Кіріспе

Буэнос-Айрес федерализациясы - Аргентина заңдарында федералды мәртебеге ие аумақты ұлттық астана ету мақсатында аймаққа беру процесі. Буэнос-Айрес федерализациясы қаланың Буэнос-Айрес провинциясынан саяси жағынан бөлініп, оны ұлттық үкіметтің тікелей бақылауына алды. Бұл - Аргентинаның басқа провинцияларының ұлттық мемлекет құрылғаннан бері тұрақты ұмтылысы болды. Алайда, осы мәселеге қатысты қатал саяси пікірталастар федерализацияға дейін, алпыстан астам жылдан кейін, 1880 жылға дейін жол бермеді.

Буэнос-Айрес пен провинциялар

Халықтың көптігі және қаланың экономикалық және коммерциялық маңызы елдің жалғыз терең су порты ретінде федерацияланған провинциялар арасындағы қарым-қатынаста шешуші фактор болды. Бұл теңсіздік мемлекеттің алғашқы жылдарынан бері көрінді, мамыр революциясынан кейін Буэнос-Айрес портеньолары Ішкі істердің бірінші Хунтадағы депутаттарын қабылдауға қарсы болды және Бірінші және Екінші триумвираттар мен Директорияның ұзақ мерзімді саяси тұрақсыздығы кезінде одан да ауыр болды. 1819 және 1826 жылдардағы бүкіл ұлттық аумақта тікелей әкімшілік билікті Буэнос-Айресте орталықтандыру үшін унитарлық конституцияны диктациялау әрекеттері жағдайды күшейтті, ал келесі жылдары провинциялар қабылдаған саяси шаралар, мысалы, Федералды келісім, мұндай жағдайлардың орын алуын болдырмауға бағытталған. 1853 жылы алғашқы конституцияны диктациялаған Ассамблея кезінде Конституциялық Конвенцияда әр провинция үшін екі делегаттың теңдікті өкілдігі Буэнос-Айрестің бас тартуына себеп болды, ол халыққа пропорционалды өкілдікті талап етті және оның мүдделеріне федералды үкімет қатты қауіп төндірді деп есептеді. Дау-дамайды жеңілдетуге тырысқан конституциялық делегаттар Буэнос-Айрес қаласының федеративтік жағдайын конституцияның өзінде емес, конституцияға қол қойылғаннан кейін бірнеше күннен кейін санкцияланған арнайы заң арқылы бекітті. Буэнос-Айрес конституциялық конвенцияның өкілеттіктерін елемеу провинцияны көтеріліске және Аргентина Конфедерациясынан 1860 жылға дейін бөлініп шығуға итермеледі, ол түпнұсқалық конституциялық мәтіннің бірнеше өзгерістеріне және федерализацияның тоқтатылуына алмасу үшін қайтадан қосылды.

Федералды үкімет, Буэнос-Айрестегі қонақ

1860 және 1880 жылдар аралығында федералды билік Буэнос-Айресте тұрған, бірақ олар орналасқан аумақта тікелей әкімшілік билік болмаған. Провинциялардың кандидаты Николас Авельянеда ұлттық сайлауға сайланғанда, жеңілген Бартоломе Митр 1874 жылғы революцияны басқарды. Федералды үкіметке адал күштер 26 қарашада Ла-Верде шайқасында Митреді, Санта-Роза шайқасында Хосе Мигель Арредондоны жеңді; Санта-Розада ең көп пайда болған генерал Хулио Аргентино Рока өзінің саяси ықпалын нығайтып, келесі мандат үшін президенттікке алып кетеді. Федералды билік пен Буэнос-Айрес билігі арасындағы қарым-қатынас жаушылық болып қалды; Митредің Partido Unitario Nacionalista сайлауға қатысудан бас тартуға шақырды, ал Буэнос-Айрес губернаторы Карлос Касарес өзінің әкімшілік және полиция билігін федералды биліктен бөлуді күшейтті. Авельянда революционерлерді кешіру арқылы татуласуға тырысты, бірақ бұл шараның әсері аз болды. 1880 жылы Митредің президенттікке жету перспективалары қайтадан күңгірт болған кезде, Авельянеда Роканы кеңінен қолдағандықтан, қарулы қақтығыс қайтадан жақын көрінді. Буэнос-Айрес қаласының жаңа губернаторы және Митредің жақтасы Карлос Техедор өзінің қонағы ретінде федералды үкіметті атап өтті.

Қару арқылы федерализациялау

Авельянда үкіметі Буэнос-Айрес қаласын федерализациялау туралы заң жариялағанда, губернатор Техедор азаматтарды қару қолдануда оқыту үшін әскери жұмылдырулар мен отаршылдарды құруға бұйрық берді. Ұлттық конгресс провинцияларға федералдық рұқсатысыз әскери жұмылдыруға тыйым салатын заңды бекітті, бірақ Буэнос-Айрес бұл заңды елемеді. Федералды үкімет қару-жарақпен толы қайықты милицияларға конфискациялауға бұйрық бергенде, полковник Хосе Иносенсио Ариас бұл әрекетті болдырмады және Техедордың бұйрықтарын орындады. Соғыссары көзқарасқа жауап ретінде Авельянеда федералдық үкіметті уақытша Буэнос-Айрес қаласынан тыс жердегі Белграно қаласына көшіруді ұйымдастырды (қала кейіннен, 1888 жылы Федералдық округке қосылды және Буэнос-Айрес қаласының маңы болды). Роканың қолбасшылығындағы ұлттық армия Буэнос-Айресті қоршауға алғанға дейін Сенат, Жоғарғы Сот және Төменгі палатаның бір бөлігі сол жерге көшіп барды. Қарулы қақтығыс қанды болды. Пуэнте-Альсина, Лос-Коралес және Сан-Хосе-де-Флорес шайқастарынан кейін Техедор әскерлері жеңілген күйде қалды. Митр көтеріліске қолдау көрсеткенмен, ол отаршылдарды қарусыздану туралы келісімге қол қою кезінде де делдал болып қызмет етті. Конгресс Белгранодағы уақытша орнынан, қазір Museo Histórico Sarmiento-ның үйі болып табылатын ғимараттан, Буэнос-Айрес заң шығарушы органын таратты. 1880 жылы 24 тамызда Авельянеда Буэнос-Айрес қаласын республика астанасы деп жариялау туралы заң ұсынды, ол тікелей федералды үкіметтің бақылауында болды. 21 қыркүйекте заң қабылданды. Бірнеше күннен кейін қала заң шығарушы органы ратификациялағаннан кейін, Буэнос-Айрес қаласы ақыры өзінің астанасы 1884 жылы сол мақсатта салынған Ла-Плата қаласына көшірілген атын атаған провинциясынан бөлінді.

Кейінгі федерализация әрекеттері

1987 жылы президент Рауль Альфонсин Буэнос-Айрестегі халықты орталықтандыруды азайту үшін ұлттық астананы Виедмаға көшіруді ұсынды. Федерализация туралы заң мамыр айында мақұлданды, бірақ ол соншалықты танымал болмады, сондықтан көшіру ешқашан жүргізілген жоқ, ал жоба 1989 жылы тоқтатылды.