Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дәстүрлі мереке
Жаңа ай күнтізбесі бойынша жаңа жылды тойлаудың басқа дәстүрлері
Traditional holiday
other traditions of celebrating the lunar new year
Жапондық жаңа жыл (正月) – Жапонияда жыл сайын өткізілетін фестиваль. 1873 жылдан бері ресми жапондық жаңа жыл Григориан күнтізбесі бойынша жыл сайын 1 қаңтарда, Жаңа жыл күні (元日) мерекеленіп келеді. 1872 жылға дейін жапондық жаңа жылдың дәстүрлі шаралары қазіргі заманғы Тенпо күнтізбесінде, соңғы ресми ай-күн күнтізбесінде жылдың бірінші күні тойланды.
The Japanese New Year (正月) is an annual festival that takes place in Japan. Since 1873, the official Japanese New Year has been celebrated according to the Gregorian calendar, on January 1 of each year, New Year's Day (元日). Prior to 1872, traditional events of the Japanese New Year were celebrated on the first day of the year on the modern Tenpō calendar, the last official lunisolar calendar.
Тарих
Мейдзи дәуірінен бұрын жапондық Жаңа жыл ай-күн күнтізбесінің жапондық нұсқаларына (соңғысы Тенпо күнтізбесі болған) және Жокйо күнтізбесінен бұрын қытайлық нұсқаға сүйенген. Бірақ 1873 жылы, Мейдзи қайта жаңғыруынан бес жыл өткен соң, Жапония Григориан күнтізбесін қабылдады, және қаңтардың бірінші күні Жапонияда ресми және мәдени Жаңа жыл күні ретінде белгіленді.
Prior to the Meiji period, the date of the Japanese New Year had been based on Japanese versions of lunisolar calendar (the last of which was the Tenpō calendar) and, prior to Jōkyō calendar, the Chinese version. However, in 1873, five years after the Meiji Restoration, Japan adopted the Gregorian calendar and the first day of January became the official and cultural New Year's Day in Japan.
Дәстүрлі тағамдар
Жапондықтар Жаңа жыл мерекесінде әртүрлі тағамдар жейді, олардың бірі – осечи (көбінесе осечи деп қысқартылады). Осы тағамдардың көпшілігі тәтті, қышқыл немесе кептірілген болады, сондықтан оларды тоңазытқышсыз сақтауға болады. Бұл ас дайындау дәстүрі үйлерде тоңазытқыш болмаған және мереке күндері көптеген дүкендер жабық болған кездерге дейін барады. Осечидің көптеген түрлері бар, және бір аймақта жейтін кейбір тағамдар басқа аймақтарда жеілмейді (немесе тіпті жаман немесе тыйым салынған деп есептеледі) Жаңа жыл күні. Тағы бір танымал тағам – озони, мочи күріш наны және басқа да ингредиенттер қосылған сорпа, ол Жапонияның әртүрлі аймақтарында әртүрлі болады. Омисока (Жаңа жыл қарсаңында) тошикоси соба деп аталатын қара бидай лапшасын жеу де кең таралған. Бүгінде сашими мен суши, сондай-ақ жапондық емес тағамдар да жиі жейді. Жұмыстан шаршаған асқазанға демалыс беру үшін қаңтардың жетінші күні (жинджитсу) шөп қосылған қайнатылған тағам дайындалады.
The Japanese eat a selection of dishes during the New Year celebration called ; [[Osechi, typically shortened to osechi. Many of these dishes are sweet, sour, or dried, so they can keep without refrigeration: the culinary traditions date to a time before households had refrigerators and when most stores closed for the holidays. There are many variations of osechi, and some foods eaten in one region are not eaten in other places (or are even considered inauspicious or banned) on New Year's Day. Another popular dish is ; ozōni, a soup with mochi rice cake and other ingredients, which differ in various regions of Japan. It is also very common to eat buckwheat noodles called toshikoshi soba on ōmisoka (New Year's Eve). Today, sashimi and sushi are often eaten, as well as non Japanese foods. To let the overworked stomach rest, herb (七草粥) is prepared on the seventh day of January, a day known as ; jinjitsu.
