Уалия: Визиготтар Королі және Риммен Келісімшарттар

Кіріспе

Валия (испанша: Walia, португалша: Vália) – батыс готтардың патшасы, 415-418 жылдары таққа отырған. 415 жылы Атаулф пен Сигерик қаза болғаннан кейін сайланды. Валияның ең маңызды жетістіктерінің бірі – 416 жылы Рим императоры Хонориймен федус (шарт немесе келісім) жасау. Бұл келісім бойынша батыс готтар Римге әскери қызмет көрсету шартымен қазіргі Францияның Аквитания аймағына қоныстанды. Бұл қоныс Визиготтар мемлекетінің Иберия түбегінде құрылуына қадам болды. Одан кейін Теодорих I патшалық құрды.

Өмірбаян

Валияның билікке келуіне саяси тартыстар себеп болды, себебі оның визиготтардан шыққан ізашары Атаулф – 414 жылы Галла Плацидияға үйленген – оны римдік мүдделерге қызмет ететін қуыршақ деп санайтын өзінің ізбасарларынан қаза тапты. Атаулфтың мұрагері және Сарустың бауыры Сигерик визиготтардың әскери басшылыққа қатысты құқықтарын елемеді және римдіктерге де мойынсұнды; оның халқы арасындағы осындай пікірлердің салдарынан ол билікке келгеннен жеті күн өткен соң қайтыс болды. 415 жылы Валия Сигериктің орнына таңдалды, өйткені визиготтар ол Риммен жүргізіліп жатқан бейбіт келіссөздерді тоқтатарына сенді. Ол кезде готтардың басты қарсыласы император Гонорийдің әскери магистрі Констанций болатын. Өзінің ізашары Аларик сияқты Валия да гот әскерін Солтүстік Африкаға жеткізуге тырысты, бірақ соңында «Гибралтар теңізінде құлап қалды», бұл оның бейбітшілік туралы өтінішін жеделдетті. Кейін Валия Рим империясымен келісімге келді. Христиан тарихшысы және теологы Оросий 416 және 418 жылдары жасалған келісімдердің шарттары римдіктерге өте тиімді болғанын, оның ішінде Гонорийдің әпкесі Галла Плацидияның оған қайтарылғанын хабарлады. Валия Риммен келісім арқылы әскеріне азық-түлік алуда қандай да бір артықшылықтарға ие болса да, императордың қарындасын қайтаруды қамтамасыз ету арқылы осы жағдайды пайдаланған Констанций болды, бұл қадамды тарихшы Майкл Куликовский «императорлық отбасыға жол» деп атады. Рим қызметінде федераттар ретінде Валия және оның готтары Баетика мен Лузитанияда аландар мен вандалдарға қарсы «үлкен жетістіктерге» қол жеткізді. Астинг вандалдары мен аландарға қарсы осы ерліктер Констанцийдің бұйрығымен жасалды. 417 және 418 жылдары Валияның готтары вандалдар мен аландарға елеулі жеңілістерді сыйлады, тіпті аландардың билеушісі Аддаксты өлтірді. Осы мақсатта римдік жазушы және дін қызметкері Гидатий готтардың патшасы Валияның «Рим атынан Испаниядағы варварларды қырғынға ұшыратқанын» жазды. Қандай себеппен болса да, Констанций Валияның готтарын қайтарды – тарихшы Рэндерс Пехрсонның айтуынша, магистр милитум олардың жетістіктерінен алаңдап, қорқып қалды – және содан кейін «оларды Оңтүстік Галлияға қоныстандырды». Дегенмен, Валияның готикалық федераттарына «Тулузадан Бордоға дейін» Гаронна аңғары және «солтүстіктегі Луараға дейін» Пиреней тауларының етегіндегі Лес-Ланден Атлантика жағалауындағы жағалау жолағы берілді. Валия Испаниядан кете алмай қайтыс болды. Валияның қызы Рицимердің анасы және Бургундия патшасы Гундуехтің енесі болды. Валия кейде Аквитаниялық Вальтердің аңыз тұлғасының тарихи прототипі деп есептеледі.

Political intrigue preceded Wallia's ascension to power, for his Visigothic predecessor Athaulf—who married Galla Placidia in 414—was murdered by his followers who believed him to be a puppet to Roman interests. Athaulf's successor and Sarus' brother, Sigeric, ignored the Visigothic rights of procedure to military leadership and seemed to likewise acquiesce to the Romans; such perceptions among his people quickly led to his death in turn just seven days after assuming power. Wallia was chosen to replace Sigeric in 415, since the Visigoths were convinced he would end any peace negotiations with Rome undertaken by his forerunners. At the time, the Goths' main antagonist was Constantius, the magister militum of emperor Honorius. Like his predecessor Alaric, Wallia attempted to take his Gothic forces to northern Africa but ultimately "foundered in the Sea of Gibraltar", a failure that precipitated his suing for peace. Subsequently, Wallia accepted a treaty offered by Honorius with the Roman Empire. Christian historian and theologian, Orosius, reported that the terms of the agreements made in 416 and 418 were very favorable for the Romans, including the return of Honorius' sister Galla Placidia to him. Whatever advantages won by Wallia in acquiring food for his forces via treaty with Rome, it was Constantius who exploited the situation by securing the return of emperor's sister, a move historian Michael Kulikowski termed, a route "into the imperial family". Now operating in Roman service as foederati, Wallia and his Goths marched against the Alans and Vandals in both Baetica and Lusitania with "dramatic success". These exploits against the Asding Vandals and Alans were at the behest of Constantius. Between 417 and into 418, Wallia's Goths inflicted considerable defeats upon the Vandals and the Alans alike; even killing the Alan ruler, Addax. To this end, Roman writer and clergyman Hydatius recorded how Wallia, king of the Goths "in the name of Rome inflicted a vast slaughter upon the barbarians in Spain". For whatever reason, Constantius recalled Wallia’s Goths—historian Randers Pehrson suggests that the magister militum was alarmed and fearful of their success—and then "settled them in southern Gaul." Nonetheless, Wallia's Gothic federates were "assigned" the Garonne valley from "Toulouse to Bordeaux" and the coastal strip along the Atlantic from Les Landes at the foot of the Pyrenees mountains "to the Loire in the north". Despite his success, Wallia died before he was able to leave Spain. Wallia's daughter was the mother of Ricimer and the mother in law of Gundowech, King of the Burgundians. Wallia is sometimes assumed to have been the historical model for the legendary figure of Walter of Aquitaine.