Остроготадан жер талап етті, себебі гепидтердің жері «қалың таулар мен тығыз орманмен шектеліп қалған». Острогота Фастиданың талабын қабылдамады, сонда гепидтер «Ауха өзенінің жанындағы Галтис қаласында» готтармен шайқасқа түсті. Олар қараңғылыққа дейін соғысты, содан кейін Фастида мен оның гепидтері шайқас алаңынан шығып, өздерінің жеріне қайтып келді.

Гунндықтардың келуі

Тарихшы Малкольм Тоддтың айтуынша, гепидтер "көшпенділер дәуіріндегі барлық маңызды герман халықтарының ішіндегі ең жұмбақтысы" болды. Тацит пен Птолемей біздің заманымыздың бірінші және екінші ғасырларындағы "жабайылардың" толық тізімдерінде оларды есімдері жоқ. Олар бірінші рет біздің заманымыздың 3-ші ғасырының соңында тарихқа енді, және сол кезде олар белгілі тарихының қалған бөлігінде болған аймақта немесе оның жанында қоныстанды. Император Клавдий Готикке арналған Август тарихының (VI.2) сенімсіздігіне сәйкес, гепидтер император "Готик" атағын алғанда жеңген "скифтер" халықтарының арасында болды: "peuci trutungi austorgoti uirtingi sigy pedes celtae etiam eruli". Бұл сөздерді қазіргі редакторлар дәстүрлі түрде "пеуки, грутунги, австроготтар, тервингтер, визиготтар, гипедтер, кельттер және эрулдар" халықтарын қосу үшін өңдейді. Сондай-ақ, 276-282 жылдар аралығында билік еткен император Проб гепидтер, вандалдар және греутунгтерден тұтқынға алынған әскерлерді Балқандағы Рим империясына қоныстандырды. 291 жылы Трирде император Максимианға арналған 11-ші мақтауда, тервингтер мен тайфалилер туралы алғашқы айтылғанда, осы үзінді империяның сыртындағы шайқасты сипаттайды, онда гепидтер вандалдардың жағында болды, тайфалилер мен готтардың "бір бөлігі" шабуыл жасады. Готтардың екінші бөлігі тервингтер мен алемандардың қолдауымен бургундтарды жеңді. Иорданның баяндамасы гепидтердің остготтардың үстемдігін қабылдауға мәжбүр болғанын көрсетеді, олар жаңадан құрылып келе жатқан гун империясының құрамына кірді. Иорданға күмәнмен қараған Гоффарт "шашыраңқы дәлелдер", соның ішінде Аттиланың өзінің гепид екендігі туралы сипаттамалар, Ардарик пен гепидтер Аттиланың кезінде остготтардан маңыздырақ болуы мүмкін екенін ұсынады. Гепидтердің гундарға қарсы жорықтарына қатысуы оларға көп олжа әкелді, бұл гепидтердің бай аристократиясының дамуына септігін тигізді. Әсіресе, 5-ші ғасырдың аристократиялық әйелдерінің жекелеген қабірлері гепид басшыларының байлығын көрсетеді: олар иықтарында ауыр күміс фибулалар, мұқаббас алқалар, күміс білезіктер, үлкен алтын сырғалар және киімдері мен белбеулерінде күміс қаптар таққан. Одақтас әскерлердің арасындағы маңызды шайқасқа дейін гепидтер мен франктар кездесті, соңғылары римдіктер үшін, ал біріншілері гундар үшін соғысып, 15 000 қаза болған қырғынға ұшырады. Гун Атилла 453 жылы күтпеген жерден қайтыс болды. Оның ұлдары арасындағы қақтығыстар азаматтық соғысқа айналып, бағынышты халықтар көтеріліс жасауға мүмкіндік алды. Иорданның айтуынша, гепид патшасы Ардарик, "көптеген ұлттар ең төменгі құлдыққа ұшырағанын көргенде ашуға ішіндегісін шығарып", гундарға қарсы бірінші болып қару көтерді. Шешуші шайқас 454 немесе 455 жылы Паннониядағы (белгісіз) Недао өзенінде болды. Бұл шайқаста гепидтер, ругийлер, сарматтар және суэвтердің біріккен әскері гундарды және олардың одақтастарын, соның ішінде остготтарды жеңді. Атилланың ескі одақтастарының арасында гепидтер жетекшілік етті, ең ірі және тәуелсіз жаңа мемлекеттердің бірін құрды, осылайша "бір ғасырдан астам уақыт бойы олардың мемлекетін сақтаған беделді астананы" иеленді.