Мочи
Тағы бір салт – мочи (тамақ) (көкжөңкелер) жасау және жеу. Буланған мочигоме (жабысқақ күріш) ағаш ыдысқа салынады; [[Усу (Морта)] және бір адам оны сумен бүркіп тұрады, ал екінші адам оны үлкен ағаш сомырмен ұрады. Күрішті уақтағанда, ол жабысқақ ақ тоқылмаға айналады. Бұл Жаңа жылға дейін жасалып, қаңтар айының басында желінеді. Мочидан Жаңа жылдық әшекей – кагами мочи жасалады, ол екі дөңгелек мочиден тұрады және үстіне дайдай (мандарин) қойылады. Дайдай атауы "көптеген ұрпақтар" деген мағынаны білдіретіндіктен, оның жақсы ырым екеніне сеніледі.
Another custom is to create and eat Mochi (food) (rice cakes). Steamed mochigome (sticky rice) is put into a wooden container ; [[Usu (Mortar) and patted with water by one person while another person hits it with a large wooden mallet. Mashing the rice, it forms a sticky white dumpling. This is made before New Year's Day and eaten during the beginning of January. Mochi is made into a New Year's decoration called ; kagami mochi, formed from two round cakes of mochi with a daidai (tangerine) placed on top. The name daidai is supposed to be auspicious since it means "several generations."
Қоңырау шалу
31 желтоқсанның түнгі сағат 12-сінде Жапониядағы барлық будда ғибадатханалары 108 рет қоңырау соғып (Joya no Kane), буддизмдегі 108 жер бетіндегі құштарлықты бейнелейді және әрбір жапон азаматының сезімдері мен эмоцияларына байланысты 108 дүниелік тілектерден арылуға тырысады. Токиодағы "Жыл соңының қоңырауы" – ең танымал көріс. Жапондықтардың дәстүрлі сенімі бойынша, қоңырау соғу өткен жылдың күнәларын жоюға көмектеседі. 31-і күні қоңырау 107 рет соғылады, ал жаңа жыл басталған соң бір рет қосымша соғылады.
At midnight on December 31, Buddhist temples all over Japan ring their bells a total of 108 times (Joya no Kane ) to symbolize the 108 earthly temptations in Buddhist belief, and to get rid of the 108 worldly desires regarding sense and feeling in every Japanese citizen. A major attraction is The Watched Night bell, in Tokyo. A traditional Japanese belief is that ringing bells can rid the sins of the passing year. The bell is rung 107 times on the 31st and once past midnight.
Отошидама
Жапондықтардың Жаңа жыл мерекесінде お年玉 деп аталатын дәстүрі бар, онда ересек туыстар балаларға ақша сыйлайды. Ол шұғыл букуро немесе қытайлық хонгбао, сондай-ақ шотландтық қолға ұқсас, почибукуро деп аталатын кішкентай безендірілген конверттерде табыс етіледі. Эдо дәуірінде ірі дүкендер мен бай отбасылар айналасына қуаныш тарату үшін кішкентай мочи және мандарин апельсіні таратқан. Сыйланатын ақша сомасы баланың жасына байланысты, бірақ балалар көп болса, әдетте барлығына тең сома беріледі, ешкім ренжімесін деп. 5000 иеннен (шамамен 50 АҚШ доллары) жоғары сомалар да сыйлануы мүмкін.
On New Year's Day, Japanese people have a custom known as お年玉 where adult relatives give money to children. It is handed out in small decorated envelopes called pochibukuro, similar to Shūgi bukuro or Chinese hóngbāo and to the Scottish handsel. In the Edo period, large stores and wealthy families would give out a small bag of mochi and a Mandarin orange to spread happiness all around. The amount of money given depends on the age of the child but is usually the same if there is more than one child so that no one feels slighted. It is not uncommon for amounts greater than ¥5,000 (approximately US$50) to be given.
