Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Борынгы Кария қаласы, қазіргі Түркиядағы Бодрум.
Ancient Carian city, present day Bodrum in Turkey
Халикарнас (,/h//æ//l//ɪ//k//ɑːr/'/n//æ//s//ə//s/, HALihkarNASSəs; латын тілінде: Halicarnassus немесе Halicarnāsus; Ἁλῐκαρνᾱσσός, Halikarnāssós; Халикарнас; карий тілінде: 𐊠𐊣𐊫𐊰 𐊴𐊠𐊥𐊵𐊫𐊰 alos k̂arnos) – Анатолиядағы Кариядағы ежелгі грек қаласы. Ол Карияның оңтүстік-батысында, қазіргі Түркияның Бодрум қаласында орналасқан Гёкова шығанағының маңында жатыр. Бұл қала Халикарнас мавзолейімен, сонымен қатар Мавзол қабірі деп белгілі болған кесенесімен танымал болды, оның аты «мавзолей» сөзінің шығу тегіне айналды. 353–350 жж. аралығында салынған мавзолей ежелгі әлемнің жеті кереметінің бірі саналды. Халикарнастың тарихы екі байланысты мәселе бойынша ерекше болды. Халикарнас көптеген грек қалалары патшаларынан құтылған кезде монархиялық үкімет жүйесін сақтап қалды. Екіншіден, оның иониялық көршілері парсы билігіне қарсы көтерілгенімен, Халикарнас парсыларға адал болды және Александр Македонский б.з.д. 333 жылы Халикарнас қамалында оны басып алғанға дейін парсы империясының бір бөлігі болды. Зефирия – бұл елді мекеннің бастапқы аты, және қазіргі уақытта Родос рыцарлары 1404 жылы салған Ұлы Санкт-Петер бекінісі орналасқан жер. Егер осылай болса, топоним, грек тілімен қатар Халикарнаста сөйленген лувик тіліне жататын карий тілінен алынған болуы мүмкін. Халикарнастың карий аты жазуларда 𐊠𐊣𐊫𐊰 𐊴𐊠𐊥𐊵𐊫𐊰 (alos k̂arnos) деп белгіленген.
Halicarnassus (,/h//æ//l//ᵻ//k//ɑːr/'/n//æ//s//ə//s/, HALihkarNASSəs; Latin: Halicarnassus or Halicarnāsus; Ἁλῐκαρνᾱσσός, Halikarnāssós; Halikarnas; Carian: 𐊠𐊣𐊫𐊰 𐊴𐊠𐊥𐊵𐊫𐊰 alos k̂arnos) was an ancient Greek city in Caria, in Anatolia. It was located in southwest Caria, on an advantageous site on the Gulf of Gökova, which is now in Bodrum, Turkey. The city was famous for the Mausoleum of Halicarnassus, also known simply as the Tomb of Mausolus, whose name provided the origin of the word "mausoleum". The mausoleum, built from 353 to 350 BC, ranked as one of the seven wonders of the ancient world. Halicarnassus' history was special on two interlinked issues. Halicarnassus retained a monarchical system of government at a time when most other Greek city states had long since rid themselves of their kings. And secondly, while their Ionian neighbours rebelled against Persian rule, Halicarnassus remained loyal to the Persians and formed part of the Persian Empire until Alexander the Great captured it at the siege of Halicarnassus in 333 BC. Zephyria was the original name of the settlement, and the present site of the great Castle of St. Peter built by the Knights of Rhodes in 1404 AD. If so, the toponym is probably borrowed from Carian, a Luwic language spoken alongside Greek in Halicarnassus. The Carian name for Halicarnassus has been tentatively identified with 𐊠𐊣𐊫𐊰 𐊴𐊠𐊥𐊵𐊫𐊰 (alos k̂arnos) in inscriptions.
