Кіріспе

251 жылы Рим императоры Квинт Герениус Этруск Мессиус Деций (251 жылдың маусымында қайтыс болды), жай ғана Герениус Этруск деп танылады, 251 жылы Рим императоры болды, әкесі Дециймен бірлесіп билік жүргізді. 249 жылдың қыркүйегінде оның әскерлері Панония мен Моэзияда Филипке қарсы оның әкесін император деп жариялады. Деций Филиппен шайқаста жеңіске жетіп, содан кейін Сенаттың шешімімен император деп жарияланды. Етруск әлі бала болғандықтан 250 жылы Цезарь (мұрагер) титулына ие болды, ал 251 жылдың мамырында Август (император) атағына көтерілді. Книва басқаратын готтар Дунай провинцияларына шабуыл жасағанда, ол алғы шеппен, Деций басқарған Рим әскерлерінің негізгі күштерімен бірге жіберілді. Олар 250 жылы Никополис ад Иструм шайқасында Книваға шабуыл жасап, оны жеңді, бірақ Берея шайқасында өздері шабуылға ұшырап, жеңіліске ұшырады. Этруск келесі жылы Абрит шайқасында әкесімен бірге қаза тапты. Екі императордың қайтысынан кейін, Моэзияның губернаторы болған Требониан Галл қалған Рим әскерлерімен император болып сайланды.

Өмір

Квинт Геренний Этруск Мессий Деций – римдік генерал Децийдің ұлы, кейін император болған. Оның туған күні 220-230 жылдар аралығында берілген, бірақ оны растаудың жолы жоқ. 251 жылы Этруск император болып жарияланғанда, ол жас бала болған болуы мүмкін, оның монеталарында бейнеленгеніндей. Деций император болды, оны Паннония және Моэзия провинцияларына әскерлерді басқаруға жібергеннен кейін, оның әскерлері 249 жылдың қыркүйегінде император деп жариялады, бұл Араб Филиппке қарсы болды. Ол әскерін Филиппке қарсы бастап, олардың күштері 249 жылдың қыркүйегінде Италиядағы Верона қаласының жанында кездесті. Бұл шайқаста Филипп қаза тапты, содан кейін Рим Сенаты Децийді император деп жариялады және оны император Траянның құрметіне Траян деп атады. 250 жылы Геренний Этруск және оның інісі Хостилиан Цезарь атағына ие болды, ал 251 жылдың мамырында Геренний Этруск Август атағына ие болды, осылайша Децийдің қол астындағы тең император атанды. Ол сондай-ақ 251 жылы консул болды. 249 жылы патша Книва бастаған готтар Рим империясының Дунай маңындағы провинцияларына зор күшпен шабуыл жасады. Олар екі топқа бөлінді: бірі Дакияға шабуыл жасады, ал екіншісі, 70 000 сарбаздан тұратын және жеке Книва басқарған күш, Моэзияға шабуыл жасады. Книваның әскері екі топқа бөлінді: бірі Филиппополиске шабуыл жасады, ал екіншісі Новаға бет алды. Книваның Нованы қоршауға алуына Моэзияның губернаторы және болашақ император Требониан Галл кедергі келтірді, сондықтан ол оңтүстікке, Никополиске қарай жылды. Осы кезде шапқыншылық туралы хабар Римге жетті, Деций мен Геренний Этруск готтардың шапқыншылығын тойтару үшін сапарға шықты, бірақ Хостилиан Римде қалды. Алғы шепке Деций жетекшілік етті, ал римдік әскердің негізгі бөлігі одан кейін ерді. Деций мен Геренний Этруск Никополис шайқасында готтарды күтпеген жерден шапты және оларды шешуші түрде жеңді. Готардың жеңілісінен кейін Книва Хаемус таулары (Балқан таулары) арқылы шегінді және Филиппополисте басқа күштерімен кездесті. Содан кейін Книва Деций мен Геренний Этруск әскерлеріне Берея шайқасында, Хаемус тауларының етегіндегі Бероканың жанында шабуыл жасады. Бұл шайқаста римдік әскер жеңіліп, Моэзияға қашып кетті, онда Деций мен Геренний Этруск оларды қайта ұйымдастыруға кірісті. Книва Филиппополиске қайта оралып, Тракияның римдік губернаторы Тит Юлий Присктың көмегімен қаланы басып алды. Деций мен Геренний Этруск 251 жылдың көктемінде қарсы шабуыл жасады және бастапқыда готтарды кері итеруге сәтті болды. Алайда, 251 жылдың маусымында Книва Абрит қаласының (қазіргі Разград, Болгария) жанында оларға тұзақ қойды. Бұл шайқаста Деций де, Геренний Этруск та қаза тапты. Геренний Этрусктың қалай қаза болғанының нақты мән-жайлары белгісіз. Оқиғаның басты дереккөзі Аурелий Виктор оның "жауды тым батыл шабуылдаған кезде" қаза тапқанын айтады. Аурелий Виктор оның император ретінде әрекет еткенін, әскерге алыстан бұйрық бергенін, бірақ шайқасқа тікелей қатыспағанын, ал шайқаста физикалық күш қолданған коммилито емес екенін нақтылайды. Децийге оның өлімі туралы хабар жеткеннен кейін, ол бір өмірдің жоғалуы шайқасқа қарағанда маңызсыз екенін айтып, көңіл көтеруден бас тартты және соғысқа қатысты, онда ол да қаза тапты. Децийдің қалай қаза болғаны да белгісіз, бірақ оның шайқас кезінде, соғыс жолдасы ретінде, шайқастан шегінген кезде немесе император ретінде қызмет етіп жатқанда қаза тапқан болуы мүмкін деп келісіледі. Требониан Галлдың резервтік күштері Деций мен Геренний Этрускі құтқару үшін негізгі әскерді уақтылы нығайта алмады, бірақ бұл сатқындыққа немесе бақытсыздыққа байланысты ма, белгісіз. Деций мен Геренний Этруск және олармен бірге римдік әскердің көп бөлігі қаза болғаннан кейін, қалған әскерлер дереу Моэзияның губернаторы Требониан Галлды император етіп сайлады. Требониан Галл Книвамен бейбітшілік орнату үшін тұтқындар мен олжаларын сақтауға рұқсат берді. Халықтың қолдауын алу үшін Требониан Галл Геренния Этруссилланы Августа (императрица) етіп қалдырды және Хостилианды Августқа көтерді, осылайша оны Требониан Галлмен бірге тең император етті. 251 жылдың қарашасында Хостилиан обадан немесе кісі өлтіруден қайтыс болды, содан кейін Требониан Галлдың ұлы Волузиан Августқа көтерілді. 253 жылы Требониан Галлды Эмилиан құлатып жібергеннен кейін, Геренния Этруссилла тарихтан жоғалып кетті.

Негізгі

Анонимнің "Епитом де Цезарь" еңбегінде (29.3). Аурелий Виктордың "Де Цезарь" еңбегінде (29.5). Жорданның "Гетика" еңбегінде (18.103). Люций Цецилий Фирмиан Лактанцийдің "De Mortibus Persecutorum" еңбегінде (4). Зонарастың "Epitome Historiarum" еңбегінде (12.20).