Поэзия
Жаңа жылдық дәстүрлер жапон поэзиясының бір бөлігі болып табылады, оның ішінде хайку (бес, жеті және бес буыннан тұратын үш жолдық 17 буынды өлеңдер) және ренга (тізбектес поэзия). Жоғарыда аталған дәстүрлердің барлығын хайкуға киго (маусымдық сөздер) ретінде қосуға болады. Сондай-ақ, жаңа жылдың көптеген "алғашқы" жайттарын жырлайтын хайкулар да бар, мысалы, "алғашқы күн" (хатсухи) немесе "алғашқы күн шығуы", "алғашқы күлкі" (вараизоме – жаңа жылды күлімсіреп қарсы алу жақсы ниеттің белгісі саналады) және "алғашқы түс" (хатсуюме). Дәстүрлі Жаңа жыл қазіргі күндерден кейінірек болғандықтан, олардың көптегені көктемнің басталуын көрсетеді. Жаңа жылдық пошта карточкасымен қатар, хайкуларда "алғашқы хат" (хатсудайори – хат алмасудың басталуы), "алғашқы каллиграфия" (какидзоме) және "алғашқы қылқалам" (фуде хадзиме) туралы айтылуы мүмкін.
The New Year traditions are also a part of Japanese poetry, including haiku (poems with 17 syllables, in three lines of five, seven and five) and renga (linked poetry). All of the traditions above would be appropriate to include in haiku as kigo (season words). There are also haiku that celebrate many of the "first" of the New Year, such as the "first sun" (hatsuhi) or "first sunrise", "first laughter" (waraizome—starting the New Year with a smile is considered a good sign), and first dream (hatsuyume). Since the traditional New Year was later in the year than the current date, many of these mention the beginning of spring. Along with the New Year's Day postcard, haiku might mention "first letter" (hatsudayori—meaning the first exchange of letters), "first calligraphy" (kakizome), and "first brush" (fude hajime).
Такарабуне
Жаңа жылдың алғашқы үш күнінде жеті бақытты құдай "Такарабуне" немесе қазына кемесімен аспанда саяхаттап, адамдарға жетіп, портына дейін барады деп есептеледі. Бұл кеменің суреті дәстүрлі жапондық Жаңа жыл тойының маңызды бөлігі болып табылады.
During the first three days of the New Year the Seven Lucky Gods are said to pilot through the heavens to human ports on the Takarabune or Treasure Ship. A picture of the ship forms an essential part of traditional Japanese New Year celebrations.
Ойындар
Сондай-ақ, Жаңа жылда көптеген ойындар ойнау дәстүрде болған. Олардың ішінде ханецуки, такоаге (шаңқай қағу), кома (қарға), сугороку, фукувараи (көзі байлаған адам қағаз бетке қағаздан жасалған көз, қабау, мұрын және ауыз сияқты бет бөліктерін жапсырады) және карута (жапон ойын карталары) бар.
It was also customary to play many New Year's games. These include hanetsuki, takoage (kite flying), koma (spinning top), sugoroku, fukuwarai (whereby a blindfolded person places paper parts of a face, such as eyes, eyebrows, a nose and a mouth, on a paper face), and karuta (Japanese playing cards).
Ойын-сауық
Жыл соңында және жыл басында көптеген ойын-сауық шаралары ұйымдастырылады, ал кейбіреулері – тұрақты бағдарламалардың арнайы шығарылымдары болып табылады. Оннан астам жылдар бойы, Жаңа жыл қарсаңында NHK телеарнасында Kōhaku Uta Gassen телешоуын тамашалау дәстүрге айналған. Бұл шоуда екі команда – қызыл және ақ – қатысады, олар әйгілі музыка орындаушыларынан құралған және бір-бірімен жарысады.
There are many shows created as the end of year, and beginning of year entertainment, and some being a special edition of the regular shows. For many decades, it has been customary to watch the TV show Kōhaku Uta Gassen aired on NHK on New Year's Eve. The show features two teams, red and white, of popular music artists competing against each other.