Микендіктердің аймақта болуы
Микендіктердің ірі қабірлері Халикарнас қаласынан алыс емес, Мускебиде (немесе Мускеби, қазіргі Ортакент) табылған. Түрік археологы Юсуф Бойсалдың сөзіне сәйкес, б.з.д. 15 ғасырдың соңынан б.з.д. 1200 жылға дейінгі Мускеби материалдары осы аймақта микендіктердің қонысы болғанын көрсетеді. Осы кезеңге жататын қырықтан астам жерлеу орындары табылды. Осы қабірлерден табылған құнды заттар қазір Бодрум қамалында сақталуда. Бұл жаңалықтар ежелгі Арзава мен Ахьява аумақтарын анықтау мәселесіне түсінік береді. Құрлықта олар көшелер мен алаңдар төседі, қарапайым азаматтар үшін үйлер салды. Ал портың бір жағына Мавзолей үшін мықты, қамалданған сарай салды, онда теңізге де, төбелерге де көрініс ашық болатын – жау шабуға болатын жерлерге. Құрлықта жұмысшылар қабырғалар мен күзет мұнараларын, грек стиліндегі театр мен грек соғыс құдайы Аресқа арналған ғибадатхана салды. Артемизия мен Мавзолей қаланың көркі үшін көптеген салық ақшасын жұмсады. Мавзолей мен Артемизия 24 жыл бойы Халикарнас пен айналасындағы аймаққа билік етті. Олар сұлу мәрмәрдан мүсіндер, ғибадатханалар мен ғимараттар жасатты. 353 ж.б.д. қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі, қарындасы және мұрагері Кариялық Артемизия II, қалаға қарап тұрған төбеде өзі үшін де, күйеуі үшін де әсем қабір салуға кірісті. Ол 351 ж.б.д. қайтыс болды (Цицеронның «Тоскуландық пікірталас» 3.31 еңбегінде айтылғандай, қайғыдан). Плинийдің сөзіне қарағанда, шеберлер өз демеушісінің қайтысынан кейін де қабірде жұмысты жалғастырды, оны «өз атағының және мүсінші өнерінің ескерткіші» деп есептей отырып, 350 ж.б.д. аяқтады. Мавзолейдің бұл қабірі ежелгі әлемнің жеті кереметінің бірі ретінде танылды. Артемизиядан кейін оның ағасы Идрий билік етті, ал ол 344 ж.б.д. қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі және қарындасы Ада билікке келді. Алайда, 340 ж.б.д. Аданың бауыры Пиксодар оны тақтан ығыстырды. 335 ж.б.д. Пиксодар қайтыс болғаннан кейін, оның күйеу баласы, парсы Оронтобатес, Персияның Дарий III-нен Кария сатрапиясын алды.
Some large Mycenaean tombs have been found at Musgebi (or Muskebi, modern Ortakent), not far from Halicarnassus. According to Turkish archaeologist Yusuf Boysal, the Muskebi material, dating from the end of the fifteenth century BC to ca. 1200 BC, provides evidence of the presence, in this region, of a Mycenaean settlement. More than forty burial places dating back to that time have been discovered. A rich collection of artifacts found in these tombs is now housed in the Bodrum Castle. These finds cast some light on the problem of determining the territories of ancient Arzawa and Ahhiyawa. On land they paved streets and squares, and built houses for ordinary citizens. And on one side of the harbor they built a massive fortified palace for Mausolus, positioned to have clear views out to sea and inland to the hills—places from where enemies could attack. On land, the workmen also built walls and watchtowers, a Greek–style theatre and a temple to Ares—the Greek god of war. Artemisia and Mausolus spent huge amounts of tax money to embellish the city. Mausolus and Artemisia had ruled over Halicarnassus and the region surrounding it for 24 years. They commissioned statues, temples and buildings of gleaming marble. When he died in 353 BC, his wife, sister and successor, Artemisia II of Caria, began construction of a magnificent tomb for him and herself on a hill overlooking the city. She died in 351 BC (of grief, according to Cicero, Tusculan Disputations 3.31). According to Pliny the Elder the craftsmen continued to work on the tomb after the death of their patron, "considering that it was at once a memorial of his own fame and of the sculptor's art," finishing it in 350 BC. This tomb of Mausolus came to be known as the Mausoleum, one of the seven wonders of the ancient world. Artemisia was succeeded by her brother Idrieus, who, in turn, was succeeded by his wife and sister Ada when he died in 344 BC. However, Ada was usurped by her brother Pixodarus in 340 BC. On the death of Pixodarus in 335 BC his son in law, a Persian named Orontobates, received the satrapy of Caria from Darius III of Persia.