The Gepids were the "most shadowy of all the major Germanic peoples of the migration period", according to historian Malcolm Todd. Neither Tacitus nor Ptolemy mentioned them in their detailed lists of the "barbarians" in the first and second centuries AD. They first appear only in the late 3rd century AD, and by this time they are already living in or near the area where they remained for the rest of their known history. According to a common interpretation of the unreliable Augustan History of Emperor Claudius Gothicus (VI.2), Gepids were among the "Scythian" peoples conquered by the emperor when he earned his title "Gothicus": "peuci trutungi austorgoti uirtingi sigy pedes celtae etiam eruli". These words are traditionally edited by modern editors to include well known peoples "Peuci, Grutungi, Austrogoti, Tervingi, Visi, Gipedes, Celtae etiam et Eruli". The same source also says that Emperor Probus, who ruled between 276 and 282, settled Gepid, Vandals, and Greuthungi prisoners of war in the Roman Empire in the Balkans. In the 11th panegyric to emperor Maximian given in Trier in 291, which is also the first time the Tervingi and Taifali were mentioned, the passage described a battle outside the empire where the Gepids were on the side of the Vandals, attacked by Taifali and a "part" of the Goths. The other part of the Goths had defeated the Burgundians who were supported by Tervingi and Alemanni. Jordanes' report suggests that the Gepids were forced to accept the overlordship of the Ostrogoths, within the emerging Hunnic Empire. Goffart, sceptical of Jordanes, has suggested that "scattered evidence", including descriptions of Attila himself as a Gepid, suggests that Ardaric and the Gepids may have been more important than the Ostrogoths under Attila. The Gepids' participation in the Huns' campaigns against the Roman Empire brought them much booty, contributing to the development of a rich Gepid aristocracy. Especially, the isolated graves of fifth century aristocratic women evidence the Gepid leaders' wealth: they wore heavy silver fibulas on their shoulders, bead necklaces, silver bracelets, large gold earrings, and silver clasps on their clothes and belts. On the eve of the main encounter between allied hordes, the Gepids and Franks met each other, the latter fighting for the Romans and the former for the Huns, and seem to have fought one another to a standstill with 15,000 dead. Attila the Hun died unexpectedly in 453. Conflicts among his sons developed into a civil war, enabling the subject peoples to rise up in rebellion. According to Jordanes, the Gepid king, Ardaric, who "became enraged because so many nations were being treated like slaves of the basest condition", was the first to take up arms against the Huns. The decisive battle was fought at the (unidentified) Nedao River in Pannonia in 454 or 455. In the battle, the united army of Gepids, Rugii, Sarmatians and Suebi routed the Huns and their allies, including the Ostrogoths. It was the Gepids who took the lead among the old allies of Attila, and establishing one of the largest and most independent new kingdoms, thus acquiring the "capital of esteem that sustained their kingdom for more than a century".