Бетховеннің тоғызыншы
Бетховеннің Тоғызыншы симфониясы, онымен бірге хор, дәстүрлі түрде Жапонияда Жаңа жыл мезгілінде орындалады. Мысалы, 2009 жылдың желтоқсан айында Жапонияда симфонияны әртүрлі ірі оркестрлер мен хорлар 55 рет орындады. Тоғызыншы симфония Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бандо тұтқын лагерінде ұсталған неміс тұтқындары арқылы Жапонияға әкелінді. Жапондық оркестрлер, әсіресе NHK симфониялық оркестрі, 1925 жылы симфонияны орындауды бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Императорлық үкімет жапондық ұлтшылдыққа адалдықты арттыру мақсатымен симфонияның орындалуын, Жаңа жыл қарсаңында да, қолдады. Соғыстан кейін, Жапонияны қайта құру кезеңінде экономикалық қиындықтарға тап болған оркестрлер мен хорлар, музыканың халық арасындағы танымалдылығының арқасында, Жаңа жыл қарсаңында орындауларын насихаттады. 1960 жылдары симфонияның Жаңа жылдық қойылымдары кеңіне таралып, жергілікті хорлар мен оркестрлердің қатысуымен қалыптасқан дәстүр осы күнге дейін сақталып келеді.
Beethoven's Ninth Symphony, with accompanying chorus, is traditionally performed throughout Japan during the New Year's season. In December 2009, for example, there were 55 performances of the symphony by various major orchestras and choirs in Japan. The Ninth was introduced to Japan during World War I by German prisoners held at the Bandō prisoner of war camp. Japanese orchestras, notably the NHK Symphony Orchestra, began performing the symphony in 1925. During World War II, the Imperial government promoted performances of the symphony, including on New Year's Eve, to encourage allegiance to Japanese nationalism. After the war, orchestras and choruses, undergoing economic hard times during the reconstruction of Japan, promoted performances of the piece around New Years because of the popularity of the music with the public. In the 1960s, performances of the symphony at New Years became more widespread, including participation by local choirs and orchestras, and established the tradition which continues to this day.
Кішкентай Жаңа жыл
Бұрын кішкентай жаңа жыл (小正月) фестивалі де болған, дәстүрлі түрде жаңа жылдың алғашқы толы айын, бірінші айдың 15-ші күні (шамамен ақпанның ортасында) тойлайтын. Бұл мереке әртүрлі тәсілдермен 15 қаңтарда аталып өтілген. Кошогацудың басты шаралары – мол өнімді тілеумен байланысты рәсімдер мен амалдар; адзуки (小豆) дәстүрлі түрде таңертең желінеді және күріштің қайнатылған шұжығы арқылы болашақты болжайтын рәсімге қатысады. Осы күндер шамасында жаңа жылдық әшекейлер жиналып, Сагичо немесе Дондояки отында жағылады, сондай-ақ кейбір храмдарда Торин сияқты шаралар ұйымдастырылады.
There used to be also an associated festival of Little New Year ([[wiktionary:小正月), traditionally celebrating the first full moon of the new year, on the 15th day of the first lunar month (approximately mid February). This was celebrated around January 15, in various respects. The main events of koshōgatsu are rites and practices praying for a bountiful harvest; adzuki (小豆粥) is traditionally eaten in the morning and is involved in the rice gruel divination ceremony. New Year decorations are taken down around this date and burnt in the Sagichō or Dondoyaki fire, and some temples hold events, such as Tōrin in.
Жапондық жаңа жыл
Жапонияның кейбір аймақтары, Окинава префектурасы және Кагосима префектурасындағы Амами аралдары сияқты, бұрын ай күнтізбесінің бірінші күні (Григориан күнтізбесі бойынша ақпан айының басында) ай жаңа жылын тойлаған. Бүгінде қаңтардың 1-і жаңа жыл деп есептелетін болғандықтан, ай жаңа жылын тойлау өте сирек кездеседі.
Some regions of Japan, including Okinawa Prefecture and the Amami Islands in Kagoshima Prefecture, used to celebrate Lunar New Year on the first day of the lunar calendar (around the first day of spring, in February of the Gregorian calendar). Nowadays, it is very rare to celebrate lunar new year as the new year is considered January 1.