Гепидтер патшалығы

Недао шайқасынан кейін ғұн империясы ыдырап, гепидтер Карпат алқабының шығыс аймақтарында үстемдік құрды. Джорданның сөзіне сәйкес, гепидтер «өз күштерімен ғұндардың жерін басып алып, бүкіл Дакияны жеңіспен басқарды және Рим империясынан тек бейбітшілік пен жыл сайынғы сыйлықты ғана талап етті». Император Маркиан олардың империяның одақтастары екенін растап, оларға жыл сайын 100 фунт алтын жәрдем берді. V ғасырдың соңында Апахида мен Сомешеньде қазба жұмыстары кезінде табылған қазыналар гепид билеушілерінің ғасырдың екінші жартысында зор байлық жинағанын көрсетеді. Гепидтер Панонияға қоныстанған остготтарға қарсы суэбтер, скирлер, сарматтар және басқа халықтар құрған одаққа қосылды. Бірақ 469 жылы Болия шайқасында остготтар өз жауларының біріккен күштерін жеңіске ұшыратты. 473 жылы остготтар Панониядан кеткен соң гепидтер Италия мен Константинополь арасындағы стратегиялық маңызды қала Сирмиумды (қазіргі Сербиядағы Сремска Митровица) басып алды. 489 жылы гепидтердің патшасы Траустила Теодорих Ұлының Италияға жасаған жорығы кезінде Вука өзенінен остготтардың өтуіне кедергі келтіруге тырысты, бірақ остготтар Траустила әскерін талқандады. Вальтер Польдің айтуынша, гепидтер Сирмиумды да остготтардан тартып алды. Қысқасы, Уолтер Гоффарттың сөзіне қарағанда, Траустиланың ұлы Трасарих «Сирмиумды қайта басып алды, бірақ, мүмкін, остготтардың бағыныштылығында болды». Теодорих Ұлы 504 жылы Сирмиумды басып алуға тырысқан немесе Теодорихтің үстемдігінен құтылуға ниеттенген гепидтерге қарсы жорық ұйымдастыру үшін Пицияны жіберді. Пиция гепидтерді Сирмиумнан көп қарсылықсыз қуды. Біраз уақыттан соң гепидтер қаладан бас тартып, Елемунд патшаның басшылығымен остготтармен жақсы қарым-қатынас орнатты. Бұл қауіпсіздік агрессивті лангобардтардың жанындағы герулдардың бір бөлігін Гепидияға пана іздеуге итерді. Вахо Елемундтың қызына үйленді. 526 жылы Ұлы Теодорихтың қайтысын пайдаланып, гепидтер 528 немесе 530 жылдары Сирмиум аймағын басып алды, бірақ Витиге оларды жеңді. Гепидтер 537 жылдан кейін өкімет билігінің шыңына жетті, Сингидунум (қазіргі Белград) маңындағы бай жерге қоныстанды. Қысқа мерзімге Сирмиум қаласы (қазіргі Сремска Митровица) гепид мемлекетінің орталығы болды және патша Кунимунд онда алтын монеталар соқты. Олардың кеңеюіне ашуланған Юстиниан I ломбардтармен одақ құрды, олар король Альбоиннің басшылығымен 552 жылы гепидтерге ауыр жеңіліс сыйлады. Асфельд шайқасынан кейін Альбоин Кунимундтың бас сүйегінен жасалған тостаған жасады. 539 жылы византиялық әскердің көп бөлігі Парсыда болды, сондықтан гепидтер мен герулдар Моэзияны тонады, магистр милитум Каллюкты өлтірді, ал франк патшасы Теодеберт I Солтүстік Италияға шабуыл жасады. Джорданның сөзіне сәйкес, бұл қақтығыстар Аттила заманынан бері ең қанды болды және римдіктер ауыр салық төлеуге және гепидтердің жаңа оккупациялық аймақтарын мойындауға мәжбүр болды. Гепидияның жаңа патшасы Турисинд ломбардтарды Панониядан қууға тырысты, ал екі халық та византиялықтардан көмек сұрады. Юстиниан I гепидтерге қарсы әскерін жіберді, бірақ ол жолда герулдардан жеңіліске ұшырады және екі тарап екі жылдық бітімге келді. Өзін алдағандыққа ашуланған Турисинд, бітім аяқталғанға дейін Моэзияны қиратқан кутригурлармен одақ құрды. 551 жылы ломбардтар мен римдік әскерлері бірігіп гепидтерді жеңді. Шайқаста Аудиннің ұлы Альбоин Турисиндтің ұлы Турисмодты өлтірді.

After the Battle of Nedao, the Hunnic Empire disintegrated and the Gepids became the dominant power in the eastern regions of the Carpathian Basin. According to Jordanes, the Gepids "by their own might won for themselves the territory of the Huns and ruled as victors over the extent of all Dacia, demanding of the Roman Empire nothing more than peace and an annual gift" after their victory. Emperor Marcian confirmed their status as the allies of the empire and granted them an annual subsidy of 100 pounds of gold. The late 5th century treasures excavated at Apahida and Someșeni show that the Gepid rulers accumulated great wealth in the second half of the century. The Gepids joined a coalition formed by the Suebi, Sciri, Sarmatians and other peoples formed against the Ostrogoths who had settled in Pannonia. However, the Ostrogoths routed the united forces of their enemies in the Battle of Bolia in 469. After the Ostrogoths left Pannonia in 473, the Gepids captured Sirmium (now Sremska Mitrovica in Serbia), a strategically important town on the road between Italy and Constantinople. In 489, Thraustila, King of the Gepids, tried to hinder the Ostrogoths from crossing the river Vuka during Theodoric the Great's campaign against Italy, but the Ostrogoths routed Thraustila's army. The Gepids also lost Sirmium to the Ostrogoths, according to Walter Pohl. In short, according to Walter Goffart, Thraustila's son, Thrasaric, "regained control of Sirmium but possibly under Ostrogothic underlordship". Theodoric the Great dispatched one comes Pitzia to launch a campaign against the Gepids who either tried to capture Sirmium or wanted to get rid of Theodoric's suzerainty in 504. Comes Pitzia expelled the Gepid troops from Sirmium without much resistance. For some time the Gepids relinquished from the city and built good relationship with the Ostrogoths under King Elemund. This safety attracted part of the Heruls to take refuge in Gepidia from the neighborhood of the aggressive Langobards. Wacho married Elemund's daughter in return. In an attempt to take advantage of the death of Theodoric the Great in 526, the Gepids invaded the region of Sirmium in 528 or 530, but Vitiges defeated them. The Gepids reached the zenith of their power after 537, settling in the rich area around Singidunum (today's Belgrade). For a short time, the city of Sirmium (present day Sremska Mitrovica) was the center of the Gepid State and the king Cunimund minted golden coins in it. Justinian I, angered by their expansion, made an alliance with the Lombards, who, under King Alboin, dealt a disastrous defeat on the Gepids in 552. After the Battle of Asfeld, Alboin had a drinking cup made from the skull of Cunimund. In 539, most of the Byzantine army was in Persia, so the Gepids and Heruls plundered Moesia, killing magister militum Calluc, while the Frankish king Theudebert I raided Northern Italy. According to Jordanes, the clashes were the bloodiest since Attila, and the Romans were obliged to pay heavy taxes and recognize new Gepid occupation zones. Thurisind, new king of Gepidia attempted to expel the Lombards from Pannonia, and both peoples asked for help from the Byzantines. Justinian I sent his army against the Gepids, however it was routed on the way by the Herulians and the sides signed a two year truce. Revenging what he felt as a betrayal, Thurisind made an alliance with the Kutrigurs who devastated Moesia before end of the armistice. The Langobard and Roman army joined together and defeated the Gepids in 551. In the battle, Audoin's son, Alboin killed Thurisind's son, Turismod.

Күз және соңғы жазбалар

Ақырында гепидтер 567 жылғы ломбард-гепид соғысында авариялықтарға жеңіліп қалды. Паулюс Диаконның мәлімдеуінше, көптеген гепидтер 568 жылы Альбоинмен бірге Италияға кетті, бірақ олардың көп бөлігі бұрынғы патшалықтарының жерінде қалды. 630 жылы Теофилакт Симокатта Византия армиясы авариялықтардың аумағына кіріп, гепидтердің тойына шабуыл жасап, 30 000 гепидті тұтқынға алғанын (авариялықтармен кездеспегенін) хабарлады. Жақында Тиса өзенінің жанындағы Шолнок қаласындағы қазба жұмыстарынан авар дәуіріне жататын қабірден гепид әміршісінің денесі табылды. Ол денесімен бірге дәстүрлі германдық киімдермен қатар түркі авариялық бұйымдарын да киген екен. Сегізінші ғасырда Павел Диакон Италиядағы гепид, болгар, сармат, паннониялық, суабиялық және норикалық ауылдарды тізімдейді, бірақ Павелдің өзінің заманында айтқандығы ма, әлде бұл фразаны ескі деректерден алғандығы ма, бізге белгісіз.

Генетикалық зерттеулер

2022 жылы жүргізілген зерттеуде, аналық желі бойынша негізгі митохондриялық тегі Солтүстік-Батыс Еуропалық топқа жататыны анықталды, бұл деректер тарихи мәліметтермен сәйкес келеді. Атап айтқанда, ол Wielbark мәдениеті мен лангобардтардан алынған деректермен ұқсастықтарды көрсетеді. Тек бір азиялық тегі табылды, бұл гепидтердің аналық желі бойынша азиялық халықтармен маңызды араласпағанын көрсетеді. Үлгілер Карей-Баболд, Шарду және Влаха орналасқан үш түрлі жерден алынды.

Негізгі дереккөздер

Максимиан Августың Генетлиякусы, белгісіз оратордың (291) (Роджерстің аудармасы мен түсіндірмелері) (1994). In: Кейінгі Рим императорларын мақтауда: Panegyrici Latini (Р. А. Б. Майнорстың латын мәтінімен К. Э. В. Никсон және Барбара Сейлор Роджерс жасаған кіріспе, аударма және тарихи түсіндірмелер) (1994); Калифорния университетінің баспасы; Иорданның гот тарихы (Чарльз Кристофер Мироу, Ph.D., Принстон университетінің классика пәні бойынша оқытушысының кіріспесі және түсіндірмелерімен ағылшын тіліндегі нұсқасы) (2006). Эволюция баспасы.